Sejarah nota, bab 1
Kerajaan Alam Melayu
Buku teks Sejarah Tingkatan 2 KSSM, halaman 2–23
Matlamat bab ini
- Murid boleh menjelaskan konsep Alam Melayu dari aspek geografi, bahasa dan budaya (1.1)
- Murid boleh menerangkan kewujudan kerajaan awal di Alam Melayu, iaitu lokasi, masa dan pusat kerajaan (1.2)
- Murid boleh memerihalkan pengasas, kemasyhuran dan kemerosotan kerajaan Funan, Champa, Srivijaya, Angkor, Majapahit, Kedah Tua dan Gangga Nagara (1.3)
- Murid boleh menghubungkaitkan kerajaan Alam Melayu dengan kerajaan luar yang sezaman melalui hubungan perdagangan, keagamaan dan diplomatik (1.4)
- Murid boleh menilai kepentingan kedudukan strategik dan kebijaksanaan pemimpin terhadap kemajuan sesebuah kerajaan
Bab ini menerangkan konsep Alam Melayu, kewujudan dan kemasyhuran tujuh buah kerajaan awal Alam Melayu, serta hubungan kerajaan itu dengan kerajaan luar yang sezaman.
1.1Konsep Alam Melayu
Alam Melayu ialah gugusan kepulauan dan tanah besar di bahagian tenggara benua Asia. Ia juga dikenali sebagai Kepulauan Melayu atau Dunia Melayu. Pada hari ini, Alam Melayu ialah sebahagian daripada Asia Tenggara.
Dahulu, kawasan ini bersambung sebagai Pentas Sunda. Penduduknya berkongsi kepercayaan, asal usul keturunan, bahasa, budaya dan masyarakat. Konsep Alam Melayu dilihat dari tiga sudut: geografi, bahasa dan budaya.
Aspek geografi
| Tokoh | Bidang | Liputan Alam Melayu |
|---|---|---|
| Nik Hassan Shuhaimi Nik Abdul Rahman | Ahli arkeologi | Dari Madagaskar ke Tanah Melayu, Papua New Guinea, Australia, New Zealand, Kepulauan Pasifik hingga Taiwan |
| Abdul Hadi Haji Hassan | Ahli akademik | Kepulauan Melayu hingga selatan Thailand |
| Ismail Hussein | Ahli bahasa dan budayawan | Dunia Melayu: selatan Vietnam, Kemboja, selatan Myanmar, Segenting Kra, Malaysia, Indonesia, Brunei dan Filipina |
| Alfred Russel Wallace | Sarjana Barat | Tanah Melayu hingga Tenasserim dan Kepulauan Nicobar, Filipina dan Kepulauan Solomon hingga Papua New Guinea |
| Ding Choo Ming | Pengkaji manuskrip Melayu | Malaysia, Indonesia, Brunei, Singapura, selatan Thailand dan Filipina |
Pandangan mereka hampir sama: Alam Melayu merangkumi Malaysia, Indonesia, Singapura, Brunei, Filipina, selatan Thailand, selatan Myanmar dan selatan Indochina.
Tahukah anda? Buku Ilmu Alam Melayu (R. O. Winstedt) digunakan di sekolah Tanah Melayu, menunjukkan istilah Alam Melayu telah digunakan oleh British.
Aspek bahasa
- Bahasa Melayu tergolong dalam bahasa Austronesia, antara kira-kira 200 bahasa yang dipertuturkan di Alam Melayu.
- Bahasa serumpun mempunyai persamaan bunyi perkataan. Pakar bahasa: Asmah Haji Omar dan Sutan Takdir Alisjahbana.
- Bahasa Melayu digunakan secara meluas sejak awal Masihi kerana orang Melayu gemar belayar dan bahasanya sederhana serta mudah dipelajari.
