Biologi notesnota, bab 7
Penyesuaian Tumbuhan pada Habitat
Notes made with reference toNota dibuat dengan rujukan kepada TextbookBuku teks Biologi Tingkatan 5 (KSSM), pageshalaman 132–140
What this chapter coversMatlamat bab ini
- Saya boleh mengelaskan tumbuhan kepada mesofit, hidrofit, halofit dan xerofit berdasarkan habitat (7.1.1)
- Saya boleh menjelaskan ciri penyesuaian hidrofit, halofit dan xerofit dalam aspek pengambilan air dan garam mineral, pertukaran gas, sokongan dan fotosintesis (7.1.2)
- Saya boleh menerangkan bagaimana ciri penyesuaian membolehkan tumbuhan hidup dalam habitatnya (7.1.2)
7.1Penyesuaian Tumbuhan
Adaptasi ialah penyesuaian organisma terhadap persekitaran. Haiwan dan tumbuhan mempunyai struktur dan bentuk yang unik untuk menyesuaikan diri dengan persekitaran bagi memastikan kemandirian spesies. Pada tumbuhan, adaptasi dapat diperhatikan pada bentuk daun, akar dan batang.
Pengelasan tumbuhan berdasarkan habitat (7.1.1)
Tumbuhan dalam habitat yang berbeza mempunyai adaptasi yang berbeza. Oleh itu, tumbuhan dikelaskan kepada mesofit, hidrofit, halofit dan xerofit.
| Jenis | Habitat | Contoh |
|---|---|---|
| Mesofit | Tidak terlalu kering dan tidak terlalu berair, dengan bekalan air yang mencukupi. Kebanyakan tumbuhan ialah mesofit | Pokok mangga, pokok bunga raya, pokok getah |
| Hidrofit | Habitat berair: terapung di permukaan air atau tenggelam di dalam air | Teratai, Elodea sp. |
| Halofit | Habitat berpaya, seperti di muara sungai, tempat pertemuan air tawar dan air laut. Kaya dengan kandungan garam | Pokok bakau |
| Xerofit | Habitat panas dan kering dengan kehadiran air yang sangat minimum, iaitu tempat bersuhu sangat panas seperti gurun | Pokok kaktus, pokok kurma |
Sebatang pokok tumbuh di habitat yang bekalan airnya sentiasa mencukupi, tidak terlalu kering dan tidak terlalu berair. Apakah jenis tumbuhan ini?
Tunjukkan jawapanSembunyikan jawapan
Mesofit.
Ciri penyesuaian halofit (7.1.2)
Halofit ialah tumbuhan yang dapat hidup dalam habitat yang mengandungi kepekatan garam yang tinggi dan kandungan oksigen yang rendah. Kawasan paya bakau juga terdedah kepada keamatan cahaya yang tinggi.
Rajah daripada buku teks Biologi Tingkatan 5 (KSSM), Rajah 7.2, m.s. 136.
| Bahagian | Ciri penyesuaian | Fungsi |
|---|---|---|
| Daun | Kutikel tebal dan stoma yang terbenam | Mengurangkan kadar transpirasi |
| Daun | Daun sukulen | Menyimpan air |
| Daun | Struktur khas yang dikenali sebagai hidatod | Menyingkirkan garam berlebihan |
| Daun | Daun tua menyimpan banyak garam dan akan gugur | Mengurangkan kepekatan garam yang disimpan terlalu banyak |
| Akar | Sistem akar bercabang luas dan wujud dalam pelbagai bentuk dan saiz | Memberi sokongan untuk terus hidup dalam tanah yang lembut dan berlumpur; mengelakkan tumbuhan daripada tumbang akibat tiupan angin kuat |
| Akar | Ratusan akar pernafasan yang tumbuh tegak di atas permukaan tanah, dipanggil pneumatofor, dengan liang yang dipanggil lentisel | Lentisel membenarkan pertukaran gas dengan atmosfera (tanah paya kekurangan oksigen) |
| Akar | Sap sel akar mengandungi kepekatan garam yang lebih tinggi daripada air laut | Akar tidak kehilangan air melalui osmosis; sebaliknya akar memperoleh air dan garam mineral melalui air laut yang memasuki akar |
Pneumatofor ialah akar pernafasan, manakala lentisel ialah liang pada pneumatofor. Jangan keliru dengan stoma, iaitu liang pada daun.
Mengapakah akar pokok bakau tidak kehilangan air kepada air laut melalui osmosis?
Tunjukkan jawapanSembunyikan jawapan
Sap sel akar mempunyai kepekatan garam yang lebih tinggi daripada air laut, maka air memasuki akar dan bukan keluar daripada akar.
Ciri penyesuaian hidrofit (7.1.2)
Hidrofit ialah tumbuhan yang dapat beradaptasi dalam habitat berair, sama ada terapung di permukaan air atau tenggelam di dalam air.
Rajah daripada buku teks Biologi Tingkatan 5 (KSSM), Gambar foto 7.3, m.s. 136.
