Bahasa Malaysia nota, tema 4

Kebudayaan, Kesenian dan Estetika

Buku teks Bahasa Melayu Tahun 4 SK, halaman Buku teks Bahasa Melayu Tahun 4 SK, ms. 65–86 (Unit 10–12)

Matlamat bab ini

Murid boleh mendengar, menyebut semula dan memberikan respons terhadap maklumat dalam situasi tidak formal dan soalan kritis (1.1.1, 1.1.2, 1.1.3)
Murid boleh membaca teks dengan sebutan dan intonasi yang betul serta melagukan syair (2.3.1, 2.3.2)
Murid boleh mengedit dan memurnikan teks dari aspek ejaan, tanda baca dan penggunaan imbuhan (3.3.2)
Murid boleh bercerita dan mengujarkan dialog yang mengandungi peribahasa, serta mendeklamasikan sajak dan menjelaskan maksudnya (4.1.1, 4.2.1)
Murid boleh membina ayat dengan kata nafi (bukan, tidak) dan kata bilangan dengan betul (5.1.4)
Murid boleh menggunakan kata berimbuhan awalan, akhiran dan apitan mengikut konteks (5.2.1)

Tema 4 ialah tentang kebudayaan, kesenian dan estetika. Hadif, Haziq, Rajiv, Min Lee, Balkis dan Dayang Rosni mengenali budaya dan seni warisan kita: adab melayan tetamu, pesta etnik, pakaian tradisional, anyaman, jahitan, kraf dan alat muzik diraja. Tema ini ada tiga unit: Semarakkan Budaya Kita (Unit 10), Indah Seni Sepanjang Zaman (Unit 11) dan Anggun Jahitan Tradisional (Unit 12).

1.1Unit 10: Mendengar dan bertutur, adab tetamu

Ibu Haziq berpesan tentang adab melayan tetamu. Dalam Situasi 1, ibu menerangkan adabnya. Dalam Situasi 2, Haziq menyampaikan semula pesanan ibu kepada guru.

Ibu Haziq bercakap dengan anak-anaknya di meja, dan Haziq bercakap dengan cikgu di kelas — Salam Diberikan Tetamu Dihormati: dua situasi bercerita semula.

Buku teks, ms. 66.

Adab melayan tetamu (ms. 66)

menyambut kedatangan tetamu dengan senyuman
menjamu tetamu mengikut kemampuan kita
menjaga percakapan di hadapan tetamu
menghantar tetamu yang pulang ke pintu pagar
mengucapkan terima kasih atas kehadiran tetamu

Cara menyebut semula: dengar betul-betul, ingat isi penting, kemudian sebut dalam ayat sendiri. Gunakan "Ibu berpesan supaya ..." untuk menyampaikan pesanan.

Nyatakan dua adab melayan tetamu.

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

Contoh: menyambut tetamu dengan senyuman; menjamu tetamu mengikut kemampuan; menghantar tetamu ke pintu pagar.

1.2Membaca, menulis dan menyunting

Etnik Lun Bawang (ms. 67): mengisi Peta Pokok

Dayang Rosni menulis e-mel tentang etnik Lun Bawang di utara Sarawak. Maklumat disusun dalam Peta Pokok dengan tiga cabang: kawasan, pekerjaan dan pesta.

Cabang	Maklumat dalam teks
Kawasan	utara Sarawak, bahagian Limbang, terutamanya daerah Lawas
Pekerjaan	pertanian sara diri; menanam padi Adan; menghasilkan garam bukit
Pesta	Irau Aco Lun Bawang, pesta menuai selama tiga hari dua malam (31 Mei hingga 2 Jun)

Kemuncak pesta ialah pertandingan ratu cantik (pemenang digelar Ruran Ulung) dan pertandingan kepahlawanan lelaki (pemenang digelar Padan Liu Burung).

Untuk mengisi peta pokok, tanda kata kunci dalam setiap perenggan: tempat, kerja dan peristiwa.

Lawatan ke Kampung Chetti (ms. 68-69): mengedit teks

Hadif menulis laporan lawatan ke Kampung Chetti, Melaka, mengikut masa: taklimat, rumah tradisi, Muzium Chetti, majlis perkahwinan dan melihat kolam. Aktiviti ini meminta kamu mengedit kesalahan ejaan, tanda baca dan imbuhan.

Jenis kesalahan	Salah	Betul
Ejaan	displin	disiplin
Ejaan	traditional	tradisional
Huruf besar (nama khas)	Kampung hetti	Kampung Chetti
Imbuhan	mengingati kami agar menghormati budaya lain	mengingatkan kami agar menghormati budaya lain
Ejaan	songkit	songket

Langkah menyunting: baca dahulu seluruh teks, kemudian semak ejaan, tanda baca (huruf besar, noktah, koma) dan imbuhan. Baca sekali lagi selepas membetulkan.

Betulkan: "Kami menaikkan bas dan tiba di kampung hetti."

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

Kami menaiki bas dan tiba di Kampung Chetti. (menaiki betul kerana kita naik bas; Kampung Chetti ialah nama khas.)

