Sejarah notesnota, unit 4
Kedaulatan Negara Dicabar
TextbookBuku teks Sejarah Tahun 5 SK, pageshalaman 44–57
What this chapter coversMatlamat bab ini
- Murid boleh menerangkan maksud naungan, campur tangan dan penjajahan (7.1.1)
- Murid boleh menyatakan kuasa asing yang campur tangan dan menjajah negara kita serta kronologi kedatangannya (7.1.2, K7.1.5)
- Murid boleh menjelaskan faktor kedatangan kuasa asing ke negara kita (7.1.3, K7.1.6)
- Murid boleh mengenal pasti perubahan pentadbiran akibat campur tangan dan penjajahan (7.1.4)
- Murid boleh menghuraikan kesan penjajahan terhadap ekonomi dan sosial negara (7.1.4, K7.1.7)
- Murid boleh menjelaskan kepentingan mempertahankan kedaulatan negara dengan semangat patriotik dan cinta akan negara (K7.1.6, K7.1.7)
4.1Kuasa asing di tanah airku
Negara kita pernah dijajah dan diduduki oleh beberapa kuasa asing. Kuasa asing berminat dengan negara kita kerana dua perkara:
- mempunyai kedudukan geografi yang strategik
- mempunyai kekayaan hasil bumi dan sumber alam
Kuasa asing menggunakan tiga strategi, iaitu naungan, campur tangan dan penjajahan.
Naungan
Naungan ialah perlindungan yang diberikan oleh kuasa asing kepada sesebuah wilayah atau negeri.
- Negeri naungan menghantar ufti sebagai tanda persahabatan dan menjamin keselamatan.
- Perlis, Kedah, Kelantan dan Terengganu ialah negeri naungan Siam sehingga awal abad ke-20.
- Bunga Mas dihantar sebagai ufti kepada pemerintah Siam setiap tiga tahun.
Ufti ialah pemberian berbentuk wang, bunga mas dan persalinan oleh negara kecil kepada kuasa besar sebagai tanda mengakui kekuasaannya. Bunga Mas ialah sepohon pokok bunga yang diperbuat daripada emas dan perak.
Buku teks Sejarah Tahun 5 SK, ms. 46.
Campur tangan
Campur tangan bermaksud kuasa asing mencampuri hal ehwal pentadbiran negeri secara langsung.
- Residen British dilantik untuk membantu pemerintah tempatan mengurus pentadbiran.
- Campur tangan di Tanah Melayu bermula di Perak oleh British melalui Perjanjian Pangkor pada tahun 1874.
Penjajahan
Penjajahan bermaksud kuasa asing menjadikan sesebuah negeri sebagai wilayah taklukan.
- Kuasa asing menguasai dan mengawal negeri taklukan untuk kepentingan politik, ekonomi dan sosial.
- Penjajahan pertama oleh Portugis di Melaka, James Brooke di Sarawak dan North Borneo Chartered Company atau Syarikat Borneo Utara British (SBUB) di Sabah.
| Strategi | Maksud ringkas | Contoh |
|---|---|---|
| Naungan | Perlindungan oleh kuasa asing; negeri menghantar ufti | Kedah, Perlis, Kelantan dan Terengganu di bawah Siam |
| Campur tangan | Kuasa asing mencampuri pentadbiran negeri secara langsung | British di Perak, 1874 (Perjanjian Pangkor) |
| Penjajahan | Negeri dijadikan wilayah taklukan | Portugis di Melaka, James Brooke di Sarawak, SBUB di Sabah |
Jangan keliru. Dalam naungan, negeri masih ada pemerintah sendiri tetapi menghantar ufti. Dalam penjajahan, kuasa asing menguasai dan mengawal negeri itu.
Nyatakan negeri naungan Siam sehingga awal abad ke-20.
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Perlis, Kedah, Kelantan dan Terengganu.
4.2Campur tangan dan penjajahan kuasa asing
Kuasa asing yang campur tangan dan menjajah negara kita ialah Siam, Portugis, Belanda, British, Jepun, keluarga Brooke dan Syarikat Borneo Utara British.
