Pendidikan Islam nota, topik 16

Ibadah: Solat Jenazah Penghormatan Terakhir

Buku teks Pendidikan Islam Tahun 6 SK, halaman 128–138

Matlamat bab ini

Murid boleh menyatakan pengertian, dalil dan hukum solat jenazah (4.3.1)
Murid boleh menyatakan tujuan solat jenazah, iaitu menghormati dan mendoakan jenazah (4.3.1)
Murid boleh menyebut tatacara solat jenazah mengikut urutan yang betul (4.3.2)
Murid boleh menyatakan lafaz niat dan doa selepas takbir ketiga dan keempat (4.3.2)
Murid boleh menerangkan kedudukan jenazah dan imam bagi jenazah lelaki dan perempuan (4.3.3)
Murid boleh melakukan simulasi solat jenazah dengan tertib (4.3.3)
Murid boleh menjelaskan kepentingan solat jenazah kepada individu, masyarakat dan agama (4.3.4)
Murid boleh menghargai dan mengamalkan fardu kifayah dalam kehidupan (4.3.5)

Lima gambar pengurusan jenazah dalam tulisan Jawi: memandikan, mengkafankan, solat jenazah, mengusung dan menebumikan — Pengurusan jenazah

Ilustrasi: Buku Teks Pendidikan Islam Tahun 6, ms. 128.

Apabila seorang Islam meninggal dunia, orang Islam yang masih hidup wajib menguruskan jenazahnya. Ada lima urusan: memandikan, mengkafankan, menyolatkan, mengusung dan menebumikan. Dalam topik ini kita belajar solat jenazah صلاة جنازه, iaitu penghormatan terakhir kepada si mati.

16.1Pengertian, dalil dan hukum ڤڠرتين، دليل دان حكوم

Solat jenazah ialah solat yang dilakukan oleh orang Islam yang masih hidup ke atas orang Islam yang telah meninggal dunia. Hukumnya fardu kifayah.
صلاة جنازه اياله فرض كفاية.

Kotak pengertian, dalil, maksud dan hukum solat jenazah dalam tulisan Jawi — Pengertian, dalil, maksud dan hukum

Petikan: Buku Teks Pendidikan Islam Tahun 6, ms. 129.

Perkara	Maklumat
Dalil	Hadis riwayat al-Bukhari dan Muslim yang memerintahkan kita menyolatkan sahabat (saudara seagama) yang meninggal dunia
Hukum	Fardu kifayah فرض كفاية
Tujuan	Menghormati dan mendoakan jenazah

Fardu kifayah ialah kewajipan yang dituntut ke atas sekumpulan orang Islam. Jika sebahagian sudah melaksanakannya, yang lain terlepas daripada dosa. Jika tiada seorang pun melaksanakannya, semua orang Islam di tempat itu berdosa.

Fardu kifayah bukan bermakna "tidak perlu". Jangan kata "sudah ada orang lain yang solat, saya tidak payah ambil tahu". Jika tiada sesiapa melakukannya, semua berdosa.

Apakah hukum solat jenazah dan apakah tujuannya?

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

Hukumnya fardu kifayah. Tujuannya menghormati dan mendoakan jenazah.

16.2Tatacara solat jenazah تاتاچارا صلاة جنازه

Solat jenazah dilakukan dengan berdiri dan mempunyai empat takbir. Perhatikan sepuluh langkah dalam buku teks.

Langkah 1 hingga 3 dan 7 hingga 8 solat jenazah: berdiri, takbir pertama, membaca al-Fatihah, doa untuk jenazah dan takbir keempat — Langkah 1 hingga 3, 7 dan 8

Ilustrasi: Buku Teks Pendidikan Islam Tahun 6, ms. 130.

Langkah 4 hingga 6 dan 9 hingga 10 solat jenazah: takbir kedua, selawat, takbir ketiga, doa dan memberi salam — Langkah 4 hingga 6, 9 dan 10

Ilustrasi: Buku Teks Pendidikan Islam Tahun 6, ms. 131.

Langkah	Perbuatan
1	Berdiri tegak, jika mampu
2	Takbir pertama (Allahu akbar) sambil berniat dalam hati
3	Membaca al-Fatihah
4	Takbir kedua
5	Membaca selawat ke atas Nabi Muhammad SAW
6	Takbir ketiga
7	Berdoa untuk jenazah
8	Takbir keempat
9	Berdoa selepas takbir keempat
10	Memberi salam

Hafal dengan "1 takbir, Fatihah; 2 takbir, selawat; 3 takbir, doa jenazah; 4 takbir, doa; salam". Setiap bacaan datang selepas takbir, dan solat ini tiada rukuk dan sujud.

Bacaan apakah selepas takbir kedua? Berapa kali takbir kesemuanya?

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

Selawat ke atas Nabi Muhammad SAW. Empat kali takbir.

16.3Lafaz niat dan doa لفظ نية دان دعاء

Niat dibuat dalam hati ketika takbir pertama. Melafazkannya membantu kita menumpukan fikiran. Lafaz berbeza mengikut jenis jenazah.

