Kimia notesnota, bab 2

Sebatian Karbon

Notes made with reference toNota dibuat dengan rujukan kepada TextbookBuku teks Kimia Tingkatan 5 (KSSM), pageshalaman 61-112

What this chapter coversMatlamat bab ini

Saya boleh menjelaskan sebatian karbon organik dan tak organik, serta hidrokarbon tepu dan tak tepu (2.1.1)
Saya boleh menerangkan petroleum sebagai sumber hidrokarbon, penyulingan berperingkat, peretakan dan sumber alternatif (2.1.2)
Saya boleh menerangkan siri homolog dan ciri-cirinya (2.2.1)
Saya boleh menulis formula am, formula molekul dan formula struktur serta menamakan ahli siri homolog mengikut sistem IUPAC (2.2.2)
Saya boleh menghuraikan perubahan sifat fizik ahli dalam siri homolog (2.2.3)
Saya boleh menghuraikan sifat kimia alkana, alkena, alkohol dan asid karboksilik serta saling pertukaran antara siri homolog (2.3.1)
Saya boleh memahami ester melalui aktiviti pengesteran, penamaan dan sifat fizik ester (2.3.2)
Saya boleh memerihalkan keisomeran struktur (keisomeran rantai dan keisomeran kedudukan) (2.4.1)
Saya boleh membina struktur isomer dan menamakannya mengikut sistem IUPAC (2.4.2)
Saya boleh menjelaskan dengan contoh kegunaan setiap siri homolog dalam kehidupan harian (2.4.3)

2.1Jenis-jenis sebatian karbon

Sebatian karbon ialah sebatian yang mengandungi karbon sebagai unsur juzukannya. Sebatian karbon organik berasal daripada benda hidup dan mengandungi karbon yang terikat secara kovalen dengan unsur seperti hidrogen, nitrogen, sulfur dan fosforus. Sebatian karbon tak organik berasal daripada benda bukan hidup, iaitu oksida karbon, sebatian karbonat dan sebatian sianida.

Hidrokarbon ialah sebatian organik yang mengandungi hidrogen dan karbon sahaja. Bukan hidrokarbon ialah sebatian organik yang mengandungi karbon dan hidrogen serta unsur lain seperti oksigen, nitrogen, fosforus atau halogen.

Sebatian organik	Komposisi	Jenis
Petrol, gas asli	Karbon, hidrogen	Hidrokarbon
Kanji, lemak, alkohol	Karbon, hidrogen, oksigen	Bukan hidrokarbon
Protein	Karbon, hidrogen, nitrogen, oksigen	Bukan hidrokarbon
CO₂, PbCO₃	Karbon, oksigen (dan plumbum)	Sebatian karbon tak organik

Hidrokarbon tepu hanya mempunyai ikatan tunggal antara atom karbon. Hidrokarbon tak tepu mempunyai sekurang-kurangnya satu ikatan ganda dua (C=C) atau ganda tiga (C≡C) antara atom karbon.

Karbon dioksida, karbonat dan sianida mengandungi karbon tetapi ialah sebatian tak organik. Glukosa, C₆H₁₂O₆, ialah sebatian organik tetapi bukan hidrokarbon kerana mengandungi oksigen.

Propana, C₃H₈, dan propena, C₃H₆: yang manakah hidrokarbon tak tepu? Beri sebab.

Tunjukkan jawapanSembunyikan jawapan

Propena. Molekulnya mempunyai satu ikatan ganda dua C=C antara atom karbon. Propana hanya mempunyai ikatan tunggal, maka ia hidrokarbon tepu.

Sumber hidrokarbon: petroleum

Petroleum (minyak mentah) terbentuk daripada hasil pereputan tumbuhan dan haiwan yang telah mati di dasar laut berjuta-juta tahun dahulu. Petroleum ialah campuran hidrokarbon sama ada yang rantai pendek atau yang berantai panjang dan tidak dapat digunakan sebelum diproses. Dua peringkat penapisan minyak ialah penyulingan berperingkat dan peretakan.

Penyulingan berperingkat
Pecahan hidrokarbon dalam petroleum diasingkan pada suhu berlainan mengikut saiz hidrokarbon. Petroleum dipanaskan, wapnya naik ke menara penyulingan dan setiap pecahan terkondensasi pada takat didihnya sendiri.

