Geografi nota, bab 8
Penduduk di Malaysia
Buku teks Geografi Tingkatan 1 KSSM, halaman 86–95
Matlamat bab ini
- Murid boleh menjelaskan dengan contoh taburan penduduk di Malaysia: padat, sederhana dan jarang (8.1)
- Murid boleh mengira kepadatan penduduk dan mengelaskan sesuatu kawasan mengikut kepadatannya (8.1)
- Murid boleh membincangkan faktor fizikal, ekonomi, sosial dan dasar kerajaan/governan yang mempengaruhi taburan penduduk di Malaysia (8.2)
8.1Taburan penduduk di Malaysia
Taburan penduduk ialah sebaran penduduk di sesuatu kawasan atau negara.
- Anggaran jumlah penduduk Malaysia pada tahun 2016: kira-kira 31.7 juta orang (sumber: Jabatan Perangkaan Malaysia).
- Taburan penduduk di Malaysia tidak sekata. Ada kawasan yang ramai penduduk dan ada kawasan yang sedikit penduduk.
- Kawasan dibahagikan kepada tiga jenis: padat, sederhana dan jarang.
Kepadatan penduduk
Kepadatan penduduk = Jumlah penduduk (orang) ÷ Keluasan kawasan (km²)
Unitnya: orang bagi sekilometer persegi (orang/km²).
Unitnya: orang bagi sekilometer persegi (orang/km²).
| Jenis taburan | Kepadatan | Mudah ingat |
|---|---|---|
| Padat | Lebih daripada 200 orang/km² | > 200 |
| Sederhana | 50 hingga 200 orang/km² | 50 – 200 |
| Jarang | Kurang daripada 50 orang/km² | < 50 |
Contoh: hitung dan kelaskan (data rekaan)
| Daerah | Penduduk | Keluasan | Kiraan | Kepadatan | Jenis |
|---|---|---|---|---|---|
| A | 180 000 | 600 km² | 180 000 ÷ 600 | 300 orang/km² | Padat |
| B | 24 000 | 800 km² | 24 000 ÷ 800 | 30 orang/km² | Jarang |
| C | 75 000 | 500 km² | 75 000 ÷ 500 | 150 orang/km² | Sederhana |
Jangan terbalikkan formula. Penduduk dibahagi dengan keluasan, bukan keluasan dibahagi dengan penduduk. Tulis juga unitnya: orang/km².
Tiga jenis kawasan dan contohnya
| Jenis | Ciri kawasan | Contoh (buku teks) |
|---|---|---|
| Padat | Kawasan rata dan subur; sesuai untuk pertanian, perindustrian, perniagaan dan perlombongan | WP Kuala Lumpur, Shah Alam (Selangor), Kuching (Sarawak), Kota Kinabalu (Sabah), Ipoh (Perak), Alor Setar (Kedah), Johor Bahru (Johor) |
| Sederhana | Kawasan pertanian, pesisir pantai dan bandar kecil | Tumpat (Kelantan), Dungun (Terengganu), Felda Tunku (Sabah) |
| Jarang | Kawasan hutan tebal, tanah tinggi, bergunung-ganang dan pedalaman | Tasik Banding (Perak), Kuala Tahan (Pahang), Kapit (Sarawak) |
Peta 8.1 Taburan penduduk di Malaysia: buku teks Geografi Tingkatan 1, ms. 88–89.
Cara membaca Peta 8.1: merah = padat, jingga = sederhana, kuning = jarang. Kawasan pantai barat Semenanjung paling banyak merah. Kawasan tengah Semenanjung (banjaran gunung) dan pedalaman Sabah dan Sarawak kebanyakannya kuning.
Sebuah daerah mempunyai 52 000 orang penduduk dan keluasan 400 km². Hitung kepadatan penduduknya dan nyatakan jenis taburannya.
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
52 000 ÷ 400 = 130 orang/km². Jenis: sederhana (50 hingga 200).
8.2Faktor-faktor yang mempengaruhi taburan penduduk
Taburan penduduk tidak sekata kerana dipengaruhi oleh empat faktor:
1. Fizikal 2. Ekonomi 3. Sosial 4. Dasar kerajaan / governan
1. Faktor fizikal (bentuk muka bumi)
| Bentuk muka bumi | Kesan | Sebab | Contoh |
|---|---|---|---|
| Tanah pamah | Padat | Rata; sesuai untuk pelbagai aktiviti ekonomi dan petempatan | Dataran Kedah–Perlis, Dataran Kelantan (pertanian); bandar Seremban, Petaling Jaya, Sibu |
| Tanah tinggi | Jarang | Darjah ketersampaian rendah; rumah sukar dibina dan kosnya tinggi kerana tanah tidak rata | Ulu Tembeling (Pahang), Banjaran Kapuas Hulu (Sarawak), Banjaran Tahan (Pahang) |
| Pinggir laut dan saliran | Padat atau sederhana padat | Kegiatan perikanan dan pertanian; perhubungan yang baik melalui pantai dan sungai | Besut (Terengganu), sepanjang Sungai Rajang (Sarawak), Sungai Kinabatangan (Sabah) |
| Kawasan berpaya | Jarang | Tanah lembap dan berair; sukar didiami | Sekitar Tasik Chini dan Tasik Bera (Pahang) |
Darjah ketersampaian: betapa cepat sesuatu tempat boleh dituju dari tempat lain. Ketersampaian rendah = susah untuk sampai.