Jadual lafaz niat dan maksud solat jenazah bagi lelaki, perempuan, kanak-kanak lelaki dan kanak-kanak perempuan — Lafaz niat mengikut jenazah

Jadual: Buku Teks Pendidikan Islam Tahun 6, ms. 132.

Maksud niat: "Sahaja aku solat atas jenazah ini, empat takbir, fardu kifayah kerana Allah Taala."
Yang berubah hanya kalimah penunjuk: lelaki (haza), perempuan (hazihi), serta tambahan kanak-kanak bagi jenazah kanak-kanak.

Jadual doa selepas takbir ketiga dan doa selepas takbir keempat bagi jenazah lelaki dan perempuan — Doa selepas takbir ketiga dan keempat

Jadual: Buku Teks Pendidikan Islam Tahun 6, ms. 133.

Doa	Isi maksud	Rukun?
Selepas takbir ketiga	Memohon Allah SWT mengampuni, merahmati, memberi keselamatan dan memaafkan jenazah	Ya, rukun solat jenazah
Selepas takbir keempat	Memohon agar kita tidak dihalang pahala dan tidak difitnah selepas kematiannya, serta pengampunan untuk kita dan jenazah	Tidak, tetapi dituntut dibaca

Sebelum atau selepas solat, mohonlah ampun untuk diri sendiri dan orang lain. Doa ini mengajar kita memikirkan nasib kita sendiri juga.

Doa selepas takbir ketiga ialah rukun. Doa selepas takbir keempat tidak termasuk dalam rukun, tetapi kita tetap dituntut mendoakan jenazah. Jangan tertukar dua doa ini.

16.4Kedudukan jenazah dan simulasi كدودوقن جنازه دان سيمولاسي

Kedudukan jenazah lelaki, perempuan dan khunsa di hadapan imam dalam tulisan Jawi — Kedudukan jenazah di hadapan imam

Rajah: Buku Teks Pendidikan Islam Tahun 6, ms. 135.

Jenazah	Imam berdiri di bahagian
Lelaki	Kepala jenazah
Perempuan dan khunsa خنثى	Pinggang jenazah

Apabila bersimulasi, kita mulakan dengan jenazah lelaki dahulu, kemudian jenazah perempuan. Lakukan dalam kumpulan kecil, berikan komen dan perbaiki tatacara bersama-sama.

Di manakah imam berdiri bagi jenazah perempuan?

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

Di bahagian pinggang jenazah.

16.5Kepentingan solat jenazah كڤنتيڠن صلاة جنازه

Kepentingan solat jenazah kepada individu, masyarakat dan agama dalam tulisan Jawi — Kepentingan solat jenazah

Rajah: Buku Teks Pendidikan Islam Tahun 6, ms. 136.

Kepada	Kepentingan
Individu	Meneguhkan keimanan dan ketakwaan kepada Allah SWT; melahirkan keinsafan tentang kematian; menzahirkan sifat ihsan
Masyarakat	Mengeratkan silaturahim sesama umat Islam; melahirkan masyarakat yang prihatin, penyayang dan bertanggungjawab; menghormati jenazah dan mendoakan kesejahteraannya
Agama	Menunjukkan Islam agama yang prihatin dan umatnya berperibadi mulia; mengukuhkan ikatan persaudaraan; si mati mendapat doa daripada orang yang masih hidup

Solat jenazah mengingatkan kita bahawa orang yang hidup pasti akan mati. Jadikan ia peringatan untuk bermuhasabah diri dan menyediakan amalan yang baik.

Nyatakan satu kepentingan solat jenazah kepada masyarakat.

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

Mengeratkan silaturahim sesama umat Islam (atau melahirkan masyarakat yang prihatin dan bertanggungjawab).

Semak diri

Saya boleh …	Tanda
menyatakan pengertian, dalil, hukum dan tujuan solat jenazah	☐
menyusun sepuluh langkah solat jenazah dengan betul	☐
membezakan doa selepas takbir ketiga dan keempat	☐
menyatakan kedudukan imam bagi jenazah lelaki dan perempuan	☐
menyatakan tiga kepentingan solat jenazah	☐

Rumusan

Solat jenazah ialah solat ke atas jenazah orang Islam; hukumnya fardu kifayah; tujuannya menghormati dan mendoakan jenazah.
Ada empat takbir: Fatihah selepas yang pertama, selawat selepas yang kedua, doa untuk jenazah selepas yang ketiga, doa selepas yang keempat, kemudian salam.
Niat dalam hati ketika takbir pertama; lafaz berbeza bagi lelaki, perempuan dan kanak-kanak.
Imam berdiri di kepala jenazah lelaki dan di pinggang jenazah perempuan dan khunsa.
Kepentingan: meneguhkan iman dan keinsafan, mengeratkan silaturahim, dan menunjukkan keprihatinan Islam.

Rumusan: Buku Teks Pendidikan Islam Tahun 6, ms. 128–138.