- Istilah Melayu Polinesia digantikan dengan Austronesia. Pada tahun 1972 UNESCO memilih istilah Melayu bagi suku bangsa berbahasa Melayu di Asia Tenggara.
| Bahasa | Empat | Lima |
|---|---|---|
| Melayu (Malaysia) | Empat | Lima |
| Jawa | Papat | Limo |
| Melayu (Brunei) | Ampat | Lima |
| Tagalog | Apat | Lima |
| Melanau | Pat | Limah |
| Kadazandusun | Apat | Limo |
Jadual: buku teks Sejarah Tingkatan 2, ms. 6.
Aspek budaya
- Budaya serumpun meliputi bahasa dan tulisan, persuratan, struktur sosial, kesenian, kepercayaan dan adat.
- Kepandaian asli: pembuatan gangsa dan seni mempertahankan diri (silat, identiti budaya serumpun).
- Nilai serumpun: gotong-royong. Seni persembahan: wayang kulit di Kelantan dan Pulau Jawa.
- Pandangan tokoh budaya: Dato' A. Aziz Deraman.
Aspek keserumpunan Alam Melayu ialah geografi, bahasa dan budaya. Agama dan ekonomi bukan aspek konsep Alam Melayu dalam buku teks. Kepercayaan termasuk dalam aspek budaya.
Nyatakan tiga aspek yang menunjukkan keserumpunan Alam Melayu dan satu contoh bagi aspek bahasa.
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Geografi, bahasa dan budaya. Contoh bahasa: persamaan bunyi perkataan lima / limo / limah, atau bahasa Austronesia.
1.2Kewujudan kerajaan di Alam Melayu
Kerajaan Alam Melayu bermula daripada petempatan kecil, berkembang menjadi pelabuhan, kemudian menjadi kerajaan. Kerajaan ini muncul seawal abad pertama, sezaman dengan tamadun lain di dunia.
Buku teks Sejarah Tingkatan 2, ms. 8.
| Kerajaan | Lokasi | Masa | Pusat kerajaan |
|---|---|---|---|
| Funan | Lembah Sungai Mekong | Abad pertama | Vyadhapura |
| Champa | Selatan dan tengah Vietnam | Abad kedua | Indrapura |
| Kedah Tua | Sungai Mas dan Sungai Bujang | Abad kelima | Sungai Mas dan Pangkalan Bujang |
| Gangga Nagara | Pantai barat bahagian tengah Tanah Melayu | Abad keenam | Pangkalan |
| Srivijaya | Lembah Sungai Musi, Sumatera | Abad ketujuh | Palembang |
| Angkor | Lembah Sungai Mekong | Abad kesembilan | Hariharalaya |
| Majapahit | Lembah Sungai Brantas, Jawa Timur | Abad ke-13 | Kota Trowulan |
Cara ingat: dua kerajaan di Lembah Sungai Mekong ialah Funan dan Angkor. Dua kerajaan di Tanah Melayu ialah Kedah Tua dan Gangga Nagara.
Contoh: kira jurang masa
Funan muncul pada abad pertama dan Majapahit pada abad ke-13. Jurang = 13 − 1 = 12 abad = 12 × 100 = 1200 tahun (anggaran, kerana abad dikira secara kasar).
Padankan: Palembang, Indrapura, Kota Trowulan. Setiap satu ialah pusat kerajaan yang mana?
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Palembang: Srivijaya. Indrapura: Champa. Kota Trowulan: Majapahit.
1.3Kerajaan Alam Melayu yang masyhur
Kemasyhuran dilihat dari aspek pemerintahan, ekonomi, agama dan kemunculan pelabuhan. Setiap kerajaan masyhur kerana pemerintah yang bijak dan kedudukan strategik.
