Sains notesnota, unit 4

Haiwan

TextbookBuku teks Sains Tahun 3 SK (KSSR Semakan 2017), pageshalaman 59-70

What this chapter coversMatlamat bab ini

Saya boleh mengelaskan haiwan berdasarkan tabiat pemakanannya (4.1.1)
Saya boleh menyatakan tabiat pemakanan haiwan herbivor, karnivor dan omnivor (4.1.2)
Saya boleh memberikan contoh haiwan herbivor, karnivor dan omnivor (4.1.3)
Saya boleh mengaitkan kegigian haiwan dengan tabiat pemakanannya (4.1.4)
Saya boleh menjelaskan perubahan tabiat pemakanan semula jadi haiwan apabila keadaan persekitaran berubah (4.1.5)

4.1Pengelasan haiwan

Semua haiwan perlu makan untuk hidup dan membesar. Tetapi haiwan tidak makan makanan yang sama. Perhatikan gambar di bawah. Apakah makanan haiwan-haiwan ini?

Arnabmakan lobak merah dan sawi

Gajahmakan daun-daun

Seekor burung helang menyuapkan daging kepada anaknya

Burung helangmakan haiwan lain

Ularmakan tikus

Ayammakan bijirin dan cacing

Monyet makan buah dan seekor serangga kecil diperbesarkan

Monyetmakan buah dan serangga

Buku teks Sains Tahun 3 SK, ms. 60.

Tabiat pemakanan haiwan ialah jenis makanan yang biasa dimakan oleh haiwan itu.

Kita boleh mengelaskan haiwan berdasarkan tabiat pemakanannya. Ada tiga kumpulan:

haiwan yang makan tumbuh-tumbuhan
haiwan yang makan haiwan lain
haiwan yang makan tumbuh-tumbuhan dan haiwan lain

Dalam buku teks, arnab dan gajah berada dalam kumpulan pertama, burung helang dan ular dalam kumpulan kedua, dan ayam dan monyet dalam kumpulan ketiga.

Buku teks Sains Tahun 3 SK, ms. 61.

Aktiviti: kamu boleh membentuk model haiwan daripada tanah liat atau menggunakan gambar haiwan, lalu mempamerkannya mengikut tabiat pemakanan. Kemudian bina peta pokok pengelasan tabiat pemakanan haiwan dalam buku latihan Sains (Aktiviti Ria, ms. 63).

Arnab dan gajah berada dalam kumpulan yang sama. Mengapa?

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

Kedua-duanya makan tumbuh-tumbuhan sahaja.

4.2Tabiat pemakanan haiwan

Setiap kumpulan mempunyai nama sains. Hafal tiga perkataan ini dengan baik.

Herbivor: haiwan yang makan tumbuh-tumbuhan sahaja. Contoh: arnab, lembu, kambing.
Karnivor: haiwan yang makan haiwan lain sahaja. Contoh: harimau, burung helang, ular.
Omnivor: haiwan yang makan tumbuh-tumbuhan dan haiwan lain. Contoh: ayam, monyet, beruang.

Cara mudah ingat (bukan daripada buku teks): herbivor bunyinya seperti "herba", iaitu tumbuhan. Karnivor bunyinya seperti "karne", iaitu daging. Omni bermaksud "semua", jadi omnivor makan semua jenis makanan.

Haiwan di sekeliling kita

Arnab makan lobak merah dan sawi. Arnab ialah haiwan herbivor kerana hanya makan tumbuh-tumbuhan.
Harimau hanya makan daging. Harimau ialah haiwan karnivor kerana makan haiwan lain sahaja.
Ayam makan bijirin dan cacing. Ayam ialah haiwan omnivor kerana boleh makan tumbuh-tumbuhan dan haiwan lain.

Buku teks Sains Tahun 3 SK, ms. 62.

Peta pokok: haiwan dikelaskan kepada herbivor (arnab, lembu, kambing, gajah), karnivor (harimau, helang, ular, ikan jerung) dan omnivor (ayam, monyet, beruang, orang utan) — Peta pokok mengelaskan haiwan mengikut tabiat pemakanan

Contoh tambahan (bukan daripada buku teks): kelaskan haiwan

Seekor katak menangkap serangga dengan lidahnya yang panjang. Katak tidak makan tumbuh-tumbuhan.
Makanan: haiwan lain sahaja, jadi katak ialah haiwan karnivor.

Ada murid menyangka setiap haiwan yang makan serangga ialah karnivor. Semak sama ada haiwan itu juga makan tumbuh-tumbuhan. Monyet makan buah dan serangga (ms. 60), jadi monyet ialah haiwan omnivor.

Adakah setiap haiwan ini herbivor, karnivor atau omnivor? (a) kucing yang makan ikan dan tikus (b) belalang yang makan daun (c) itik yang makan padi dan siput

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

(a) Karnivor (b) Herbivor (c) Omnivor

4.3Kegigian haiwan

Haiwan menggunakan gigi untuk makan. Kegigian haiwan ialah jenis gigi yang ada pada haiwan itu. Haiwan mempunyai kegigian yang berbeza, dan gigi haiwan sesuai dengan makanannya.

Rupa gigi dalam rajah dan jadual di bawah ialah lukisan dan penerangan tambahan. Buku teks (ms. 64) hanya menyatakan fungsi setiap gigi.