| Kuasa asing | Tahun | Peristiwa penting |
|---|---|---|
| Siam | 1909 | Menaungi Kedah, Perlis, Kelantan dan Terengganu. Siam menghadapi masalah untuk mentadbir negeri-negeri itu. Pada 1909, negeri-negeri itu diserahkan kepada British melalui Perjanjian Bangkok. |
| Portugis | 1511 | Menyerang dan menjajah Melaka. Sultan Melaka cuba merampas kembali Melaka tetapi gagal. Portugis kalah kepada Belanda pada 1641. |
| Belanda | 1641 | Menyerang Portugis di Melaka, menang dan menjajah Melaka hingga 1824. Pada 1824, Belanda menyerahkan Melaka kepada British melalui Perjanjian Inggeris-Belanda. |
| British | 1786, 1824, 1826, 1874 | 1786: menduduki Pulau Pinang. 1824: Melaka diserahkan oleh Belanda. 1826: membentuk Negeri-negeri Selat (Pulau Pinang, Melaka dan Singapura). 1874: campur tangan di Perak dan meluaskan pengaruh di Tanah Melayu hingga Perang Dunia Kedua. |
| James Brooke dan keluarga Brooke | 1841 | James Brooke menguasai Sarawak dan menggunakan gelaran “Rajah Putih”. Selepas kematiannya, keluarga Brooke terus memerintah Sarawak hingga 1946. |
| Syarikat Borneo Utara British (SBUB) | 1881 | Memperoleh hak mengusahakan tanah di Borneo Utara (Sabah). Setelah mendapat Piagam Diraja kerajaan British, SBUB mentadbir Sabah pada 1881 hingga 1946. |
| Jepun | 1942 | Menguasai Tanah Melayu, Sarawak dan Sabah daripada British. Jepun menyerah kalah kepada British pada 1945. |
| British (kembali) | 1945, 1946 | Kembali menjajah Tanah Melayu 1945 hingga 1957. Pada 1946, keluarga Brooke dan SBUB menyerahkan Sarawak dan Sabah kepada British, yang menguasainya hingga 1963. |
Buku teks Sejarah Tahun 5 SK, ms. 48–49.
Buku teks Sejarah Tahun 5 SK, ms. 48.
Kronologi: susun mengikut masa
- 1511 Portugis menjajah Melaka.
- 1641 Belanda menjajah Melaka.
- 1786 British menduduki Pulau Pinang.
- 1824 Belanda menyerahkan Melaka kepada British.
- 1826 Negeri-negeri Selat dibentuk.
- 1841 James Brooke menguasai Sarawak.
- 1874 British campur tangan di Perak.
- 1881 SBUB mentadbir Sabah.
- 1909 Siam menyerahkan Kedah, Perlis, Kelantan dan Terengganu kepada British.
- 1942 Jepun menguasai Tanah Melayu, Sarawak dan Sabah.
- 1945 Jepun menyerah kalah; British kembali.
- 1946 Sarawak dan Sabah diserahkan kepada British.
Perang Dunia Kedua bermula pada tahun 1939 dan berakhir pada tahun 1945.
Jangan tertukar. Melaka dijajah oleh Portugis (1511), kemudian Belanda (1641), kemudian British (1824). Sarawak dikuasai oleh keluarga Brooke dan Sabah oleh SBUB.
Kuasa manakah yang mengalahkan Portugis di Melaka dan pada tahun bila?
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Belanda, pada tahun 1641.
4.3Bumi bertuah menjadi rebutan
Kuasa asing bersaing untuk campur tangan dan menjajah negara kita demi kepentingan mereka. Terdapat lima faktor kedatangan kuasa asing.
1. Kedudukan strategik
- Melaka terletak di laluan jalan perdagangan timur dan barat.
- Melaka muncul sebagai pelabuhan persinggahan yang penting.
- Portugis dan Belanda berminat menguasai Melaka untuk mengawal perdagangan rempah di Kepulauan Melayu.
Buku teks Sejarah Tahun 5 SK, ms. 50.
2. Kekayaan hasil bumi dan sumber alam
Hasil bumi: hasil yang digali daripada dalam bumi. Sumber alam: sumber yang terdapat di permukaan bumi seperti flora dan fauna.
| Tempat | Hasil bumi dan sumber alam |
|---|---|
| Tanah Melayu | bijih timah, bijih besi dan emas |
| Sabah | kayu balak, rotan dan sarang burung |
| Sarawak | emas, sagu dan kapur barus |
3. Penyebaran agama
- Kuasa asing mahu menyebarkan agama Kristian ke serata dunia termasuk Tanah Melayu.
- Raja Portugal menggalakkan pelayaran untuk mengembangkan agama Kristian.
- Gereja St. Paul dibina pada tahun 1521 oleh Portugis di Melaka.
4. Revolusi Perindustrian
Revolusi Perindustrian ialah pengilangan barangan secara besar-besaran.
- Pada abad ke-18, Revolusi Perindustrian berkembang di Eropah.