Peretakan
Hidrokarbon berantai panjang dipecahkan kepada molekul yang lebih kecil pada suhu dan tekanan tinggi. Mangkin yang digunakan ialah campuran aluminium oksida, Al₂O₃, dan silikon(IV) oksida, SiO₂.

Menara penyulingan berperingkat: gas petroleum, petrol, nafta, kerosin, minyak diesel, minyak pelincir, minyak bahan api dan bitumen dari atas ke bawah, dengan bilangan karbon, julat takat didih dan kegunaan setiap pecahan — Proses penyulingan berperingkat petroleum dan kegunaan hasilnya. (Rajah 2.2, m.s. 67)

Rajah daripada buku teks Kimia Tingkatan 5 (KSSM), Rajah 2.2, m.s. 67.

Dari atas ke bawah menara	Arah perubahan
Saiz molekul	Kecil kepada besar
Takat didih	Rendah kepada tinggi (daya van der Waals semakin kuat)
Warna	Cerah kepada gelap
Kemudahan menyala	Mudah menyala kepada susah menyala
Kelikatan	Kurang likat kepada lebih likat

Dua kegunaan utama pecahan hidrokarbon: sebagai bahan api dan sebagai bahan mentah industri petrokimia.

Peretakan

Penyulingan berperingkat sahaja tidak dapat memenuhi permintaan yang tinggi terhadap hidrokarbon bersaiz kecil. Hidrokarbon kecil lebih mudah terbakar, maka sesuai sebagai bahan api. Peretakan menghasilkan hidrokarbon kecil seperti petrol dan alkena serta alkana yang lebih pendek, yang menjadi bahan mentah untuk polimer, ubat, detergen, pelarut dan baja.

Melengkapkan persamaan peretakan Samakan bilangan atom setiap unsur di kiri dan kanan.
C₁₀H₂₂ → C₆H₁₄ + C₄H₈ (karbon: 10 − 6 = 4; hidrogen: 22 − 14 = 8).
Contoh buku: C₇H₁₆ → C₂H₄ + C₅H₁₂ (etena + pentana) dan C₁₀H₂₂ → 2C₅H₁₀ + H₂ (pentena + gas hidrogen).

Aktiviti makmal 2A: penyulingan berperingkat petroleum

Petroleum (50 cm³) dengan serpihan porselin dipanaskan perlahan-lahan; empat pecahan dikumpulkan pada julat 30–80 °C, 80–120 °C, 120–160 °C dan 160–200 °C. Serpihan porselin memastikan pendidihan yang sekata. Termometer yang digunakan berjulat 0–360 °C kerana termometer biasa (sehingga kira-kira 110 °C) tidak dapat mengukur suhu pecahan yang mencapai 200 °C. Pecahan dengan takat didih lebih tinggi lebih gelap, lebih likat dan menghasilkan lebih banyak jelaga apabila dibakar; pecahan pertama paling mudah terbakar.

Radas penyulingan petroleum: kelalang dasar bulat dengan termometer dan serpihan porselin, kondenser Liebig dengan air masuk dan air keluar, dan kelalang kon untuk hasil sulingan — Susunan radas penyulingan petroleum. (Rajah 2.4, m.s. 69)

Rajah daripada buku teks Kimia Tingkatan 5 (KSSM), Rajah 2.4, m.s. 69.

Sumber alternatif hidrokarbon

Saintis meramalkan rizab petroleum akan habis dalam masa 100 tahun pada kadar penggunaan sekarang. Sumber alternatif ialah sumber tenaga selain bahan api fosil yang tidak dapat diperbaharui. Biojisim (bahan organik daripada tumbuhan dan haiwan) mengandungi tenaga yang tersimpan daripada matahari dan boleh ditukar kepada bioetanol, biodiesel dan biogas yang boleh diperbaharui (Rajah 2.5).

Mengapakah takat didih pecahan bertambah dari gas petroleum ke bitumen?

Tunjukkan jawapanSembunyikan jawapan

Molekul menjadi lebih besar, maka daya tarikan van der Waals antara molekul semakin kuat. Lebih banyak tenaga haba diperlukan untuk mengatasi daya ini.

