Sejarah notesnota, unit 5

Bangkit Berjuang Penjajah Ditentang

TextbookBuku teks Sejarah Tahun 5 SK, pageshalaman 58–73

What this chapter coversMatlamat bab ini

Murid boleh menamakan pahlawan tempatan yang menentang campur tangan dan penjajahan kuasa asing, iaitu Dol Said, Rentap, Sharif Masahor, Dato' Maharaja Lela, Yamtuan Antah, Dato' Bahaman, Mat Salleh, Antenom, Tok Janggut dan Haji Abdul Rahman Limbong (7.2.1)
Murid boleh menerangkan sebab setiap pahlawan menentang campur tangan dan penjajahan kuasa asing (7.2.2)
Murid boleh menghuraikan peristiwa penentangan pahlawan tempatan mengikut tahun dan tempat (7.2.3)
Murid boleh menyatakan iktibar daripada peristiwa penentangan Dato' Maharaja Lela (K7.2.4)
Murid boleh menjelaskan kepentingan menghargai perjuangan pemimpin terdahulu (K7.2.5)
Murid boleh menghuraikan kepentingan mempertahankan kedaulatan negara dan mencintai negara (K7.2.6)

5.1Pahlawan tempatan

Kuasa asing datang ke Tanah Melayu, Sarawak dan Sabah. Penduduk tempatan menentang kuasa asing itu. Unit ini mengenalkan sepuluh pahlawan tempatan, sebab mereka menentang dan peristiwa penentangan mereka.

Pahlawan tempatan ialah tokoh yang bangkit menentang campur tangan dan penjajahan kuasa asing. Mereka berusaha mempertahankan kedudukan dan kawasan pentadbiran mereka.

Perjuangan mereka bersifat setempat. Mereka mendapat sokongan pembesar dan penduduk tempatan.

Peta Semenanjung Malaysia dengan nama Tok Janggut, Haji Abdul Rahman Limbong, Dato' Maharaja Lela, Dato' Bahaman, Yamtuan Antah dan Dol Said di negeri masing-masing — Pahlawan tempatan di Semenanjung Malaysia. Pahlawan di Sarawak dan Sabah ialah Rentap, Sharif Masahor, Mat Salleh dan Antenom.

Buku teks Sejarah Tahun 5 SK, ms. 58.

Pahlawan	Tempat penentangan	Menentang
Dol Said	Naning	British
Rentap	Nanga Skrang, Sarawak	James Brooke
Sharif Masahor	Sarikei, Sarawak	James Brooke
Dato' Maharaja Lela	Pasir Salak, Perak	Residen British
Yamtuan Antah	Sungai Ujong dan Seri Menanti, Negeri Sembilan	British
Dato' Bahaman	Lubuk Terua, Pahang	British
Mat Salleh	Sabah (Pulau Gaya, Ranau, Tambunan)	SBUB
Antenom	Pensiangan, Sabah	SBUB
Tok Janggut	Pasir Puteh, Kelantan	British
Haji Abdul Rahman Limbong	Kuala Telemong dan Kuala Berang, Terengganu	British

Apakah sifat perjuangan pahlawan tempatan?

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

Perjuangan mereka bersifat setempat dan mendapat sokongan pembesar serta penduduk tempatan.

5.2Dol Said

Nama sebenar beliau ialah Abdul Said bin Omar. Beliau dikenali sebagai Penghulu Naning Seri Merah Raja Dol Said. Beliau dilahirkan pada tahun 1773 dan berasal daripada suku Semelenggang.

Sebab penentangan

Naning bersempadan dengan Melaka.
British mendakwa Naning ialah jajahannya. Dol Said membantah.
Dol Said enggan membayar cukai hasil tahunan satu persepuluh kepada British.
Dol Said berusaha mempertahankan kedaulatan Naning.

Peristiwa penentangan

Tahun	Peristiwa
1831	British menyerang Naning tetapi kalah. Dol Said menang kerana menerima bantuan tentera dari Ulu Muar, Sungai Ujong, Seri Menanti dan Rembau.
1832	British menyerang semula dan berjaya mengalahkan Dol Said. Kekalahan ini berlaku kerana sekutu Dol Said menolong British.