Semua hidrofit: kebanyakan hidrofit mempunyai akar serabut halus yang menyediakan luas permukaan yang besar dan memerangkap gelembung udara. Ini menjadikan tumbuhan lebih stabil dan ringan, lalu membolehkannya terapung atau tegak di dalam air di samping daya apungan yang dihasilkan oleh air di sekelilingnya.
| Jenis hidrofit | Ciri penyesuaian | Fungsi |
|---|---|---|
| Terapung (pokok teratai): akar tidak mencecah dasar kolam | Daun lebar, nipis dan rata | Menyerap cahaya matahari yang maksimum untuk fotosintesis |
| Stoma bertaburan kebanyakannya pada epidermis atas daun | Pertukaran gas dengan udara | |
| Epidermis atas diliputi kutikel berlilin yang kalis air | Memastikan stoma sentiasa terbuka | |
| Batang terdiri daripada tisu yang ringan dengan banyak ruang udara, dikenali sebagai tisu aerenkima | Menjadikan tumbuhan ringan dan terapung | |
| Tenggelam (Elodea sp.): tumbuh sepenuhnya di dalam air | Daun nipis dan kecil | Meningkatkan jumlah luas permukaan per isi padu dan kadar resapan air, garam mineral dan gas secara terus ke dalam tumbuhan melalui epidermis |
| Tiada stoma dan kutikel berlilin pada daunnya | Penyerapan terus melalui epidermis | |
| Batang yang kecil | Membantu tumbuhan tegak terapung di dalam air dan mengurangkan rintangan aliran air |
Rajah daripada buku teks Biologi Tingkatan 5 (KSSM), Gambar foto 7.4, m.s. 137.
Hidrofit tenggelam (Elodea sp.) tidak mempunyai stoma dan kutikel berlilin. Hanya hidrofit terapung seperti teratai mempunyai stoma, dan stoma itu terletak pada epidermis atas.
Apakah fungsi tisu aerenkima dalam batang teratai?
Tunjukkan jawapanSembunyikan jawapan
Tisu aerenkima mempunyai banyak ruang udara, maka batang menjadi ringan dan tumbuhan dapat terapung di permukaan air.
Ciri penyesuaian xerofit (7.1.2)
Xerofit ialah tumbuhan yang hidup di gurun, iaitu kawasan yang menerima taburan hujan yang sangat sedikit. Xerofit mengatasi masalah kekeringan yang melampau melalui kebolehan beradaptasi.
| Bahagian | Ciri penyesuaian | Fungsi |
|---|---|---|
| Akar | Tumbuh secara meluas dan menembusi jauh ke dalam tanah | Menyerap air dan garam mineral; air yang diserap disimpan dalam akar, batang dan daun |
| Batang | Batang kaktus berdaging dan hijau | Menyimpan air dan menjalankan fotosintesis |
| Daun | Daun yang kecil dan kutikel tebal berlilin pada batang serta daun | Mengurangkan penyejatan air |
| Daun | Daun diubah suai menjadi duri | Mengurangkan jumlah luas permukaan yang terdedah kepada matahari dan kehilangan air; duri mengumpulkan embun yang menitis ke tanah lalu diserap oleh akar; duri menghalang tumbuhan dimakan haiwan |
| Daun | Stoma terbenam | Mengurangkan penyejatan air daripada daun |
Rajah daripada buku teks Biologi Tingkatan 5 (KSSM), Gambar foto 7.5, m.s. 137.
Tumbuhan di kawasan artik juga dikelaskan sebagai xerofit, kerana tumbuhan di artik tidak dapat menyerap air ketika tanah membeku.
Ringkasan: hubungan ciri dengan keperluan (7.1.2)
| Aspek | Halofit (pokok bakau) | Hidrofit | Xerofit (kaktus) |
|---|---|---|---|
| Pengambilan air dan garam mineral | Sap sel akar bergaram lebih tinggi daripada air laut | Akar serabut halus; Elodea menyerap terus melalui epidermis | Akar meluas dan dalam |
| Pertukaran gas | Pneumatofor dengan lentisel | Stoma pada epidermis atas (terapung); resapan terus (tenggelam) | Stoma terbenam |
| Sokongan | Akar bercabang luas | Akar serabut, tisu aerenkima, daya apungan | Akar meluas |
| Fotosintesis | Daun menerima keamatan cahaya yang tinggi (buku teks tidak menyenaraikan ciri khas) | Daun lebar, nipis dan rata (teratai) | Batang hijau berdaging |
Contoh kerja (Praktis Formatif 7.1)
Daun sebatang pokok tumbuh dengan cepat di bahagian atas pokok dan memberi teduhan kepada batang. Terdapat duri pada daun dan batang, akarnya tumbuh hampir dengan permukaan tanah dan ada juga yang jauh ke dalam tanah. Jenis tumbuhan?
Tunjukkan jawapanSembunyikan jawapan
Xerofit. Duri mengurangkan luas permukaan dan kehilangan air; akar yang meluas dan dalam menyerap air; teduhan daun mengurangkan pendedahan batang kepada matahari.
Pokok P mempunyai daun lebar, nipis dan rata; stoma pada epidermis atas; batang beruang udara. Apakah habitatnya?
Tunjukkan jawapanSembunyikan jawapan
Permukaan air (hidrofit terapung seperti teratai).