2.2Siri homolog

Siri homolog ialah kumpulan sebatian organik dengan ciri-ciri berikut: formula am yang sama; kumpulan berfungsi yang sama; sifat kimia yang sama; ahli yang berturutan berbeza sebanyak satu karbon dan dua hidrogen (CH₂, jisim molekul relatif = 14); sifat fizik berubah secara ansur-ansur dari satu ahli ke ahli berikutnya.

Kumpulan berfungsi ialah kumpulan atom yang terikat kepada sebatian molekul organik. Kumpulan ini menentukan sifat kimia suatu siri homolog dan tindak balas kimia berlaku padanya.

Siri homolog	Formula am	Kumpulan berfungsi	Akhiran	Jenis
Alkana	C_nH_2n+2, n = 1, 2, 3 ...	Ikatan tunggal C–C	-ana	Hidrokarbon tepu
Alkena	C_nH_2n, n = 2, 3 ...	Ikatan ganda dua C=C	-ena	Hidrokarbon tak tepu
Alkuna	C_nH_2n−2, n = 2, 3 ...	Ikatan ganda tiga C≡C	-una	Hidrokarbon tak tepu
Alkohol	C_nH_2n+1OH, n = 1, 2 ...	Hidroksil, –OH	-ol	Bukan hidrokarbon
Asid karboksilik	C_nH_2n+1COOH, n = 0, 1, 2 ...	Karboksil, –COOH	-oik	Bukan hidrokarbon
Ester	C_mH_2m+1COOC_nH_2n+1	Karboksilat, –COO–	-oat	Bukan hidrokarbon

Formula molekul, formula struktur dan penamaan

Formula molekul menunjukkan bilangan sebenar atom bagi setiap unsur dalam satu molekul. Formula struktur menunjukkan jenis ikatan dan cara atom-atom terikat antara satu sama lain (satu garis = sepasang elektron yang dikongsi = ikatan kovalen tunggal). Nama ahli siri homolog berantai lurus mengikut sistem IUPAC terdiri daripada dua komponen: nama induk (bilangan atom karbon pada rantai paling panjang) dan akhiran (siri homolog).

Bilangan karbon	1	2	3	4	5	6	7	8	9	10
Nama induk	Met	Et	Prop	But	Pent	Heks	Hept	Okt	Non	Dek

Contoh bergambar Alkana dengan 3 karbon: C_nH_2n+2 dengan n = 3 memberi C₃H₂₍₃₎₊₂ = C₃H₈. Nama induk Prop + akhiran -ana = propana.
Alkena dengan 4 karbon: C₄H₈, butena. Alkuna dengan 2 karbon: C₂H₂₍₂₎₋₂ = C₂H₂, etuna.

Alkohol: tentukan bilangan karbon pada rantai terpanjang yang mengandungi –OH, ambil nama alkana yang sepadan, gantikan akhiran “a” dengan “ol” (propana → propanol). Kedudukan –OH ditunjukkan dengan nombor: propan-1-ol.
Asid karboksilik: gantikan “a” dalam nama alkana dengan “-oik”. HCOOH (1 karbon) ialah asid metanoik; CH₃COOH (2 karbon) ialah asid etanoik. Karbon dalam –COOH dikira sebagai karbon nombor 1, maka nilai n bermula dengan 0 (n = 0 memberi HCOOH).

Kumpulan hidroksil –OH dalam alkohol berbeza daripada ion hidroksida, OH⁻, dalam alkali. Tiada ion hidroksida dalam alkohol, maka alkohol bukan alkali.

Sifat fizik dalam suatu siri homolog

Siri homolog	Sifat fizik
Alkana, alkena, alkuna	Sebatian kovalen yang terdiri daripada molekul neutral: larut dalam pelarut organik, tidak larut dalam air; tidak mengkonduksikan elektrik dalam semua keadaan; takat lebur dan takat didih rendah; kurang tumpat daripada air
Alkohol, asid karboksilik	Takat didih lebih tinggi daripada alkena yang sepadan; ahli yang kecil campur atau larut dalam air tetapi keterlarutan berkurang apabila saiz molekul bertambah

Apabila bilangan atom karbon bertambah, saiz molekul bertambah dan daya van der Waals menjadi lebih kuat. Lebih banyak tenaga haba diperlukan untuk mengatasi daya ini, maka takat lebur dan takat didih meningkat.