1.3Seni bahasa: peribahasa dalam dialog

Di pesta kebudayaan, Abang Aziz menerangkan tentang tanjak kepada Hadif. Dialog itu mengandungi peribahasa dan simpulan bahasa.

Seorang lelaki tua memakai tanjak, syiling lima sen baharu dan sebuah tanjak bercorak — Tanjak, dan motif Dastar Siga pada duit syiling lima sen.

Buku teks, ms. 70.

Peribahasa / simpulan bahasa	Maksud
lain padang lain belalang	setiap tempat mempunyai cara dan adat yang berbeza (buku teks, kotak Info)
bulat kata	sepakat, sama-sama bersetuju
tidak lapuk dek hujan, tidak lekang dek panas	kekal teguh, tidak berubah walaupun masa berlalu
adat lama pusaka usang	adat lama yang diwarisi dan dikekalkan

Lipatan tanjak berbeza mengikut negeri. Lipatan Terengganu terkenal dengan nama Lang Melayang. Negeri Sabah terkenal dengan Dastar Siga, yang menjadi corak pada duit syiling lima sen baharu.

Jangan terjemah peribahasa perkataan demi perkataan. Lain padang lain belalang bukan tentang belalang di padang, tetapi tentang adat yang berbeza di tempat yang berbeza.

Lengkapkan: "Cara majlis perkahwinan di setiap negeri berbeza, seperti peribahasa ____."

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

lain padang lain belalang

1.4Tatabahasa: kata nafi

Hadif, Min Lee dan Rajiv membaca tentang anyaman ribu-ribu, sejenis tumbuhan paku pakis dari Sabah, Kelantan dan Terengganu.

Kotak Munsyi Cilik tentang kata nafi bukan dan tidak dengan contoh ayat — Munsyi Cilik: kata nafi.

Buku teks, ms. 71.

Kata nafi menafikan atau menidakkan sesuatu. Ada dua: bukan dan tidak.

Kata nafi	Hadir di hadapan	Contoh
bukan	frasa nama, frasa sendi nama	Pak cik itu bukan ayah saya. Kereta api itu bukan dari Ipoh.
tidak	frasa kerja, frasa adjektif	Adik tidak tidur di dalam buaian. Kata-katanya itu tidak benar.

Cara mudah: kalau perkataan selepasnya ialah benda atau tempat, guna bukan. Kalau ialah perbuatan atau sifat, guna tidak.

Kata kerja dinafikan dengan tidak: tulis Dia tidak datang, bukan Dia bukan datang.

Pilih kata nafi: "Rebana itu ____ diperbuat daripada plastik." dan "Tikar itu ____ tikar mengkuang."

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

tidak (di hadapan frasa kerja diperbuat); bukan (di hadapan frasa nama tikar mengkuang).

1.5Tatabahasa: kata bilangan

Hadif membentangkan tentang tarian dabus dari Perak. Alat dabus ialah rebana, gong dan buah dabus. Sekurang-kurangnya tiga orang diperlukan: pemain rebana, pemain gong dan penari. Tanpa penari, kesenian ini dipanggil bardah.

Jadual lima jenis kata bilangan dengan contoh — Munsyi Cilik: kata bilangan.

Buku teks, ms. 72.

Kata bilangan ialah perkataan yang menerangkan jumlah pada frasa nama.

Jenis	Contoh
Kata bilangan tentu	dua, tiga puluh, lima ratus
Kata bilangan tak tentu	semua, para, beberapa, segala
Kata bilangan himpunan	ketiga-tiga, berguni-guni
Kata bilangan pisahan	masing-masing, setiap
Kata bilangan pecahan	separuh, setengah, sepertiga

Contoh ayat

Tiga orang pemain diperlukan untuk menarikan dabus.
Beberapa jenis kayu digunakan untuk membuat rebana.
Masing-masing penari membawa rebananya sendiri.

Setiap ialah kata bilangan pisahan, bukan tak tentu. Berguni-guni ialah kata bilangan himpunan kerana menunjukkan jumlah yang banyak dalam satu himpunan.

Kenal pasti jenis kata bilangan yang bergaris: "Sepertiga penonton ialah kanak-kanak."

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

Kata bilangan pecahan.

1.6Unit 11: Semutar, syair dan tempok

Semutar Datuk (ms. 73)

Hadif dan datuknya menyirat jala di tepi laut, datuk memakai semutar — Hadif bertanya tentang semutar yang dipakai datuknya.

Buku teks, ms. 73.

Semutar ialah lilitan kain di kepala. Semutar boleh dibuat daripada kain batik, kain pelekat atau kain lain yang sesuai. Tanjak dan semutar kedua-duanya kain kepala, tetapi tanjak mempunyai lipatan dan ikatan yang khusus mengikut negeri.

Fungsi semutar

penahan panas terik matahari
mengesat peluh
kelengkapan pendekar
melambangkan pekerjaan pemakai

Syair Gerobok Pusaka (ms. 74)

Nenek melagukan syair tentang gerobok, iaitu almari kayu tradisional. Gerobok diperbuat daripada kayu jati dan belian, mempunyai ukiran yang unik, dan dipelihara sebagai warisan negara.

