Pendidikan Islam nota, topik 18
Sirah: Kerajaan Khulafa al-Rasyidin
Buku teks Pendidikan Islam Tingkatan 4 KSSM, halaman 154–162
Matlamat bab ini
- {'Murid boleh menyatakan ciri kepimpinan Khulafa ar-Rasyidin': 'Abu Bakar as-Siddiq, Umar al-Khattab, Uthman bin Affan dan Ali bin Abi Talib (5.10.2)'}
- Murid boleh menjelaskan pencapaian pemerintahan Khulafa ar-Rasyidin dalam bidang agama, politik, ekonomi, sosial, kenegaraan dan pendidikan (5.10.3)
- Murid boleh menghuraikan ibrah yang boleh diambil daripada pemerintahan Khulafa ar-Rasyidin (5.10.4)
- Murid boleh berinteraksi dalam kepimpinan secara beradab dan istiqamah (5.10.5)
Selepas wafatnya Rasulullah SAW, umat Islam dipimpin oleh empat orang khalifah yang digelar Khulafa ar-Rasyidin خلفاء الراشدين: Abu Bakar as-Siddiq, Umar al-Khattab, Uthman bin Affan dan Ali bin Abi Talib. Dalam topik ini kita belajar ciri kepimpinan, pencapaian pemerintahan dan ibrah daripada kerajaan mereka.
18.1Ciri kepimpinan Khulafa ar-Rasyidin چيري كڤيمڤينن خلفاء الراشدين
Khalifah خليفة ialah ketua negara yang menggantikan Rasulullah SAW dalam urusan agama dan pentadbiran. Buku teks (ms. 154–157) memberi empat ciri bagi setiap khalifah, dengan contoh tindakan.
Abu Bakar as-Siddiq أبو بكر الصديق (ms. 154)
| Ciri | Contoh tindakan |
|---|---|
| Tegas | Memerangi kaum murtad, nabi palsu dan golongan yang enggan membayar zakat. |
| Berpandangan jauh | Mengarahkan Zaid bin Thabit mengumpulkan tulisan ayat al-Quran daripada batu, tulang, pelepah tamar dan kulit haiwan, kerana ramai penghafaz gugur dalam perang Yamamah. |
| Setia dengan arahan Rasulullah SAW | Meneruskan penghantaran tentera Usamah bin Zaid ke Ghassan, walaupun keadaan negara mencabar. |
| Melaksanakan syura | Mengambil kira pandangan para sahabat dalam menentukan strategi menentang tentera Rom, sehingga berjaya membuka negeri Syam. |
Umar al-Khattab عمر بن الخطاب (ms. 155)
| Ciri | Contoh tindakan |
|---|---|
| Tegas | Menggantikan Khalid bin al-Walid sebagai panglima tentera Islam dengan Abu Ubaidah bin al-Jarrah. |
| Berfikiran terbuka | Bersedia ditegur oleh Rasulullah SAW dan menerima pendapat sahabatnya, Abu Bakar, tentang tawanan perang Badar kerana menghormati keputusan mesyuarat. |
| Adil | Memastikan kebajikan rakyat dengan meninjau sendiri keadaan rakyat, termasuk rakyat biasa. |
| Cekap | Menubuhkan majlis syura dan jabatan baharu (ad-diwan), mengemas kini baitulmal dan melantik gabenor yang cekap seperti Muawiyah bin Abi Sufyan dan Amr bin al-As. |
Uthman bin Affan عثمان بن عفان (ms. 156)
| Ciri | Contoh tindakan |
|---|---|
| Berpandangan jauh | Menubuhkan jawatankuasa khas pembukuan al-Quran yang diketuai Zaid bin Thabit, menggunakan loghat Quraisy dan dikenali sebagai Mushaf Uthmani, demi memelihara kesucian al-Quran. |
| Berfikiran terbuka | Melonggarkan syarat penggunaan harta baitulmal dan membenarkan sahabat keluar dari kota Madinah. |
| Prihatin | Membelanjakan hartanya untuk pertahanan negara dan meluaskan Masjid Nabawi untuk keselesaan umat Islam. |
| Inovatif | Membangunkan angkatan tentera laut Islam sehingga berjaya meluaskan empayar Islam, khususnya Syam dan Mesir. |
Ali bin Abi Talib علي بن أبي طالب (ms. 157)
| Ciri | Contoh tindakan |
|---|---|
| Tegas | Memecat beberapa orang gabenor yang dilantik oleh Khalifah Uthman, antaranya Muawiyah dan Abu Musa al-Asy'ari. |
| Berpandangan jauh | Menangguhkan hukuman qisas terhadap pembunuh Khalifah Uthman kerana negara masih huru-hara dan dikuasai puak pemberontak. |
| Berani | Menyertai hampir semua peperangan seperti Badar dan Khaibar, serta berada di barisan hadapan. |
| Berilmu | Memiliki ketinggian ilmu dalam pelbagai bidang sehingga dilantik sebagai hakim Yaman. |
Ringkasan daripada buku teks Pendidikan Islam Tingkatan 4, ms. 154–157.
Tegas تيڬس
Abu Bakar, Umar, Ali
Abu Bakar, Umar, Ali
Berpandangan jauh برڤندڠن جاءوه
Abu Bakar, Uthman, Ali
Abu Bakar, Uthman, Ali
Berfikiran terbuka برفيكيرن تربوك
Umar, Uthman
Umar, Uthman
Adil, cekap عاديل، چكڤ
Umar
Umar
Jangan tertukar: Mushaf Uthmani ialah pembukuan seragam pada zaman Uthman (loghat Quraisy). Pengumpulan tulisan al-Quran yang pertama dibuat pada zaman Abu Bakar.