Alkana	CH₄	C₂H₆	C₃H₈	C₄H₁₀	C₅H₁₂	C₆H₁₄	C₇H₁₆
Takat didih (°C)	−162	−89	−42	−0.5	36	69	98

Pada suhu bilik (kira-kira 25–30 °C), empat alkana pertama ialah gas dan pentana ke atas ialah cecair. Sebelas ahli pertama alkohol dan sembilan ahli pertama asid karboksilik wujud sebagai cecair pada suhu bilik. Metanol, etanol dan propanol bercampur dengan air pada semua kadar.

Namakan sebatian C₃H₇COOH dan nyatakan siri homolognya.

Tunjukkan jawapanSembunyikan jawapan

Formula C_nH_2n+1COOH dengan n = 3: jumlah karbon = 3 + 1 = 4. Nama alkana yang setara ialah butana, maka sebatian ini ialah asid butanoik, siri asid karboksilik.

2.3Sifat kimia dan saling pertukaran sebatian antara siri homolog

Alkana (hidrokarbon tepu, kurang reaktif)

Alkana tidak reaktif kerana ikatan C–C dan C–H yang kuat memerlukan tenaga yang banyak untuk diputuskan. Alkana mengalami dua jenis tindak balas, iaitu pembakaran dan penukargantian.

Pembakaran lengkap dalam oksigen berlebihan menghasilkan karbon dioksida dan air: CH₄(g) + 2O₂(g) → CO₂(g) + 2H₂O(ce). Pembakaran tidak lengkap (bekalan oksigen terhad) menghasilkan zarah karbon (jelaga), gas karbon monoksida yang beracun dan air: 2CH₄ + 3O₂ → 2CO + 4H₂O.
Penukargantian dengan klorin, Cl₂, atau bromin, Br₂, di bawah cahaya matahari atau sinaran UV: setiap atom H digantikan satu demi satu oleh atom halogen. Cahaya diperlukan untuk memutuskan ikatan kovalen dalam molekul halogen. CH₄ → CH₃Cl (klorometana) → CH₂Cl₂ (diklorometana) → CHCl₃ (triklorometana) → CCl₄ (tetraklorometana), dan HCl terbentuk pada setiap peringkat.

Menyeimbangkan persamaan pembakaran Langkah 1 seimbangkan C, langkah 2 seimbangkan H, langkah 3 seimbangkan O (pecahan boleh digunakan, kemudian darabkan dengan 2).
Propana: 3CO₂ dan 4H₂O. Atom O di kanan = 3 × 2 + 4 = 10, maka 5O₂.
C₃H₈ + 5O₂ → 3CO₂ + 4H₂O
Etana: 2C₂H₆ + 7O₂ → 4CO₂ + 6H₂O (O di kanan = 8 + 6 = 14, jadi 7O₂).

Alkena (hidrokarbon tak tepu, reaktif pada C=C)

Alkena lebih reaktif daripada alkana kerana adanya ikatan ganda dua; hampir semua tindak balas berlaku pada ikatan ganda dua. Tindak balas alkena: pembakaran, tindak balas penambahan dan tindak balas pempolimeran penambahan.

Pembakaran: lengkap, C₂H₄ + 3O₂ → 2CO₂ + 2H₂O. Alkena terbakar dengan nyalaan yang lebih berjelaga daripada alkana yang sepadan kerana peratusan jisim karbon per molekul lebih tinggi.
Tindak balas penambahan: atom lain ditambah pada setiap atom karbon ikatan ganda dua –C=C– untuk membentuk hasil ikatan kovalen tunggal –C–C– (tak tepu menjadi tepu).