Akhirnya, Dol Said menyerah diri, diberi pencen, sebidang tanah dan dibawa ke Melaka.

Peta Perang Naning dengan kawasan penentangan di Alor Gajah dan Taboh berwarna ungu — Peta Perang Naning. Kawasan penentangan berada di Alor Gajah dan Taboh.

Buku teks Sejarah Tahun 5 SK, ms. 60.

Jangan keliru tahun 1831 dengan 1832. Pada 1831, British kalah. Pada 1832, Dol Said kalah kerana sekutunya menolong British.

Mengapakah British berjaya mengalahkan Dol Said pada tahun 1832?

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

Kerana sekutu Dol Said menolong British.

5.3Rentap

Nama sebenar beliau ialah Libau anak Ningkan. Beliau pemimpin orang Iban di Nanga Skrang, Sarawak.

Nanga ialah sungai dalam dialek Iban. Kayu belian ialah sejenis pokok yang kayunya keras. Kubu pertahanan Rentap diperbuat daripada kayu belian.

Sebab penentangan

James Brooke menghapuskan petempatan orang Iban di Nanga Skrang.
James Brooke menganggap orang Iban sebagai lanun.

Peristiwa penentangan

Tahun	Peristiwa
1853	Rentap berjaya menyerang kubu James Brooke di Nanga Skrang. James Brooke menyerang balas dengan membakar 20 buah rumah panjang di kawasan Rentap.
1854	James Brooke menyerang Rentap di Sungai Lang. Rentap berundur ke hutan dan membina kubu di Bukit Sadok.
1861	James Brooke menyerang kubu Rentap. Rentap berundur ke Ulu Entabai.

Peta lokasi kubu James Brooke di Nanga Skrang dan kubu Rentap di Bukit Sadok — Peta lokasi kubu Rentap di Bukit Sadok dan kubu James Brooke di Nanga Skrang.

Buku teks Sejarah Tahun 5 SK, ms. 61.

Di manakah Rentap membina kubu selepas berundur ke hutan pada tahun 1854?

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

Di Bukit Sadok.

5.4Sharif Masahor

Nama penuh beliau ialah Sharif Masahor bin Muhammad al-Shahab. Beliau berasal dari Kampung Igan. Beliau pembesar Sarikei di Sungai Rajang, Sarawak.

Sebab penentangan

Sharif Masahor menentang James Brooke kerana James Brooke menguasai Sarikei.
Penguasaan ini menyebabkan Sharif Masahor kehilangan hak dan kuasa sebagai pembesar di Sarikei.

Peristiwa penentangan

Pada tahun 1859, Sharif Masahor bersama Datu Patinggi Abdul Ghapur dan Pengiran Temenggung Hashim berpakat untuk mengusir keluarga Brooke di Kuching.
Sharif Masahor menyerang kubu Brooke berhampiran Sungai Rajang di Kanowit.
Keluarga Brooke berjaya menggagalkan serangan ini.
Sharif Masahor dibuang negeri. Datu Patinggi Abdul Ghapur ditangkap oleh Belanda dan dipenjarakan di Betawi.

Peta Sarawak dengan kawasan penentangan Sharif Masahor dan Datu Patinggi Abdul Ghapur berwarna hijau di sepanjang Sungai Rajang — Kawasan penentangan Sharif Masahor di Sarawak (Sarikei, Kanowit dan Kapit di Sungai Rajang).

Buku teks Sejarah Tahun 5 SK, ms. 62.

Di manakah Sharif Masahor menyerang kubu Brooke?

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

Di Kanowit, berhampiran Sungai Rajang.

5.5Dato' Maharaja Lela

Nama penuh beliau ialah Dato' Maharaja Lela Pandak Lam. Beliau ialah Orang Besar Berlapan Perak yang mentadbir kawasan Pasir Salak.

Sebab penentangan

Residen British, J.W.W. Birch, campur tangan dalam pentadbiran negeri dan adat resam orang Melayu.
Residen British mengambil alih kuasa sultan dan pembesar tempatan.
British memperkenalkan cukai baharu yang membebankan rakyat.
Residen British bersikap angkuh dan sombong.