Nyatakan satu ciri kepimpinan Uthman bin Affan dan satu contoh tindakannya.
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Contoh: Inovatif, membangunkan angkatan tentera laut Islam; atau berpandangan jauh, membukukan al-Quran dalam Mushaf Uthmani; atau prihatin, meluaskan Masjid Nabawi.
18.2Pencapaian pemerintahan ڤنچاڤاين ڤمرينتهن
Pencapaian Khulafa ar-Rasyidin dibahagi kepada enam bidang: agama, politik, ekonomi (ms. 158) serta sosial, kenegaraan dan pendidikan (ms. 159).
Carta: buku teks Pendidikan Islam Tingkatan 4, ms. 158.
| Bidang | Khalifah dan pencapaian |
|---|---|
| Agama اكام | Abu Bakar: memerangi kaum murtad, nabi palsu dan golongan enggan zakat. Umar: mempergiatkan dakwah Islam sehingga tersebar ke wilayah Mesir, Parsi dan Rom. |
| Politik ڤوليتيك | Abu Bakar: membuka wilayah baharu, Iraq dan Syam. Umar: menubuhkan majlis syura serta jabatan tentera, polis, percukaian dan perbendaharaan negara. Uthman: memadamkan pemberontakan dan meluaskan wilayah Islam ke Afrika Utara dan Mesir, serta menawan pulau Cyprus. |
| Ekonomi ايكونومي | Umar: mempergiatkan pemungutan cukai baharu seperti jizyah dan kharaj, memajukan sistem pengairan (terusan Amirul Mukminin di Mesir dan terusan Abu Musa di Basrah), mengemas kini baitulmal dan membuka tanah baharu untuk pertanian. Ali: meneruskan kutipan jizyah daripada golongan zimmi. |
| Sosial سوسيال | Umar: menetapkan takwim Islam (tahun Hijrah), memperkenalkan undang-undang tanah yang melindungi hak sosial dan kebajikan rakyat, serta membina kemudahan awam seperti tali air untuk kemudahan pertanian. |
| Kenegaraan كتنتراءن | Umar: meneruskan pembukaan negeri Iraq, membuka Baitulmaqdis, Palestin dan Mesir. Uthman: menubuhkan angkatan tentera laut Islam yang pertama untuk keselamatan dan kawalan laut. |
| Pendidikan ڤنديديقن | Abu Bakar: mengumpul dan menulis semula naskhah al-Quran selepas kira-kira 70 penghafaz syahid di Yamamah. Umar: menubuhkan sekolah al-kuttab khusus untuk kanak-kanak. Uthman: menyeragamkan bacaan dan penulisan mushaf al-Quran dalam loghat Quraisy (Mushaf Uthmani). |
Ringkasan daripada buku teks, ms. 158–159.
Hafal mengikut khalifah: Abu Bakar = murtad, zakat, naskhah al-Quran. Umar = diwan, takwim Hijrah, kuttab. Uthman = Mushaf Uthmani, tentera laut, Cyprus. Ali = jizyah zimmi.
Contoh soalan
Jelaskan satu pencapaian Khalifah Umar al-Khattab dalam bidang ekonomi.
Jawapan: Mempergiatkan pemungutan cukai baharu seperti jizyah dan kharaj / membina terusan Amirul Mukminin di Mesir untuk memajukan pengairan / mengemas kini baitulmal.
Nyatakan dua pencapaian Khalifah Umar dalam bidang pendidikan dan sosial.
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Pendidikan: menubuhkan sekolah al-kuttab untuk kanak-kanak. Sosial: menetapkan takwim Islam (tahun Hijrah).
18.3Ibrah pemerintahan اعتبار ڤمرينتهن خلفاء الراشدين
Ibrah اعتبار ialah pengajaran yang diambil daripada sesuatu peristiwa. Sebagai umat Islam, kita hendaklah:
Kad ibrah: buku teks, ms. 160.
- Mencontohi kepimpinan khalifah dengan mementingkan kesejahteraan agama, rakyat dan negara.
- Mengutamakan usaha dakwah supaya kebenaran Islam dapat disebarkan.
- Mengukuhkan perpaduan umat Islam dengan menjaga hak antara satu sama lain.
- Bersungguh-sungguh berusaha untuk pembangunan dan kemajuan negara.
- Mengamalkan akhlak yang terpuji supaya menjadi contoh teladan yang baik.
- Mengukuhkan kegiatan ekonomi umat Islam supaya umat Islam dihormati.
Aktiviti buku teks (ms. 161–162): berucap di Speaker Corner bertajuk "Pemimpin yang berkualiti"; merumuskan pencapaian pemerintahan khalifah; dan Goldfish Bowl untuk menerangkan pencapaian. Murid digalakkan berinteraksi dalam kepimpinan secara beradab dan istiqamah (5.10.5).
Nyatakan dua ibrah daripada pemerintahan Khulafa ar-Rasyidin.
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Mana-mana dua: mencontohi kepimpinan khalifah; mengutamakan dakwah; mengukuhkan perpaduan; berusaha membangunkan negara; mengamalkan akhlak terpuji; mengukuhkan ekonomi umat Islam.