Tindak balas penambahan	Keadaan	Contoh (etena) dan hasil
Penambahan hidrogen (penghidrogenan)	H₂, mangkin nikel, 180 °C	C₂H₄ + H₂ → C₂H₆ (etana); digunakan untuk membuat marjerin
Penambahan halogen (penghalogenan)	Br₂ atau Cl₂, keadaan bilik	C₂H₄ + Br₂ → C₂H₄Br₂ (1,2-dibromoetana); warna perang air bromin dinyahwarnakan
Penambahan hidrogen halida	HCl atau HBr, suhu bilik	C₂H₄ + HBr → C₂H₅Br (bromoetana, satu haloalkana)
Penambahan air (penghidratan)	Stim, H₃PO₄, 300 °C, 60 atm	C₂H₄ + H₂O → C₂H₅OH (etanol)
Pengoksidaan	Larutan KMnO₄ berasid	Warna ungu dinyahwarnakan; dua kumpulan –OH ditambah dan etan-1,2-diol terbentuk

Pempolimeran penambahan: molekul alkena kecil (monomer) bergabung membentuk molekul berantai panjang (polimer). Contoh: etena membentuk politena pada 200 °C dan 1200 atm. n C₂H₄ → (–C₂H₄–)_n.

Membandingkan alkana dengan alkena (Eksperimen 2A)

Ciri	Heksana, C₆H₁₄	Heksena, C₆H₁₂
Ikatan	Hanya ikatan tunggal (tepu)	Ada ikatan ganda dua C=C (tak tepu)
Peratusan jisim karbon	72 ÷ 86 × 100 = 83.72%	72 ÷ 84 × 100 = 85.71%
Nyalaan	Kurang berjelaga	Lebih berjelaga
Air bromin (dalam 1,1,1-trikloroetana)	Warna perang tidak berubah	Warna perang dinyahwarnakan
KMnO₄ berasid	Warna ungu tidak berubah	Warna ungu dinyahwarnakan
Tindak balas utama	Penukargantian	Penambahan

Untuk membezakan alkana daripada alkena, goncangkan setiap satu dengan air bromin (atau larutan kalium manganat(VII) berasid). Hanya alkena yang menyahwarnakannya. Dalam jawapan, nyatakan sebatian, reagen dan perubahan warna.

Peratusan jisim karbon: propana dan propena [Jisim atom relatif: H = 1, C = 12]
Propana, C₃H₈: 3(12) ÷ [3(12) + 8(1)] × 100 = 36 ÷ 44 × 100 = 81.82%.
Propena, C₃H₆: 36 ÷ 42 × 100 = 85.71%.
Propena mempunyai peratusan karbon lebih tinggi, maka nyalaannya lebih berjelaga.

Penyediaan etanol dan sifat kimia alkohol

Penapaian glukosa (Aktiviti makmal 2B): yis yang mengandungi enzim zimase memecahkan gula atau kanji kepada glukosa, kemudian menukarkannya kepada etanol dan karbon dioksida tanpa oksigen. C₆H₁₂O₆(ak) → 2C₂H₅OH(ce) + 2CO₂(g). Campuran dibiarkan tiga hari pada suhu bilik (30 °C); gas CO₂ menukarkan air kapur menjadi keruh. Etanol ditulenkan dengan penyulingan berperingkat dan dikumpulkan pada 78 °C.
Penghidratan etena: C₂H₄(g) + H₂O(g) → C₂H₅OH(ce) pada 300 °C, 60 atm, mangkin H₃PO₄.
Pembakaran: nyalaan biru dan tidak berjelaga, C₂H₅OH + 3O₂ → 2CO₂ + 3H₂O. Membebaskan banyak haba, maka etanol sesuai sebagai bahan api.
Pengoksidaan kepada asid karboksilik dengan agen pengoksidaan KMnO₄ berasid (ungu menjadi tak berwarna) atau K₂Cr₂O₇ berasid (jingga menjadi hijau): C₂H₅OH + 2[O] → CH₃COOH + H₂O. Formula am: C_nH_2n+1OH + 2[O] → C_mH_2m+1COOH + H₂O.
Pendehidratan: wap etanol dialirkan ke atas serpihan porselin yang dipanaskan kuat (atau alumina, atau dengan asid sulfurik pekat); molekul air disingkirkan untuk membentuk alkena: C₂H₅OH → C₂H₄ + H₂O. Gas etena menyahwarnakan air bromin dan larutan KMnO₄ berasid.

Metanol, CH₃OH, tidak dapat mengalami pendehidratan menjadi alkena kerana hanya mempunyai satu atom karbon: tiada karbon bersebelahan untuk membentuk ikatan ganda dua C=C.