Syair ialah puisi yang setiap rangkapnya mempunyai empat baris, dan baris-barisnya berakhir dengan bunyi yang sama. Syair dilagukan, bukan dibaca biasa.

Gaya penyampaian syair: penghayatan, bahasa tubuh dan penampilan. Lagukan dengan intonasi yang betul dan sebut setiap baris dengan jelas.

Tempok Orang Asli (ms. 75): mengedit surat rasmi

Surat daripada Muzium Seni Kraf Orang Asli menerangkan tempok, iaitu perhiasan kepala daripada daun kelapa, daun nipah, kulit kayu terap dan kulit kayu gaharu. Tempok dihasilkan melalui seni anyaman dan boleh siap dalam masa sepuluh minit. Murid diminta membetulkan ejaan, tanda baca dan imbuhan.

Salah	Betul
istemewa	istimewa
tekenal	terkenal
pehiasan	perhiasan
meanyam	menganyam
Semuga	Semoga

Perkataan berawalan meN- bagi kata dasar yang bermula dengan a menjadi meng-: anyam menjadi menganyam, bukan meanyam.

1.7Kata berimbuhan: awalan, akhiran dan apitan

Imbuhan ialah huruf atau suku kata yang ditambah pada kata dasar untuk membentuk kata baharu.
Awalan di hadapan kata dasar: me-, di-, ber-, pe-, ke-.
Akhiran di belakang kata dasar: -an, -kan, -i.
Apitan di hadapan dan di belakang kata dasar serentak: ke-...-an, per-...-an, di-...-kan, men-...-kan.

Jenis	Kata dasar	Kata berimbuhan	Contoh ayat
Awalan	rendam	direndam	Kepingan betik direndam di dalam air kapur.
Awalan	hiris	dihiris	Betik muda dihiris nipis.
Akhiran	ukir	ukiran	Ukiran pada klirieng mempunyai makna tertentu.
Akhiran	hias	hiasan	Hiasan manik menjadi sumber ekonomi.
Akhiran	sampai	sampaikan	Sampaikan salam saya kepada keluarga kamu.
Apitan	kahwin	perkahwinan	Pahar digunakan dalam majlis perkahwinan.
Apitan	kekal	mengekalkan	Corak pahar mengekalkan ukiran tradisional.

Dalam Unit 11 dan 12 kamu berlatih menggunakan awalan melalui resipi halwa betik (ms. 76-77), akhiran melalui e-mel tentang klirieng Sarawak (ms. 78) dan apitan melalui pahar tembaga (ms. 83).

Tiga gambar pahar tembaga dan teks penerangan tentang pahar — Pahar tembaga: bahan latihan kata berimbuhan apitan.

Buku teks, ms. 83.

Imbuhan awalan di- ditulis rapat dengan kata kerja: dihiris. Tetapi di kata sendi nama dipisahkan: di dapur.

Tambah imbuhan yang sesuai: "Batang pokok belian ____ (tebang) dan ____ (ukir) dengan motif."

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

ditebang, diukir (awalan di- kerana ayat pasif).

1.8Unit 12: Jahitan, tekat, manik, sajak dan pahar

Tajuk (muka surat)	Isi penting
Jahitan tulang belut (79)	Terdapat pada leher baju kurung tradisional dan baju Melayu teluk belanga. Dijahit secara bertindih-tindih, serong dan meruncing. Belum ada tukang jahit yang dapat menjahitnya dengan mesin, jadi seni ini berharga dan istimewa.
Tokoh Kraf Negara (80)	Puan Azizah binti Mohamad Yusof menerima Tokoh Kraf Negara 2018 kerana memartabatkan seni tekat benang emas. Kemahiran itu warisan daripada nenek dan ibunya.
Pinakol (81)	Hiasan manik etnik Rungus, Sabah. Manik kaca lebih mahal daripada manik plastik. Warna asas ialah hitam, putih dan merah.
Sajak Nafiri (82)	Nafiri ialah alat kebesaran diraja yang dimainkan dalam majlis rasmi seperti pertabalan dan perkahwinan diraja.
Pahar (83)	Dulang tembaga untuk meletakkan barang hantaran. Ada dua jenis: pahar leper dan pahar berkaki.

Mendeklamasikan sajak: sebut dengan jelas, jaga intonasi, kemudian terangkan maksud setiap rangkap dalam ayat sendiri.

Pengayaan: maksud pantun (ms. 85)

Pantun pantang larang memberi nasihat. Contoh: "Buah duku dan sayur ulam ... Ketip kuku ketika malam, rasa sakit terketip jari" bermaksud kita perlu berhati-hati semasa mengetip kuku supaya tidak cedera.

Apakah pahar, dan diperbuat daripada apa?

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

Pahar ialah dulang untuk meletakkan barang hantaran bagi majlis perkahwinan dan pertunangan. Pahar diperbuat daripada tembaga.