Sains notesnota, unit 3

Haiwan

TextbookBuku teks Sains Tahun 4 SK, Buku Teks (KSSR Semakan 2017), pageshalaman 53-68

What this chapter coversMatlamat bab ini

Saya boleh menamakan organ pernafasan haiwan, iaitu peparu, insang, kulit lembap dan spirakel (3.1.1)
Saya boleh mengelaskan haiwan berdasarkan organ pernafasannya (3.1.2)
Saya boleh menerangkan bahawa sesetengah haiwan, seperti katak, mempunyai lebih daripada satu organ pernafasan dan boleh hidup di darat dan di air (3.1.3, 3.1.4)
Saya boleh membezakan haiwan vertebrata dengan haiwan invertebrata dan memberi contoh bagi setiap satu (3.2.1, 3.2.2)
Saya boleh mengelaskan haiwan vertebrata kepada mamalia, reptilia, amfibia, burung dan ikan berdasarkan ciri-ciri khususnya (3.2.3, 3.2.4)

Di sekeliling kita, ada haiwan yang hidup di darat, ada haiwan yang hidup di air dan ada haiwan yang boleh hidup di darat dan di air. Semua haiwan perlu bernafas untuk terus hidup. Dalam unit ini kamu akan belajar organ yang digunakan oleh haiwan untuk bernafas dan cara haiwan dikelaskan kepada beberapa kumpulan.

3.1Organ pernafasan haiwan

Organ pernafasan ialah bahagian badan yang digunakan oleh haiwan untuk bernafas. Haiwan tidak bernafas dengan cara yang sama. (Buku teks tidak memberi takrif ini; ayat ini diringkaskan daripada ms. 54.)

Organ pernafasan	Haiwan yang menggunakannya (ms. 54)	Contoh dalam buku (ms. 54)
Peparu	Kebiasaannya haiwan yang tinggal di darat	Lembu
Insang	Kebiasaannya haiwan yang tinggal di air	Ikan
Kulit lembap	Haiwan seperti cacing	Cacing
Spirakel	Haiwan seperti serangga	Belalang

Gambar belalang, pacat, ayam, pepatung, cacing, lembu, ketam dan ikan, dengan bulatan yang menunjukkan spirakel, peparu, insang dan kulit lembap — Organ pernafasan pada haiwan yang berlainan.

Buku teks Sains Tahun 4 SK, ms. 54.

Nota guru (ms. 54): spirakel ialah liang-liang pernafasan yang terdapat di dalam kutikel (bahagian luar kulit) serangga.

Buku teks meminta kamu mengenal pasti organ pernafasan ayam, pacat, ketam dan pepatung. Buku tidak menulis jawapannya di ms. 54. Jawapan di bawah diambil daripada bahagian lain buku: ayam bernafas dengan peparu (ayam ialah burung, jadual ms. 61 dan 66), pacat dengan kulit lembap (jawapan Uji Minda 2, ms. 185) dan ketam dengan insang (ms. 65). Pepatung bernafas dengan spirakel kerana pepatung ialah serangga: ini jawapan tambahan, tiada dalam buku (buku hanya menunjukkan gambar spirakel pada pepatung di ms. 54).

Aktiviti Ria: Kenali organ pernafasan ikan (ms. 55)

Letakkan ikan segar di atas dulang spesimen, buka bahagian penutup insang dengan forsep, perhatikan insang dengan kanta tangan, kemudian lakarkan dan labelkan insang pada kertas A4. Alat dan bahan: ikan, dulang spesimen, sarung tangan, forsep, kanta tangan, kertas A4, pen penanda. Soalan buku: selain ikan, apakah haiwan yang juga bernafas dengan menggunakan insang? (contoh: ketam dan berudu di ms. 56, udang di ms. 56 dan 67).

Pengelasan haiwan berdasarkan organ pernafasan

Haiwan boleh dikelaskan mengikut organ pernafasannya, iaitu peparu, insang, kulit lembap dan spirakel (ms. 56).

Peparu	Insang	Kulit lembap	Spirakel
Kucing, buaya	Berudu, ketam	Cacing, lintah	Beluncas, kupu-kupu

Cuba kelaskan haiwan ini pula (ms. 56): kambing, udang, pacat dan semut. Kambing bernafas dengan peparu, udang dengan insang, pacat dengan kulit lembap dan semut dengan spirakel. Udang dan pacat ada dalam jawapan Uji Minda (ms. 185); kambing dan semut ialah jawapan tambahan, tiada dalam buku (kambing hidup di darat dan semut ialah serangga, mengikut peraturan di ms. 54).

Hidup di darat dan di air

Perbualan katak dengan ikan (ms. 57)

Katak: Semasa di darat, saya bernafas dengan menggunakan peparu. Semasa di air pula, saya bernafas dengan menggunakan kulit lembap.
Ikan: Oh, patutlah saya hanya boleh hidup di air sahaja kerana saya hanya ada satu organ pernafasan, iaitu insang.

Katak mempunyai lebih daripada satu organ pernafasan, jadi katak boleh hidup di darat dan di air. Haiwan lain yang mempunyai lebih daripada satu organ pernafasan ialah sesilia dan salamander atau neut, yang bernafas melalui peparu dan kulit lembap. Sesilia hidup di kawasan tropika. Salamander atau neut tidak terdapat di negara kita; haiwan ini hanya hidup di kawasan beriklim sejuk dan sederhana.