Saling pertukaran: alkana → (peretakan) alkena; alkena → (penghidrogenan) alkana; alkena → (penghidratan) alkohol; alkohol → (pendehidratan) alkena; alkohol → (pengoksidaan) asid karboksilik; asid karboksilik + alkohol → (pengesteran) ester.

Asid karboksilik

Asid karboksilik disediakan melalui pengoksidaan alkohol. Etanol dipanaskan secara refluks dengan agen pengoksidaan supaya etanol bertindak balas dengan lengkap; kondenser Liebig mengembunkan wap etanol kembali ke dalam kelalang. Asid etanoik ialah asid lemah (mengion separa dalam air, kepekatan ion hidrogen rendah), CH₃COOH ⇌ CH₃COO⁻ + H⁺. Tindak balasnya:

Asid + bes: 2CH₃COOH + CuO → (CH₃COO)₂Cu + H₂O (kuprum(II) etanoat)
Asid + logam karbonat: 2CH₃COOH + Na₂CO₃ → 2CH₃COONa + H₂O + CO₂ (air kapur menjadi keruh)
Asid + logam: 2CH₃COOH + Mg → (CH₃COO)₂Mg + H₂ (magnesium etanoat)
Asid + alkohol: pengesteran menghasilkan ester dan air.

Ester dan pengesteran

Asid karboksilik + alkohol → ester + air, dengan asid sulfurik pekat, H₂SO₄, sebagai mangkin. Air terbentuk daripada –OH asid karboksilik dan H alkohol. Tindak balas ini dipanggil pengesteran.

Nama ester terdiri daripada dua bahagian: bahagian pertama daripada alkohol (“ol” diganti “il”) dan bahagian kedua daripada asid karboksilik (“oik” diganti “oat”). Contoh: metanol dan asid metanoik → metil metanoat; etanol dan asid etanoik → etil etanoat; propanol dan asid propanoik → propil propanoat.

Aktiviti makmal 2E: asid etanoik dengan etanol CH₃COOH + C₂H₅OH → CH₃COOC₂H₅ + H₂O (etil etanoat).
2 cm³ asid etanoik glasial + 4 cm³ etanol mutlak + lima titis H₂SO₄ pekat dipanaskan perlahan-lahan, kemudian dituang ke dalam air: terbentuk cecair tanpa warna berbau manis seperti buah-buahan yang tidak larut dalam air dan terapung sebagai satu lapisan di permukaan air.
Contoh lain: asid propanoik + etanol memberi etil propanoat, C₅H₁₀O₂.

Formula struktur etil propanoat, CH3CH2COOCH2CH3 — Etil propanoat, C₅H₁₀O₂ (dilukis untuk halaman ini).

Sifat fizik ester: ester yang ringkas ialah cecair tanpa warna pada suhu bilik; bau manis seperti buah-buahan; sebatian kovalen neutral yang tidak larut dalam air; kurang tumpat daripada air; mudah meruap.

Namakan ester yang terbentuk daripada metanol dan asid etanoik, dan tulis formulanya.

Tunjukkan jawapanSembunyikan jawapan

Metil etanoat, CH₃COOCH₃. Bahagian pertama (metil) daripada metanol dan bahagian kedua (etanoat) daripada asid etanoik.

2.4Isomer dan penamaan mengikut IUPAC

Isomer ialah molekul yang mempunyai formula molekul yang sama tetapi formula struktur yang berbeza. Keisomeran rantai: isomer mempunyai susunan rantai karbon berbeza, iaitu rantai lurus atau rantai bercabang. Keisomeran kedudukan: kedudukan kumpulan berfungsi berbeza pada rantai karbon yang sama.

Rantai lurus

Rantai bercabang

Ikatan ganda dua pada karbon pertama

Ikatan ganda dua pada karbon kedua

Isomer mempunyai sifat kimia yang sama (kumpulan berfungsi sama) tetapi sifat fizik berbeza. Semakin banyak cabang, semakin rendah takat lebur dan takat didih.
Isomer alkana terbentuk secara rantai sahaja; isomer alkena, alkuna dan alkohol terbentuk secara rantai dan kedudukan. CH₄, C₂H₆ dan C₃H₈ tidak mempunyai isomer: keisomeran alkana bermula dengan butana. Keisomeran alkohol bermula dengan tiga atom karbon: propanol mempunyai 2 isomer dan butanol 4 isomer. Bilangan isomer bertambah apabila bilangan atom karbon bertambah.