| Kerajaan | Pengasas | Kemasyhuran | Kemerosotan |
|---|---|---|---|
| Funan | Kaundinya (Brahmin), berkahwin dengan Soma, pemerintah wanita di Sungai Mekong | Fan Shih-man meluaskan empayar ke Teluk Camranh, selatan Myanmar dan Segenting Kra; abad ketiga menjadi pusat perdagangan utama | Serangan Chenla; raja terakhir Rudravarman |
| Champa | Chu-Lien, 192 M; bebas daripada pengaruh China | Che Bong Nga mengalahkan ancaman Dai Viet, meluaskan empayar hingga Lembah Sungai Merah; diiktiraf Dinasti Ming 1369 | Indravarman mangkat 1441; ditawan Dai Viet pada 1471 |
| Srivijaya | Dapunta Hyang Sri Jayanasa, 683 M, Palembang | Sangramadhananjaya (abad kelapan) menakluk Sumatera, selatan Myanmar, Tanah Melayu dan Segenting Kra; kuasai Selat Melaka dan Selat Sunda; pusat pengajian agama Buddha | Serangan Chola, India, 1025 |
| Angkor | Jayavarman II dari Chenla; menyatukan Lembah Sungai Mekong | Suryavarman II menghalang Champa dan Dai Viet; Jayavarman VII meluaskan empayar hingga sempadan Annam, membina Angkor Thom dan 102 hospital | Selepas Jayavarman VII; serangan Siam 1594 |
| Majapahit | Raden Vijaya, 1294, dengan bantuan tentera Mongol | Patih Gajah Mada, Perdana Menteri di bawah Tribuana Tunggadewi, memulihkan keamanan dan meluaskan jajahan; pusat perdagangan abad ke-14 | Kematian Gajah Mada; serangan Demak 1478 |
| Kedah Tua | Berasal daripada masyarakat Guar Kepah yang berdagang di Sungai Mas | Kepesatan perdagangan di Lembah Bujang; pusat keagamaan Buddha | Dikuasai Srivijaya; serangan Chola 1025 |
| Gangga Nagara | Raja Ganji Sarjuna (sumber tradisi) atau Raja Khmer dari Kemboja | Berfungsi sebagai pelabuhan sejak abad kelima; kaya emas dan bijih timah; kemasyhuran bermula abad kesembilan; menahan serangan Srivijaya 850 M | Serangan Chola 1025 memusnahkan pelabuhan |
Nama kerajaan Kedah Tua dalam sumber luar
| Sumber | Nama |
|---|---|
| China | Chieh Ch'a |
| India | Kataha |
| Arab | Kalah-bar |
Serangan Chola pada 1025 melemahkan tiga kerajaan: Srivijaya, Kedah Tua dan Gangga Nagara. Jangan tertukar dengan Angkor (Siam, 1594) dan Majapahit (Demak, 1478).
Pemerintah yang paling dikenali: Funan = Fan Shih-man; Champa = Che Bong Nga; Angkor = Jayavarman VII (hospital); Majapahit = Gajah Mada. Kemasyhuran sering bermula daripada perluasan kuasa dan penguasaan jalan perdagangan.
Mengapakah penguasaan Selat Melaka dan Selat Sunda menjadikan Srivijaya masyhur?
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Kedua-dua selat ialah jalan laut antarabangsa. Menguasainya membolehkan Srivijaya mengutip hasil dan menjadi kuasa perdagangan utama di Alam Melayu.
1.4Kerajaan Alam Melayu dan kerajaan luar yang sezaman
Kerajaan Alam Melayu muncul sezaman dengan kerajaan luar yang maju, tanda tamadunnya setanding. Hubungannya terbahagi kepada perdagangan, keagamaan dan diplomatik.
| Abad | Kerajaan Alam Melayu | Kerajaan luar yang sezaman |
|---|---|---|
| Pertama | Funan | Empayar Rom, empayar Parsi, empayar Kushan, Dinasti Han |
| Kesembilan | Champa, Srivijaya, Angkor | Kerajaan Abbasiyah, empayar Byzantine, Dinasti Tang, kerajaan Chola |
| Ke-14 | Champa, Angkor, Majapahit | Empayar Mongol, kerajaan Turki Uthmaniyah, Kesultanan Delhi |
Hubungan perdagangan
Pemerintah menjalin hubungan kerana kedudukan strategik di laluan perdagangan timur dan barat serta kekayaan hasil bumi. Jalan perdagangan bermula abad pertama hingga abad ke-15.
