Geografi

Hidrosfera meliputi semua bahagian air yang wujud di bumi: air laut, air tasik, air sungai, air bawah tanah, air paya dan litupan ais (ms. 44). Atmosfera ialah lapisan udara, litosfera ialah kerak bumi dan bahagian atas mantel, biosfera ialah kawasan yang didiami benda hidup.

Benua R berkeluasan kira-kira 30 juta km persegi, iaitu benua kedua terbesar di dunia: Afrika (ms. 46). P (55.8) ialah Asia, Q (17.8) Amerika Selatan dan S (7.6) Australia. Amerika Utara berkeluasan 24.5 juta km persegi dan Eropah 10.4 juta km persegi.

Daya tegangan menarik kerak bumi ke arah bertentangan sehingga berlaku gelinciran (sesaran). Bahagian tengah yang mendap ialah lurah gelinciran, manakala bahagian yang kekal tinggi ialah gunung bongkah (Rajah 5.6, ms. 49).

Tanah tinggi merujuk kepada kawasan yang ketinggiannya melebihi 180 m dari aras laut; tanah pamah tidak melebihi 180 m (ms. 58).

Batu tunggul terhasil daripada runtuhnya gerbang laut, contohnya batu tunggul di Taman Negara Bako, Sarawak (ms. 64).

Kawasan pinggir laut yang berteluk dan terlindung daripada tiupan angin kencang sesuai dijadikan tapak pelabuhan, contohnya Pelabuhan Klang dan Pelabuhan Pasir Gudang (ms. 71).

Sungai Rajang di Sarawak ialah sungai yang terpanjang di Malaysia (kira-kira 563 km), mengalir dari Banjaran Iran dan dapat dimudiki sehingga ke Kapit (ms. 79 dan 81). Sungai Pahang (457 km) ialah sungai terpanjang di Semenanjung Malaysia.

Tasik membekalkan sumber protein (Tasik Bera), air untuk kegunaan domestik dan tapak penjanaan kuasa hidroelektrik (Empangan Temenggor, Kenyir), serta tempat rekreasi (ms. 82). Sempadan semula jadi ialah kepentingan sungai, contohnya Sungai Bernam dan Sungai Golok.

Kepadatan penduduk = jumlah penduduk ÷ keluasan. P = 96 000 ÷ 300 = 320 (padat), Q = 18 000 ÷ 450 = 40 (jarang), R = 60 000 ÷ 400 = 150 (sederhana, 50 hingga 200 orang/km²), S = 210 000 ÷ 700 = 300 (padat) (ms. 89).

Pembukaan kawasan pertanian melalui Rancangan Tanah Persekutuan (FELDA) ialah dasar kerajaan/governan yang menyebabkan kawasan seperti Felda Kampung Sertik (Pahang) dan Felda Sahabat (Sabah) berpenduduk sederhana padat (ms. 92).

Georgetown ialah petempatan bandar: penduduk melebihi 10 000 orang, kemudahan asas yang pelbagai, kediaman moden dan kegiatan ekonomi dalam sektor perindustrian, perniagaan, pembinaan, pentadbiran dan perkhidmatan (ms. 98). Pilihan B, C dan D ialah ciri petempatan luar bandar.

Lumut ialah bandar pertahanan, Arau bandar diraja dan Bintulu bandar pelabuhan (juga bandar perlombongan petroleum dan gas asli) (ms. 102 dan 103). Senawang ialah bandar satelit, bukan bandar pendidikan; contoh bandar pendidikan ialah Tanjung Malim (UPSI).

Semua negara di Asia Tenggara mempunyai pinggir laut kecuali Laos (ms. 112). Laos terletak di Tanah Besar Asia Tenggara (ms. 111).

Danau Toba di Sumatera Utara, Indonesia ialah tasik vulkanik (100 km panjang, 30 km lebar, kira-kira 500 m dalam) dengan Pulau Samosir di tengah-tengahnya (ms. 115).

Kawasan pergunungan dan banjaran seperti Banjaran Annam (Vietnam) berpenduduk jarang. Pulau Jawa, Bangkok dan pantai barat Semenanjung Malaysia ialah contoh kawasan berpenduduk padat (ms. 123).

Lapangan terbang antarabangsa seperti KLIA dan Soekarno-Hatta (Jakarta) menunjukkan bandar utama sebagai pusat perhubungan dan pengangkutan (ms. 125).

Infiltrasi ialah proses air di permukaan daratan menyerap ke dalam tanah. Intersepsi ialah proses air hujan yang jatuh di permukaan daratan tetapi tidak menyerap ke dalam tanah (Glosari, ms. 134).

Penerokaan hutan secara meluas menjadi punca hakisan tanah. Pemendapan dan hakisan cerun menjejaskan bekalan serta kualiti sumber air (ms. 136).

Sisa domestik menjadi tempat penularan wabak penyakit yang disebarkan oleh haiwan seperti tikus, lipas dan lalat, contohnya taun, demam denggi, malaria, zika dan rotavirus (ms. 148).

Kitar semula ialah menghasilkan barangan baharu daripada barangan terbuang seperti kraf tangan dan baja kompos (Amalan 3R, ms. 150).