Melukis isomer. Alkana: mulakan dengan rantai lurus, kemudian kurangkan rantai dan sambungkan atom karbon sebagai cabang. Alkena dan alkuna: mulakan dengan rantai lurus, ubah kedudukan ikatan ganda dua atau ganda tiga, kemudian lukis rantai bercabang bagi setiap kedudukan itu. Pastikan setiap karbon mempunyai empat ikatan.

Penamaan isomer mengikut sistem IUPAC

Nama terdiri daripada tiga bahagian: imbuhan (kumpulan alkil cabang: metil, CH₃–; etil, C₂H₅–; propil, C₃H₇–), nama induk (rantai karbon paling panjang) dan akhiran (siri homolog).

Kenal pasti rantai karbon terpanjang (yang mengandungi kumpulan berfungsi bagi alkena, alkuna dan alkohol): ini memberi nama induk.
Kenal pasti cabang dan kumpulan berfungsi.
Nomborkan rantai dari satu hujung supaya cabang mendapat nombor terendah (alkana) atau kumpulan berfungsi mendapat nombor terendah (alkena, alkuna, alkohol).
Nyatakan kedudukan dan nama cabang, kemudian akhiran. Imbuhan dan nama induk ditulis rapat; nombor dan huruf dipisahkan dengan “-”; nombor dan nombor dipisahkan dengan “,”.

Contoh daripada buku teks Dua metil pada karbon 2 rantai tiga karbon: imbuhan 2,2-dimetil, induk prop, akhiran -ana: 2,2-dimetilpropana.
CH₂=CH–CH(CH₃)–CH₃: rantai terpanjang dengan C=C ada 4 karbon (butena); ikatan ganda dua pada C1; satu metil pada C3: 3-metilbut-1-ena.
Alkuna dengan metil pada C3 dan C≡C pada C1: 3-metilbut-1-una. Alkohol dengan metil dan –OH pada C2 rantai tiga karbon: 2-metilpropan-2-ol.

Semak nama anda dengan melukis semula struktur daripada nama itu dan mengira jumlah C dan H. Formula molekul mesti sama dengan formula yang diberi.

Kegunaan siri homolog dalam kehidupan harian

Siri homolog	Kegunaan
Alkana	Bahan api (haba pembakaran tinggi): gas asli cecair LNG, LPG (butana dan propana), pemetik api; bahan mentah petrokimia (etana kepada etena untuk membuat detergen dan plastik)
Alkena	Etena: penghasilan etanol, politena, polivinil klorida (PVC) dan polistirena; but-1,3-diena: getah sintetik untuk tayar
Alkohol	Bahan api (bahan api bio, gasohol); pelarut (cat, lakuer, minyak wangi, varnis kuku, krim, losyen); bahan mentah untuk cuka, bahan letupan dan perspeks; antiseptik, pelarut ubat batuk dan cecair pembasmi kuman (lebih 70% alkohol)
Asid karboksilik	Asid etanoik: bahan pengawet makanan dalam sos cili dan tomato, bahan mentah pewarna, cat, racun serangga dan plastik; asid metanoik: pembekuan lateks dalam industri getah; asid lemak: membuat sabun; poliester dan nilon
Ester	Perisa makanan (metil butanoat: epal, pentil etanoat: pisang, etil butanoat: nanas), minyak wangi dan kosmetik; etil etanoat sebagai pelarut dalam losyen, varnis kuku, lakuer dan gam; minyak dan lemak; poliester

Penyalahgunaan alkohol (etanol) menjejaskan sistem saraf pusat dan fungsi otak (mabuk, kemalangan jalan raya), menyebabkan sirosis hati, kegagalan jantung dan gastritis, gangguan mental, serta kecacatan bayi jika diambil oleh ibu mengandung.

Mengapakah ester bersaiz kecil sesuai digunakan sebagai perisa makanan dan minyak wangi?

Tunjukkan jawapanSembunyikan jawapan

Ester kecil berbau manis seperti buah-buahan dan mudah meruap, maka baunya mudah sampai ke hidung.