Berudu dan katak dewasa tidak bernafas dengan organ yang sama. Berudu bernafas dengan insang (jadual di ms. 65). Katak dewasa bernafas dengan peparu dan kulit lembap (ms. 57).

Mengapakah katak boleh hidup di darat dan di air, tetapi ikan hanya boleh hidup di air?

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

Katak mempunyai dua organ pernafasan (peparu di darat dan kulit lembap di air). Ikan hanya ada satu organ pernafasan, iaitu insang (ms. 57).

3.2Haiwan vertebrata dan haiwan invertebrata

Haiwan vertebrata ialah haiwan yang mempunyai tulang belakang. Haiwan invertebrata ialah haiwan yang tidak mempunyai tulang belakang (ms. 58 dan Uji Minda, ms. 67).

Ular ialah contoh haiwan vertebrata kerana mempunyai tulang belakang. Cacing ialah contoh haiwan invertebrata kerana tidak mempunyai tulang belakang.

Rangka kuda, burung, ikan, katak dan kura-kura dengan tulang belakang berwarna merah, dan lakaran belalang, cacing, udang, lebah dan nyamuk — Haiwan vertebrata (atas) mempunyai tulang belakang. Haiwan invertebrata (bawah) tidak mempunyai tulang belakang.

Buku teks Sains Tahun 4 SK, ms. 59.

Haiwan vertebrata	Haiwan invertebrata
Kuda, burung, ikan, katak, kura-kura, ular (ms. 58-59); harimau, sesilia (ms. 67)	Belalang, cacing, udang, lebah, nyamuk (ms. 59); lipas (ms. 66); lipan, tapak sulaiman (ms. 67)

Ciri-ciri khusus haiwan vertebrata

Selain organ pernafasan, cara pembiakan, litupan badan dan habitat juga ialah ciri-ciri khusus yang boleh digunakan untuk mengelaskan haiwan. Haiwan vertebrata dikelaskan kepada mamalia, reptilia, amfibia, burung dan ikan (ms. 60).

Kelas haiwan	Organ pernafasan	Cara pembiakan	Litupan badan	Habitat	Contoh
Mamalia	Peparu	Melahirkan anak	Berbulu halus	Darat	Rusa, kucing
Reptilia	Peparu	Bertelur	Bersisik atau berkulit keras	Kebanyakannya di darat	Kura-kura, buaya
Amfibia	Peparu dan kulit lembap	Bertelur	Kulit lembap	Darat dan air	Katak, sesilia
Burung	Peparu	Bertelur	Berbulu pelepah	Darat	Ayam, burung bangau
Ikan	Insang	Bertelur	Bersisik	Air	Ikan puyu, ikan emas

Jadual: Buku teks Sains Tahun 4 SK, ms. 60-61 dan 66.

Awas: jadual di ms. 60-61 dan 66 menulis habitat reptilia ialah kebanyakannya di darat. Tetapi jawapan buku di ms. 185 (Uji Minda 6(c), buaya) menulis habitat reptilia ialah "darat dan air". Dua kenyataan buku ini tidak sama. Dalam latihan di sini, kita guna jadual buku: kebanyakannya di darat.

Tahukah kamu? Paus hidup di laut tetapi dikelaskan sebagai haiwan mamalia kerana dapat melahirkan anak dan bernafas dengan peparu (ms. 60). Ikan lumba-lumba kerap naik ke permukaan air kerana bernafas dengan peparu dan perlu menyedut udara (jawapan KBAT, ms. 61). Kelawar ialah mamalia yang dapat terbang dan tidak dikelaskan sebagai burung. Platipus ialah mamalia yang unik kerana bertelur tetapi menyusukan anaknya; platipus menghabiskan masanya lebih lama di air berbanding di darat (ms. 61).

Jangan mengelaskan haiwan hanya berdasarkan tempat hidupnya. Paus hidup di air tetapi bukan ikan, kerana paus melahirkan anak dan bernafas dengan peparu.

Aktiviti Ria: Kelaskan haiwan vertebrata (ms. 62-63)

Dalam kumpulan, bina jadual pengelasan haiwan vertebrata. Seorang wakil digantungkan kad gambar haiwan tanpa melihatnya, lalu bertanya tentang cara pembiakan, organ pernafasan, litupan badan dan habitat. Rakan-rakan hanya menjawab ya atau tidak. Kemudian wakil meneka kelas haiwan itu.

Satu haiwan mempunyai tulang belakang, bernafas dengan peparu, berbulu pelepah dan bertelur. Apakah kelas haiwan itu?

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

Burung. Jadual di ms. 66 menunjukkan burung bernafas dengan peparu, bertelur dan berbulu pelepah.

Seorang penyelidik menemui haiwan baharu di hutan, tetapi tidak dapat mengelaskannya sebagai mamalia, burung, ikan, reptilia atau amfibia. Mengapa? (KBAT, ms. 65)

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

Kerana haiwan itu ialah haiwan invertebrata, iaitu haiwan yang tidak bertulang belakang (jawapan buku, ms. 185).

Rumusan

Haiwan bernafas dengan peparu, insang, kulit lembap atau spirakel.
Sesetengah haiwan, seperti katak, mempunyai lebih daripada satu organ pernafasan dan boleh tinggal di dua habitat yang berlainan.
Haiwan vertebrata bertulang belakang; haiwan invertebrata tidak bertulang belakang.
Haiwan vertebrata dikelaskan kepada mamalia, reptilia, amfibia, burung dan ikan.