Tidak semua kawasan tepi air padat. Kawasan berpaya seperti Tasik Chini dan Tasik Bera berpenduduk jarang.
2. Faktor ekonomi
| Kegiatan | Kesan dan sebab | Contoh |
|---|---|---|
| Pertanian | Padat; tanah pamah subur menarik petani | Dataran Kedah–Perlis, Dataran Kelantan, Delta Rajang |
| Perlombongan | Tumpuan penduduk; banyak pekerjaan di lombong petroleum dan gas asli | Kerteh (Terengganu), Miri (Sarawak) |
| Perikanan | Sederhana padat di pesisir pantai | Semporna (Sabah), Tumpat (Kelantan), Kemaman (Terengganu) |
| Perindustrian | Padat; kilang menyediakan peluang pekerjaan dan menggalakkan penghijrahan penduduk | Bayan Lepas (Pulau Pinang), Shah Alam (Selangor), Batu Berendam (Melaka), Nilai (Negeri Sembilan) |
Foto: buku teks Geografi Tingkatan 1, ms. 91.
3. Faktor sosial
| Faktor | Penerangan | Contoh |
|---|---|---|
| Infrastruktur | Kawasan yang ada bekalan air, elektrik, telekomunikasi dan pengangkutan menjadi tumpuan. Kawasan pedalaman jarang kerana kemudahan sosial tidak lengkap. | Bandar besar lawan kawasan pedalaman |
| Pendidikan | Kawasan yang ada pusat pengajian tinggi menjadi pilihan | UPSI (Tanjung Malim, Perak), UTM (Skudai, Johor), UKM (Bangi, Selangor) |
Infrastruktur: kemudahan atau perkhidmatan asas untuk membangunkan masyarakat.
4. Faktor dasar kerajaan / governan
| Dasar | Kesan | Contoh |
|---|---|---|
| Pembukaan bandar baharu | Padat; menarik penduduk berhijrah | Putrajaya (pusat pentadbiran persekutuan dipindahkan ke sini) |
| Pewartaan hutan simpan dan taman negara | Jarang; kawasan dipelihara demi kelestarian alam | Taman Negara (Pahang), Taman Negara (Pulau Pinang), Hutan Simpan Royal Belum (Perak) |
| Tanah rancangan (FELDA) | Sederhana padat; kawasan pertanian baharu dibuka | Felda Kampung Sertik (Pahang), Felda Sahabat (Sabah) |
Foto: buku teks Geografi Tingkatan 1, ms. 92.
Governan: fungsi yang berkaitan dengan dasar kerajaan dan pentadbiran. Kelestarian: keadaan alam yang tidak berubah atau terpelihara seperti asal.
Felda ialah contoh faktor dasar kerajaan (tanah rancangan), walaupun kegiatannya pertanian. Jika soalan menyebut "Rancangan Tanah Persekutuan" atau "pembukaan tanah rancangan", jawab dasar kerajaan.
Jawapan "jelaskan" yang lengkap = faktor + sebab + contoh. Contoh: "Perindustrian. Kilang menyediakan peluang pekerjaan dan menarik penduduk berhijrah, contohnya Bayan Lepas, Pulau Pinang."
Bolehkah kawasan jarang menjadi padat?
Ya. Kemajuan teknologi dan pembangunan boleh mengubah kawasan pedalaman, contohnya:
- membina jalan raya, jambatan dan lapangan terbang (ketersampaian bertambah);
- membekalkan air, elektrik dan internet;
- membuka kilang, tanah rancangan atau bandar baharu (peluang pekerjaan);
- membina sekolah, universiti dan hospital.
Tetapi kawasan hutan simpan dan taman negara perlu dipelihara, jadi kawasan itu kekal jarang.
Padankan contoh dengan faktor: (a) Bayan Lepas, (b) Putrajaya, (c) Tanjung Malim, (d) Ulu Tembeling.
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
(a) Ekonomi: perindustrian (padat). (b) Dasar kerajaan: pembukaan bandar baharu (padat). (c) Sosial: pendidikan, UPSI (padat). (d) Fizikal: tanah tinggi (jarang).
Mengapakah kawasan tanah tinggi kurang menjadi tumpuan penduduk? Berikan dua sebab.
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Darjah ketersampaian rendah (sukar dihubungi). Rumah sukar dibina dan kosnya tinggi kerana permukaan tanah tidak rata.
Rumusan
| Taburan penduduk | Faktor yang mempengaruhi |
|---|---|
|
Padat: lebih daripada 200 orang/km² Sederhana: 50 hingga 200 orang/km² Jarang: kurang daripada 50 orang/km² Kepadatan = penduduk ÷ keluasan (km²) Penduduk Malaysia 2016: kira-kira 31.7 juta, taburan tidak sekata |
Fizikal: tanah pamah (padat), tanah tinggi (jarang), pinggir laut dan saliran (padat/sederhana), paya (jarang) Ekonomi: pertanian, perlombongan, perikanan, perindustrian Sosial: infrastruktur, pendidikan Dasar kerajaan/governan: bandar baharu, pewartaan taman negara dan hutan simpan, tanah rancangan |
Penduduk Malaysia yang berbilang kaum hidup bersatu padu, maka negara dapat berkembang maju dalam pelbagai bidang.