Geografi nota, bab 9
Sumber semula jadi utama dan kerjasama ekonomi di dunia
Buku teks Geografi Tingkatan 3 KSSM, halaman 148–162
Matlamat bab ini
- Murid boleh mengenal pasti sumber tenaga utama di dunia: sumber tenaga bahan bakar dan sumber tenaga alternatif (9.1)
- Murid boleh menjelaskan taburan sumber semula jadi utama di dunia dengan menamakan negara pengeluar utama (9.1)
- Murid boleh menghuraikan krisis sumber semula jadi di dunia dari aspek ekonomi, politik, masyarakat dan alam sekitar (9.2)
- Murid boleh menjelaskan dengan contoh kerjasama ekonomi antarabangsa: ASEAN, IMS-GT, IMT-GT, EU, APEC dan WTO (9.3)
- Murid boleh menganalisis eksport dan import sumber semula jadi Malaysia berdasarkan carta pai (9.3)
- Murid boleh merumuskan kepentingan kerjasama ekonomi antarabangsa: buruh asing, pemindahan teknologi, hubungan perdagangan, pasaran, pelaburan dan bahan mentah (9.4)
9.1Taburan sumber semula jadi utama di dunia
Sumber tenaga ialah sumber semula jadi yang digunakan untuk menjana tenaga. Ia terbahagi kepada dua kumpulan: sumber tenaga bahan bakar dan sumber tenaga alternatif.
| Kumpulan | Sumber | Negara contoh (Peta 9.1) |
|---|---|---|
| Bahan bakar (tidak boleh baharu) | Petroleum | Arab Saudi |
| Gas asli | Amerika Syarikat | |
| Arang batu | Rusia | |
| Alternatif (boleh baharu) | Geoterma | Iceland |
| Angin | Belanda | |
| Ombak | Perancis | |
| Suria | Jepun | |
| Air | China | |
| Biomas | India |
Peta: buku teks Geografi Tingkatan 3, ms. 150-151.
Cara mengingat: sumber bahan bakar ada tiga (petroleum, gas asli, arang batu) dan semuanya terbentuk dalam masa berjuta tahun, jadi tidak boleh baharu. Enam sumber alternatif (geoterma, angin, ombak, suria, air, biomas) boleh diperbaharui. Hafal satu negara bagi setiap sumber, kerana peta soalan biasanya menanda negara dengan titik atau huruf.
Sumber tenaga bukan semua sumber semula jadi. Hutan, getah dan minyak kelapa sawit bukan sumber tenaga utama dalam bab ini, walaupun berkaitan dengan sumber semula jadi (Cabaran Minda no. 1).
Titik X pada peta ialah negara di Eropah Barat yang terkenal dengan turbin angin. Namakan negara itu dan kumpulan sumber tenaganya.
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Belanda. Angin ialah sumber tenaga alternatif (boleh baharu).
9.2Krisis sumber semula jadi di dunia
Krisis sumber semula jadi berlaku apabila eksploitasi dan penerokaan yang berterusan dan tidak terancang menyebabkan kuantiti sumber semakin berkurangan. Kesannya merangkumi empat aspek.
| Aspek | Kesan krisis |
|---|---|
| Ekonomi | Pendapatan negara pengeksport dan pengimport tidak menentu; harga petroleum dan gas asli naik dalam pasaran dunia; kos sara hidup meningkat (nilai mata wang menurun, pendapatan negara merosot, kuasa beli lemah) |
| Politik | Perebutan kawasan yang mempunyai sumber antara beberapa negara membawa kepada konflik wilayah; tekanan politik ke atas negara pengeluar sumber; konflik politik dalam negara ekoran krisis ekonomi |
| Masyarakat | Kadar kemiskinan dan kadar kebuluran meningkat; pelbagai masalah sosial dan jenayah |
| Alam sekitar | Sumber semakin berkurangan; kualiti alam sekitar merosot; ketidakseimbangan alam sekitar dan ekosistem; flora dan fauna musnah |
Rantaian sebab dan kesan (aspek ekonomi ke masyarakat)
Sumber petroleum berkurangan, harga naik, pendapatan negara merosot, kuasa beli lemah, kos sara hidup meningkat, kemiskinan dan kebuluran bertambah, masalah sosial timbul. Satu krisis sering mencetuskan krisis lain, jadi jawapan analisis yang baik menunjukkan rantaian ini dan bukan hanya satu kesan.Pastikan pernyataan diletakkan pada aspek yang betul. Perebutan kawasan ialah politik, bukan ekonomi. Kemusnahan flora dan fauna ialah alam sekitar, bukan masyarakat.