Peristiwa penentangan

Masa	Peristiwa
Februari 1875	Sultan Abdullah, Dato' Maharaja Lela dan pembesar Melayu Perak membantah campur tangan British.
September 1875	Dato' Maharaja Lela bersetuju mengambil tanggungjawab untuk membunuh Residen British, J.W.W. Birch.
November 1875	J.W.W. Birch dibunuh oleh Seputum atas arahan Dato' Maharaja Lela di Sungai Perak, Pasir Salak.
1877	Dato' Maharaja Lela dan Seputum ditangkap dan dijatuhi hukuman gantung.

Peta Perak dengan kawasan penentangan Dato' Maharaja Lela di Pasir Salak di tepi Sungai Perak — Kawasan penentangan Dato' Maharaja Lela di Pasir Salak, Perak.

Buku teks Sejarah Tahun 5 SK, ms. 63.

Nama penuh J.W.W. Birch ialah James Wheeler Woodford Birch.

Birch dibunuh oleh Seputum, tetapi atas arahan Dato' Maharaja Lela.

Nyatakan satu sebab Dato' Maharaja Lela menentang British.

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

Mana-mana satu: Residen British campur tangan dalam pentadbiran dan adat resam; mengambil alih kuasa sultan dan pembesar; memperkenalkan cukai baharu; bersikap angkuh dan sombong.

5.6Yamtuan Antah

Nama sebenar beliau ialah Tunku Antah Raja Radin. Beliau anak Yamtuan Besar Negeri Sembilan.

Sebab penentangan

Yamtuan Antah menentang British kerana mencampuri urusan pentadbiran di Sungai Ujong.
British menyokong Dato' Kelana yang mendakwa Terachi ialah wilayahnya.
Yamtuan Antah tidak bersetuju dengan tindakan British itu.
Yamtuan Antah bimbang British akan meluaskan kuasa terhadap wilayah lain.

Peristiwa penentangan

Tahun	Peristiwa
1875	Berlaku pertempuran di Paroi. Yamtuan Antah berjaya menawan Paroi, tetapi British menyerang balas dan mengalahkan pasukannya.
1876	Yamtuan Antah berunding dengan British untuk menamatkan persengketaan. Hasilnya, beliau diiktiraf sebagai Yamtuan Besar Seri Menanti.

Peta jajahan takluk Seri Menanti di Negeri Sembilan — Peta jajahan takluk Seri Menanti.

Buku teks Sejarah Tahun 5 SK, ms. 64.

Seri Menanti ialah tempat bersemayam Yang di-Pertuan Besar Negeri Sembilan.

Apakah hasil rundingan Yamtuan Antah dengan British pada tahun 1876?

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

Yamtuan Antah diiktiraf sebagai Yamtuan Besar Seri Menanti.

5.7Dato' Bahaman

Nama sebenar beliau ialah Abdul Rahman bin Imam Noh. Beliau dikenali sebagai Dato' Bahaman Orang Kaya Semantan.

Sebab penentangan

Dato' Bahaman kehilangan hak memungut cukai dan dilucutkan gelaran sebagai pembesar.
Dato' Bahaman menentang pembinaan balai polis di Lubuk Terua, kawasan pengaruhnya.

Peristiwa penentangan

Tahun	Peristiwa
1891	Dato' Bahaman mengetuai serangan terhadap British dan berjaya menawan Lubuk Terua.
1892	Dato' Bahaman mematahkan serangan British di Semantan.
1894	Dato' Bahaman menguasai Kuala Tembeling dan Jeram Ampai.
1895	British menawan semula Jeram Ampai. Dato' Bahaman berundur ke Kelantan.

Peta Pahang dengan tempat penentangan Dato' Bahaman di Lubuk Terua, Temerloh, Jeram Ampai dan Jerantut — Kawasan penentangan Dato' Bahaman di Pahang.

Buku teks Sejarah Tahun 5 SK, ms. 65.

Susun tahun dengan teliti: Lubuk Terua (1891), Semantan (1892), Kuala Tembeling dan Jeram Ampai (1894), berundur ke Kelantan (1895).

Mengapakah Dato' Bahaman berusaha mempertahankan Lubuk Terua?

