Pendidikan Islam nota, topik 10
Fikah: Konsep Fardu Ain dan Fardu Kifayah
Buku teks Pendidikan Islam Tingkatan 3 KSSM, halaman 120–124
Matlamat bab ini
- Murid boleh menyatakan maksud fardu ain dan fardu kifayah serta memberikan contoh bagi setiap satunya (4.14.1)
- Murid boleh menerangkan kesan penghayatan fardu ain dan fardu kifayah terhadap diri, masyarakat dan negara (4.14.2)
- Murid boleh menjelaskan hubungan kait antara fardu ain dengan fardu kifayah (4.14.3)
- Murid boleh menentukan hukum bagi sesuatu situasi dan memberikan alasan (4.14.1, 4.14.3)
Topik ini ialah Pelajaran 15 bidang Fikah فقه: konsep fardu ain dan fardu kifayah كونسيڤ فرض عين دان فرض كفاية. Kita belajar maksud dan contohnya, kesan penghayatannya terhadap diri, masyarakat dan negara, serta hubungan kait antara kedua-duanya.
10.1Maksud fardu ain dan fardu kifayah مقصود فرض عين دان فرض كفاية
Fardu ialah tuntutan yang telah ditetapkan oleh Allah SWT. Ada dua jenis: fardu ain (tanggungjawab setiap individu) dan fardu kifayah (tanggungjawab masyarakat secara kolektif).
| Fardu ain فرض عين | Fardu kifayah فرض كفاية | |
|---|---|---|
| Tuntutan kepada | Setiap orang Islam yang mukalaf | Masyarakat Islam secara kolektif |
| Jika tidak dilaksanakan | Individu itu berdosa | Jika sebahagian sahaja melaksanakannya, gugurlah kewajipan itu atas orang Islam yang lain |
| Contoh (buku teks) | Menutup aurat; solat fardu lima waktu; berpuasa pada bulan Ramadan | Mengurus jenazah; usahawan Muslim; solat berjemaah |
Buku teks Pendidikan Islam Tingkatan 3, ms. 120.
Buku teks, ms. 120.
Fardu kifayah bukan bermakna orang lain boleh mengabaikannya. Jika tiada seorang pun melaksanakannya, seluruh masyarakat berdosa. Fardu ain pula, jika ditinggalkan, hanya individu itu yang berdosa.
Mengapakah mengurus jenazah ialah fardu kifayah, tetapi solat fardu lima waktu ialah fardu ain?
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Solat fardu dituntut ke atas setiap orang Islam yang mukalaf, dan individu yang meninggalkannya berdosa. Mengurus jenazah dituntut ke atas masyarakat secara kolektif; jika sebahagian melaksanakannya, kewajipan itu gugur atas orang Islam yang lain.
10.2Kesan penghayatan كسن ڤڠحياتن
Penghayatan fardu ain dan fardu kifayah memberi kesan kepada tiga peringkat (buku teks, ms. 121).
| Peringkat | Kesan |
|---|---|
| Diri ديري | Membentuk keperibadian Muslim yang sejati; membudayakan amalan mulia dalam kehidupan; membentuk keseimbangan rohani dan jasmani serta emosi dan intelek; berusaha menjadi individu yang kreatif dan inovatif. |
| Masyarakat مشاركت | Membentuk masyarakat yang bertanggungjawab; membina masyarakat yang berdisiplin serta mematuhi undang-undang; mewujudkan masyarakat yang saling membantu antara satu sama lain; keperluan hidup masyarakat Islam dapat dipenuhi. |
| Negara نڬارا | Negara aman dan bebas daripada kejadian jenayah; pentadbiran negara berjalan lancar kerana diurus dengan telus; ekonomi negara berkembang pesat kerana bebas daripada rasuah; pembangunan negara dapat dilaksanakan secara terancang dan bersepadu. |
Buku teks, ms. 121.
Carta: buku teks, ms. 121.
Kaitkan ayat dengan peringkatnya: keperibadian dan keseimbangan rohani dan jasmani ialah kesan pada diri; saling membantu ialah kesan pada masyarakat; bebas rasuah dan bebas jenayah ialah kesan pada negara.
Nyatakan dua kesan penghayatan fardu ain dan fardu kifayah terhadap negara.
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Mana-mana dua kesan terhadap negara, contohnya: negara aman dan bebas daripada kejadian jenayah; pentadbiran berjalan lancar kerana diurus dengan telus; ekonomi berkembang pesat kerana bebas daripada rasuah; pembangunan dapat dilaksanakan secara terancang dan bersepadu.
10.3Hubungan kait antara fardu ain dengan fardu kifayah هوبوڠن كاءيت
Buku teks, ms. 122.
| Fardu ain | Fardu kifayah |
|---|---|
| Setiap orang Islam wajib menunaikan solat. Antara syarat sah solat termasuklah menutup aurat. | Untuk memenuhi keperluan pakaian yang menutup aurat, perlu ada orang Islam yang boleh membekalkan keperluan tersebut. |
Contoh (buku teks, ms. 122)
Kepakaran dalam pembuatan benang, kepakaran dalam mencipta mesin jahit dan kepakaran menjahit baju mencipta pakaian yang menutup aurat. Semuanya membantu orang Islam melaksanakan fardu ain.
Rumus: fardu ain menimbulkan keperluan; fardu kifayah memenuhi keperluan itu. Kedua-duanya saling melengkapkan.
Jangan tertukar: menutup aurat ialah fardu ain; menyediakan pakaian yang menutup aurat (kepakaran tekstil dan jahitan) ialah fardu kifayah.
Mengikut buku teks, apakah kaitan antara solat dengan kepakaran menjahit?
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Solat (fardu ain) memerlukan aurat ditutup. Kepakaran menjahit (fardu kifayah) memenuhi keperluan pakaian yang menutup aurat.
Rumusan روموسن
| Fardu ain | Fardu kifayah | |
|---|---|---|
| Ditanggung oleh | Setiap mukalaf | Masyarakat Islam |
| Jika ditinggalkan | Individu berdosa | Gugur jika sebahagian melaksanakan; semua berdosa jika tiada seorang pun |
| Contoh | Menutup aurat, solat fardu, puasa Ramadan | Mengurus jenazah, usahawan Muslim, solat berjemaah |