Kelaskan: (a) kemerosotan kualiti alam sekitar, (b) tekanan ke atas negara pengeluar sumber, (c) kenaikan kos sara hidup.
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
(a) Alam sekitar. (b) Politik. (c) Ekonomi.
9.3Contoh kerjasama ekonomi antarabangsa
Kerjasama ekonomi antarabangsa diwujudkan atas dasar membantu sesama negara dalam bidang ekonomi. Bentuknya ialah kerjasama dua hala, pelbagai hala, serantau, kumpulan negara, sedunia dan segi tiga pertumbuhan.
| Pertubuhan | Tahun | Jenis | Ahli dan tumpuan |
|---|---|---|---|
| ASEAN Persatuan Negara-negara Asia Tenggara | 1967 | Serantau | 10 negara Asia Tenggara; kerjasama dalam pendidikan, pelancongan, penyelidikan dan pembangunan (R&D) |
| IMS-GT Segi Tiga Pertumbuhan Indonesia-Malaysia-Singapura | 1992 | Segi tiga pertumbuhan | Kalimantan Barat, Riau, Sumatera Selatan, Johor, Pahang, Melaka, Negeri Sembilan, Singapura; pelaburan, perdagangan, perindustrian, pertanian, perikanan, pelancongan |
| IMT-GT Segi Tiga Pertumbuhan Indonesia-Malaysia-Thailand | 1994 | Segi tiga pertumbuhan | 10 wilayah Sumatera, 8 negeri di Semenanjung Malaysia, 14 wilayah selatan Thailand; pertanian dan industri asas tani, pelancongan, produk halal, perkhidmatan |
| EU Kesatuan Eropah | 1958 (asalnya Komuniti Ekonomi Eropah) | Kumpulan negara | 28 negara (buku teks); perdagangan bebas antara anggota tanpa had kuantiti import dan eksport |
| APEC Pertubuhan Ekonomi Negara-negara Asia Pasifik | 1989 | Serantau | 21 anggota; menggalakkan perdagangan bebas dan pelaburan |
| WTO Pertubuhan Perdagangan Dunia | 1995 | Sedunia | 164 negara; mengendalikan sistem perdagangan global, forum rundingan, menyelesaikan pertikaian perdagangan, menyokong negara sedang membangun |
Senarai 10 ahli ASEAN: Thailand, Malaysia, Singapura, Indonesia, Vietnam, Myanmar, Filipina, Kemboja, Brunei Darussalam dan Laos. Susunan tahun penubuhan: EU (1958), ASEAN (1967), APEC (1989), IMS-GT (1992), IMT-GT (1994), WTO (1995).
Australia bukan ahli ASEAN, tetapi ahli APEC. MATRADE dan MITI ialah agensi Malaysia yang menguruskan perdagangan, bukan kerjasama ekonomi antarabangsa.
Eksport dan import sumber semula jadi Malaysia, 2016
Malaysia mengeksport dan mengimport sumber semula jadi dengan rakan dagang. Peratusan ialah bahagian setiap negara daripada jumlah nilai barang itu.
| Barang | Jumlah nilai | Negara utama (peratus) |
|---|---|---|
| Eksport petroleum mentah | AS$5.65 bilion | Australia 27.0; India 22.0; Thailand 22.0; Singapura 8.6; Indonesia 6.8; lain-lain 13.6 |
| Eksport kayu balak | AS$341 juta | India 67.0; Indonesia 13.0; Vietnam 7.6; Jepun 7.1; China 3.3; lain-lain 2.0 |
| Import petroleum mentah | AS$2.82 bilion | Arab Saudi 27.0; Rusia 17.0; Emiriah Arab Bersatu 13.0; Qatar 8.7; Venezuela 7.6; lain-lain 26.7 |
| Import arang batu | AS$157 juta | Indonesia 60.0; Australia 22.0; Rusia 11.0; Afrika Selatan 4.3; Switzerland 1.4; lain-lain 1.3 |
Data: Rajah 9.1 hingga 9.4, buku teks Geografi Tingkatan 3, ms. 156-157 (sumber asal: The Observation of Economic Complexity, 2018).