Buku teks Sejarah Tingkatan 2, ms. 16.
| Wilayah | Pelabuhan pada peta |
|---|---|
| Alam Melayu | Oc Eo, Turan (pantai Vietnam), Kedah Tua, Palembang, Tuban |
| India dan Asia Selatan | Barbaricon, Barygaza, Arikamedu, Tamralipti |
| China | Guangzhou |
| Barat | Rom, Antioch, Tyre, Alexandria, Aden |
Hubungan keagamaan
| Agama | Cara penyebaran | Bukti di Alam Melayu |
|---|---|---|
| Hindu | Pedagang, tentera dan golongan Brahmin | Artifak di Lembah Bujang, Kedah |
| Buddha | Sami dihantar oleh Asoka, pemerintah empayar Maurya | Artifak di Lembah Bujang, Kedah |
| Islam | Pedagang, pemerintah dan pendakwah | Ukiran di Beruas, Perak |
Agama mempengaruhi pentadbiran, perundangan, ekonomi dan sosiobudaya. Hindu dan Buddha dianuti sebahagian penduduk; selepas Islam datang, sebahagian besar penduduk menganutnya.
Hubungan diplomatik
Hubungan diplomatik ialah hubungan politik antara dua kerajaan, bertujuan mengukuhkan kedudukan dan membuka jalan perdagangan.
| Kerajaan | Utusan ke China | Utusan ke India |
|---|---|---|
| Funan | Abad ke-3: bantuan tentera melawan Dai Viet | Abad ke-3: memperkukuh perdagangan dan keagamaan |
| Champa | Abad ke-3: memulihkan hubungan selepas berperang dengan Dai Viet, sekutu China | – |
| Srivijaya | Abad ke-7: mendapatkan pengiktirafan, memperkukuh persahabatan dan perdagangan | Abad ke-9: mengeratkan persahabatan dan hubungan keagamaan |
| Kedah Tua | Abad ke-7: memperkukuh hubungan perdagangan | – |
| Angkor | Abad ke-12: memperkukuh persahabatan dan perdagangan | Abad ke-12: mengeratkan persahabatan |
| Majapahit | Abad ke-14: menjalinkan hubungan persahabatan | Abad ke-14: mengeratkan persahabatan |
Utusan Funan ke China bertujuan bantuan ketenteraan, tetapi utusan Champa pula bertujuan memulihkan hubungan. Kedua-duanya abad ketiga.
Nyatakan dua nilai pemerintah Alam Melayu yang dapat dilihat daripada hubungan dengan kerajaan luar.
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Sikap terbuka, saling menghormati, bijak mengurus hubungan (membawa kemakmuran ekonomi).
1.5Nilai dan iktibar
- Budaya serumpun: kita mengetahui persamaan amalan budaya.
- Kewujudan kerajaan Alam Melayu: rasa bangga akan kegemilangan negara.
- Hubungan dengan kerajaan luar: bekerjasama dan bersifat terbuka untuk kemakmuran negara.
- Negara ASEAN dan negara maju: kerjasama memberi faedah kepada kedua-dua pihak.
Rumusan
| Subtopik | Perkara mesti ingat |
|---|---|
| 1.1 Konsep | Geografi, bahasa (Austronesia) dan budaya (silat, gotong-royong, wayang kulit) |
| 1.2 Kewujudan | Tujuh kerajaan: Funan (1), Champa (2), Kedah Tua (5), Gangga Nagara (6), Srivijaya (7), Angkor (9), Majapahit (13) |
| 1.3 Kemasyhuran | Fan Shih-man, Che Bong Nga, Sangramadhananjaya, Jayavarman VII, Gajah Mada; Chola 1025 |
| 1.4 Hubungan luar | Perdagangan (kedudukan strategik), keagamaan (Hindu, Buddha, Islam), diplomatik (China dan India) |