Tiga gigi: gigi kacip yang rata, gigi taring yang runcing dan gigi geraham yang lebar dan berbonjol — Tiga jenis gigi

Gigi	Rupa	Fungsi
Gigi kacip	Rata dan tajam di hujung, di bahagian depan mulut	Memotong makanan
Gigi taring	Panjang dan runcing	Mengoyakkan daging
Gigi geraham	Besar dan lebar, di bahagian belakang mulut	Melumatkan makanan

Kegigian setiap kumpulan

Kumpulan	Tengkorak	Mulut	Kegigian
Karnivor			Gigi taring yang lebih tajam berbanding haiwan lain untuk mengoyakkan daging
Herbivor			Gigi kacip yang kuat untuk memotong tumbuh-tumbuhan dan gigi geraham yang lebih besar untuk melumatkan tumbuh-tumbuhan supaya mudah ditelan
Omnivor			Gigi kacip untuk memotong, gigi taring untuk mengoyakkan daging dan gigi geraham untuk melumatkan makanan

Tengkorak dan gambar: buku teks Sains Tahun 3 SK, ms. 64.

Bagaimana jika gigi tidak sesuai?

Sekiranya haiwan mempunyai kegigian yang tidak sesuai dengan tabiat makannya, haiwan itu sukar makan. Seekor kambing dengan gigi tajam seperti singa tidak dapat memotong rumput dengan mudah. Seekor singa yang tidak mempunyai gigi taring yang tajam sukar mengoyakkan daging. Gigi mesti sesuai dengan makanan.

Kartun kambing yang sukar memotong rumput — Kambing sukar memotong rumput dengan mudah.

Kartun singa yang sukar mengoyakkan daging — Kambing sukar memotong rumput dengan mudah.

Dua kartun orang utan: seekor mengoyakkan ikan, seekor lagi tidak dapat memotong pisang — Gigi orang utan ini boleh mengoyakkan ikan dengan mudah, tetapi tidak boleh memotong buah pisang.

Kartun: buku teks Sains Tahun 3 SK, ms. 65-66.

Orang utan dalam gambar itu boleh mengoyakkan ikan dengan mudah, tetapi sukar memotong buah pisang. Gigi taring mengoyakkan daging, manakala memotong makanan memerlukan gigi kacip. Itulah sebabnya kegigian haiwan herbivor, karnivor dan omnivor berbeza mengikut tabiat pemakanannya.

Tahukah kamu? (maklumat tambahan, tiada dalam buku teks) Gading gajah yang panjang sebenarnya ialah dua batang gigi kacip yang sangat besar. Ayam pula tidak mempunyai gigi.

Kucing Ali mempunyai gigi taring yang panjang dan tajam. Adakah kucing itu herbivor, karnivor atau omnivor? Bagaimanakah kamu tahu?

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

Karnivor. Gigi taring yang tajam digunakan untuk mengoyakkan daging.

Santai Sains: kamu boleh menghasilkan topeng gigi haiwan daripada kad manila (ms. 69). Gigi yang kamu lukis mesti sesuai dengan tabiat pemakanan haiwan itu.

Topeng gigi daripada kertas: buaya, satu haiwan berkepala oren dan arnab — Topeng gigi di tangan

Buku teks Sains Tahun 3 SK, ms. 69.

4.4Perubahan tabiat pemakanan haiwan

Beruang secara semula jadi ialah haiwan omnivor, iaitu memakan tumbuh-tumbuhan dan haiwan lain.

Dua gambar beruang yang sedang makan — Beruang secara semula jadi ialah haiwan omnivor

Gambar: buku teks Sains Tahun 3 SK, ms. 67.

Namun, beruang kutub telah mengalami perubahan tabiat pemakanannya. Beruang kutub dikelaskan sebagai haiwan karnivor kerana hanya makan haiwan lain. Beruang kutub hidup di kawasan kutub yang sejuk dan diliputi ais. Tiada tumbuh-tumbuhan yang boleh tumbuh di kawasan kutub. Oleh sebab itu, beruang kutub hanya boleh makan haiwan lain.

Haiwan boleh mengalami perubahan tabiat pemakanan semula jadi sekiranya berlaku perubahan keadaan di persekitarannya.

Contoh tambahan (bukan daripada buku teks): kucing di rumah

Kucing secara semula jadi ialah haiwan karnivor. Tetapi kucing di rumah mungkin makan nasi bercampur ikan kerana itulah makanan yang diberikan oleh tuannya.

Tahukah kamu? (maklumat tambahan, tiada dalam buku teks) Panda gergasi juga sejenis beruang, tetapi hampir hanya makan buluh!

Mengapakah beruang kutub hanya makan haiwan lain?

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

Beruang kutub hidup di kawasan kutub yang sejuk dan diliputi ais. Tiada tumbuh-tumbuhan yang boleh tumbuh di situ, jadi ia hanya boleh makan haiwan lain.

Ingat semula

Kelas	Tabiat pemakanan	Kegigian	Contoh haiwan
Herbivor	Makan tumbuh-tumbuhan sahaja	Gigi kacip yang kuat dan gigi geraham yang besar	Arnab, lembu, kambing, gajah
Karnivor	Makan haiwan lain sahaja	Gigi taring yang lebih tajam	Harimau, burung helang, ular, katak
Omnivor	Makan tumbuh-tumbuhan dan haiwan lain	Gigi kacip, gigi taring dan gigi geraham	Ayam, monyet, beruang, orang utan

Gigi kacip memotong, gigi taring mengoyakkan, gigi geraham melumatkan.
Haiwan boleh mengalami perubahan tabiat pemakanan semula jadi sekiranya berlaku perubahan keadaan di persekitarannya (beruang kutub).