Contoh pengiraan
Nilai petroleum mentah yang diimport dari Arab Saudi = 27.0% daripada AS$2.82 bilion = 0.27 × 2.82 = AS$0.76 bilion (kira-kira).Nilai kayu balak yang dieksport ke India = 0.67 × 341 = AS$228.47 juta.
Malaysia mengeksport dan mengimport petroleum mentah. Minyak mentah Malaysia berkualiti tinggi (sulfur rendah) dan berharga premium, jadi lebih separuh dieksport; import pula membekalkan bahan mentah untuk kegunaan domestik dan industri.
Daripada data di atas, (a) negara mana membeli bahagian terbesar kayu balak Malaysia? (b) berapa peratus petroleum yang diimport dari Rusia?
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
(a) India (67.0%). (b) 17.0%.
9.4Kepentingan kerjasama ekonomi antarabangsa
Kerjasama ekonomi antarabangsa ialah pemangkin hubungan perdagangan antara negara dan penggerak kemajuan ekonomi. Ada enam kepentingan.
| Kepentingan | Huraian ringkas | Contoh |
|---|---|---|
| Buruh asing | Memudahkan kemasukan tenaga buruh untuk pertanian, perladangan, perkilangan, pembinaan, pembuatan dan perkhidmatan | Buruh profesional (pengurus, jurutera, doktor) dari negara maju; buruh kurang mahir dari negara membangun |
| Pemindahan teknologi | Teknologi berpindah dari negara maju ke negara membangun | Pembelian barangan modal; pembelian ekuiti; perjanjian pelesenan; paten dan cap dagang; aliran sumber manusia |
| Hubungan perdagangan | Peluang berdagang dan mendapat keistimewaan: pengecualian cukai, pengurangan tarif kuota | Agensi: MITI dan MATRADE |
| Pasaran | Meluaskan pasaran eksport barangan negara | Brazil mengeksport kayu balak ke India, China, Vietnam, Singapura; Rusia mengeksport arang batu ke Korea Selatan, Jepun, China, Turki |
| Pelaburan | Modal untuk memulakan kegiatan ekonomi; ada pelaburan ekuiti dan FDI (pelaburan langsung asing) | Syarikat asing membuka operasi di Malaysia (kereta, telekomunikasi, elektrik dan elektronik); pelabur utama ialah Jepun, Korea Selatan, Amerika Syarikat, China dan Singapura |
| Bahan mentah | Memperoleh bekalan bahan mentah melalui import untuk kegunaan domestik dan industri | China mengimport petroleum dari Arab Saudi, Oman, Iraq, Rusia; Mexico dan Kanada mengimport gas asli dari Amerika Syarikat |
Lima cara pemindahan teknologi
- Pembelian terus barangan modal: membeli mesin, jentera dan peralatan dari luar negara.
- Pembelian ekuiti: syarikat asing memiliki saham dalam syarikat tempatan dan melatih pekerja tempatan.
- Perjanjian pelesenan: syarikat tempatan menjadi pengedar produk syarikat asing.
- Peraturan paten dan cap dagang: syarikat tempatan mengeluarkan produk asing dengan jenama yang sama.
- Aliran sumber manusia: pakar asing dibawa masuk dan melatih pekerja tempatan sambil bekerja.
Glosari buku teks: tarif ialah cukai ke atas barangan yang diimport; kuota ialah kuantiti yang dibenarkan; embargo ialah larangan mengeksport dagangan ke sesebuah negara. Jangan campurkan ketiga-tiganya.
Syarikat tempatan menjadi pengedar produk keluaran syarikat asing. Namakan kaedah pemindahan teknologi ini dan jenis pelaburan bagi sebuah kilang kereta asing yang dibuka di Malaysia.
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Perjanjian pelesenan. Kilang kereta asing ialah pelaburan langsung asing (FDI).
Rumusan
| Topik | Perkara utama |
|---|---|
| Sumber tenaga | Bahan bakar: petroleum (Arab Saudi), gas asli (Amerika Syarikat), arang batu (Rusia). Alternatif: geoterma (Iceland), angin (Belanda), ombak (Perancis), suria (Jepun), air (China), biomas (India) |
| Krisis | Ekonomi, politik, masyarakat, alam sekitar |
| Kerjasama | ASEAN 1967, IMS-GT 1992, IMT-GT 1994, EU 1958, APEC 1989, WTO 1995 |
| Kepentingan | Buruh asing, pemindahan teknologi, hubungan perdagangan, pasaran, pelaburan, bahan mentah |