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

Lubuk Terua ialah kawasan pengaruhnya dan beliau menentang pembinaan balai polis di situ.

5.8Mat Salleh

Nama sebenar beliau ialah Datu Paduka Mohammad Salleh bin Datu Balu. Beliau dilahirkan di Inanam, Sabah, dan berketurunan Bajau dan Suluk.

Sebab penentangan

Mat Salleh menentang SBUB kerana SBUB tidak mengiktiraf kedudukannya sebagai pemerintah di Sandakan, Menggatal, Inanam dan Pulau Gaya.
SBUB mengambil alih hak memungut cukai dan mengadakan peraturan baharu yang membebankan rakyat.

Peristiwa penentangan

Tahun	Peristiwa
1897	Mat Salleh dan pengikutnya menyerang kubu SBUB di Pulau Gaya.
Selepas kubu di Ranau dimusnahkan	Mat Salleh mendirikan kubu yang lebih kukuh di Tambunan.
1900	SBUB melancarkan serangan besar-besaran. Mat Salleh terkorban.

Perjuangan Mat Salleh diteruskan oleh Mat Sator yang berpusat di Kampung Kapayan Lama, Tambunan.

Peta Sabah dengan kawasan penentangan Mat Salleh di Ranau dan Tambunan berwarna jingga — Kawasan penentangan Mat Salleh di Sabah.

Buku teks Sejarah Tahun 5 SK, ms. 66.

Siapakah yang meneruskan perjuangan Mat Salleh?

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

Mat Sator.

5.9Antenom

Nama sebenar beliau ialah Ontoros bin Buyusan. Beliau dilahirkan pada tahun 1873 di Silar Pinikit Salangit, Ulu Sungai Tahol, Pensiangan, Sabah. Beliau pemimpin kaum Murut.

Sebab penentangan

SBUB menjadikan kaum Murut sebagai buruh paksa untuk membina jalan.
SBUB tidak menghiraukan adat dan kepercayaan penduduk. SBUB menceroboh kawasan hutan yang dianggap mengganggu roh nenek moyang mereka.
SBUB memperkenalkan cukai baharu yang membebankan rakyat.
SBUB tidak membenarkan penduduk membuka tanah untuk pertanian.

Peristiwa penentangan

Antenom mengetuai pahlawan Murut menentang SBUB dan membina kubu di Silar Pinikit, Salangit, Ulu Sungai Tahol, Pensiangan.
Pada tahun 1915, Antenom melancarkan serang hendap dengan menggunakan tombak, pedang dan sumpit terhadap SBUB di Pensiangan. Beliau membina kubu di Sungai Salangit.
Akhirnya, Antenom menyerah diri kepada SBUB untuk menyelamatkan keluarga, pengikut dan kaum Murut.

Berikan dua sebab Antenom menentang SBUB.

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

Mana-mana dua: kaum Murut dijadikan buruh paksa membina jalan; adat dan kepercayaan penduduk tidak dihiraukan; cukai baharu membebankan rakyat; penduduk tidak dibenarkan membuka tanah untuk pertanian.

5.10Tok Janggut

Nama sebenar beliau ialah Haji Mat Hassan bin Munas. Beliau dilahirkan pada tahun 1853 di Kampung Jeram, Pasir Puteh, Kelantan.

Sebab penentangan

Tok Janggut tidak bersetuju dengan pengenalan Sistem Penasihat British.
Penduduk dipaksa menerima sistem cukai dan peraturan tanah baharu yang membebankan mereka.
Peraturan baharu British menimbulkan kesulitan kepada penduduk tempatan.

Peristiwa penentangan

Pada tahun 1915, Tok Janggut menyerang dan berjaya menguasai Pasir Puteh.
British menyerang balas Tok Janggut yang berkubu di Kampung Dalam Pupuh.
Tok Janggut terkorban dalam pertempuran itu.

Sistem Penasihat British ialah bentuk pentadbiran British yang menempatkan seorang penasihat di negeri tertentu. Penasihat British menasihati sultan dalam semua perkara kecuali agama Islam dan adat istiadat orang Melayu.

Apakah Sistem Penasihat British?

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

Pentadbiran British yang menempatkan seorang penasihat di negeri tertentu untuk menasihati sultan dalam semua perkara kecuali agama Islam dan adat istiadat orang Melayu.

5.11Haji Abdul Rahman Limbong

Nama sebenar beliau ialah Haji Abdul Rahman bin Haji Abdul Hamid. Beliau dilahirkan pada tahun 1868 dan meninggal dunia pada tahun 1929 di Mekah. Beliau memimpin kebangkitan rakyat di Terengganu.

Sebab penentangan

British memperkenalkan undang-undang baharu yang membebankan rakyat, seperti peraturan tanah untuk petani.
British mengancam untuk mengenakan tindakan undang-undang jika penduduk enggan membayar cukai.

Peristiwa penentangan

Tahun	Peristiwa
1922	Beliau bertindak sebagai peguam di mahkamah dan berjaya membela petani yang ditangkap kerana menentang peraturan baharu di Kuala Telemong.
1928	Petani dan pengikutnya menawan balai polis di Kuala Berang.
Selepas itu	British menyerang balas. Beliau ditangkap atas tuduhan menghasut dan dihukum buang negeri ke Mekah.

Apakah hukuman yang dikenakan kepada Haji Abdul Rahman Limbong?

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

Beliau dihukum buang negeri ke Mekah atas tuduhan menghasut.

5.12Pengajaran dan cinta akan negara

Banyak pengajaran boleh didapati daripada perjuangan pahlawan tempatan. Antaranya ialah semangat mempertahankan kawasan daripada penjajah. Sebagai warganegara, kita perlu bersikap patriotik dan menghargai sejarah perjuangan serta pengorbanan mereka.

Menjaga kedaulatan tanah air ialah perkara yang sangat penting. Perjuangan pahlawan tempatan menyedarkan kita tentang hal ini.

Cinta akan negara	Maksudnya
Diri	Menghayati dan menghargai pengorbanan pejuang dapat melahirkan semangat patriotik dalam diri.
Masyarakat	Masyarakat yang patriotik dan menghayati sejarah negara akan lebih mencintai agama, bangsa dan negara.
Negara	Masyarakat yang mencintai negara akan berusaha mengekalkan keamanan dan perpaduan demi kedaulatan negara.

Buku teks Sejarah Tahun 5 SK, ms. 73.

Pasukan keselamatan sentiasa bersiap siaga mempertahankan kedaulatan negara: Tentera Darat Malaysia (TDM), Tentera Laut Diraja Malaysia (TLDM), Tentera Udara Diraja Malaysia (TUDM) dan Polis Diraja Malaysia (PDRM).

Imbas kembali: sebab penentangan secara ringkas

Pahlawan	Sebab atau tindakan utama
Dol Said	British mendakwa Naning ialah jajahannya. Dol Said menyerang British tetapi dikalahkan.
Rentap	James Brooke menganggap orang Iban sebagai lanun. Rentap menyerang kubu James Brooke di Nanga Skrang.
Sharif Masahor	James Brooke menguasai Sarikei. Sharif Masahor menyerang kubu Brooke di Kanowit.
Dato' Maharaja Lela	Residen British mencampuri adat resam orang Melayu. Beliau merancang pembunuhan J.W.W. Birch.
Yamtuan Antah	Menentang campur tangan British di Sungai Ujong. Berunding untuk menamatkan persengketaan.
Dato' Bahaman	Kehilangan hak memungut cukai. Menyerang British dan menawan Lubuk Terua.
Mat Salleh	SBUB tidak mengiktiraf kedudukannya. Beliau menyerang kubu SBUB di Pulau Gaya.
Antenom	SBUB menjadikan kaum Murut buruh paksa membina jalan.
Tok Janggut	Menentang Sistem Penasihat British. Menyerang dan menguasai Pasir Puteh.
Haji Abdul Rahman Limbong	Menentang undang-undang dan peraturan tanah baharu. Bertindak sebagai peguam membela petani.

Buku teks Sejarah Tahun 5 SK, ms. 71.

Apakah maksud cinta akan negara bagi diri kita?

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

Menghayati dan menghargai pengorbanan pejuang supaya lahir semangat patriotik dalam diri.