- Sektor perkilangan seperti pembuatan besi dan keluli, pembuatan kereta serta mengetin makanan giat dijalankan.
- Kuasa asing memerlukan tanah jajahan untuk mendapatkan bahan mentah dan memasarkan barangan mereka.
5. Kemasyhuran
- Kuasa asing mahu menempa kemasyhuran untuk diri sendiri dan negara.
- Kuasa British muncul sebagai penjajah terbesar.
- James Brooke menguasai Sarawak setelah melihat kejayaan British di Pulau Pinang dan Singapura.
Ingat lima faktor: kedudukan strategik, kekayaan hasil bumi dan sumber alam, penyebaran agama, Revolusi Perindustrian, kemasyhuran.
Penjajahan menyedarkan kita bahawa kedaulatan negara perlu dipertahankan. Sebagai rakyat, kita harus memupuk semangat patriotik supaya campur tangan dan penjajahan tidak berulang.
Bilakah Revolusi Perindustrian berkembang di Eropah?
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Pada abad ke-18.
4.4Kesan terhadap pentadbiran
Campur tangan dan penjajahan membawa banyak perubahan dalam sistem pentadbiran di Tanah Melayu, Sarawak dan Borneo Utara (Sabah).
Buku teks Sejarah Tahun 5 SK, ms. 52.
| Pentadbiran | Tahun | Perkara penting |
|---|---|---|
| Negeri-negeri Selat | 1826 | Pulau Pinang, Melaka dan Singapura digabungkan. Tanah Jajahan Mahkota. Ditadbir oleh Gabenor. |
| Sarawak | 1841 | Pemerintahan bercorak monarki. Pemerintah dikenali sebagai “Rajah Putih”. Dibahagikan kepada lima bahagian yang ditadbir oleh Residen. |
| Borneo Utara (Sabah) | 1881 | Lembaga Pengarah SBUB di London memberi arahan. Pentadbiran negeri diketuai oleh Gabenor. |
| Negeri-negeri Melayu Bersekutu | 1896 | Perak, Selangor, Negeri Sembilan dan Pahang. Residen British mengurus pentadbiran negeri. Residen tidak boleh mencampuri hal ehwal agama Islam dan adat istiadat orang Melayu. |
| Negeri-negeri Melayu Tidak Bersekutu | 1909 dan 1914 | Kedah, Kelantan, Perlis dan Terengganu; Johor dimasukkan pada 1914. Penasihat British membantu pentadbiran. |
Monarki ialah pemerintahan beraja. Tanah Jajahan Mahkota ialah negeri yang diperintah secara langsung oleh kerajaan British.
Residen British dan Penasihat British berperanan sebagai penasihat raja atau sultan.
Jangan tertukar: Residen di negeri Melayu Bersekutu, Penasihat British di negeri Melayu Tidak Bersekutu, Gabenor di Negeri-negeri Selat dan Sabah.
Apakah corak pemerintahan di Sarawak?
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Monarki (pemerintahan beraja) dengan pemerintah bergelar Rajah Putih.
4.5Kesan terhadap ekonomi
British memperkenalkan perubahan baharu untuk mengeksploitasi kekayaan hasil bumi dan sumber alam.
Eksploitasi: mengambil kesempatan terhadap sesuatu untuk keuntungan sendiri. Komersial: berkaitan dengan perdagangan.
Buku teks Sejarah Tahun 5 SK, ms. 53.
| Kesan ekonomi | Perkara penting |
|---|---|
| Industri perlombongan | Bijih timah di Tanah Melayu, emas di Sarawak, arang batu di Sabah. |
| Pertanian komersial | Untuk tujuan eksport. Tanah Melayu: kelapa sawit, tebu dan kopi. Sarawak: lada hitam. Sabah: tembakau. |
| Penanaman getah | Banyak estet getah dibuka. Syarikat Eropah seperti Guthrie dan British North Borneo Company terlibat. |
| Sistem perbankan moden | Mercantile Bank (1859) dan The Chartered Bank (1888) ditubuhkan. |
Jangan tertukar tempat: emas di Sarawak, arang batu di Sabah, bijih timah di Tanah Melayu. Lada hitam di Sarawak, tembakau di Sabah.
Nyatakan pertanian komersial yang diusahakan di Sabah.
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Tembakau.
4.6Kesan terhadap sosial
Buku teks Sejarah Tahun 5 SK, ms. 54.
| Kesan sosial | Perkara penting |
|---|---|
| Masyarakat majmuk | Kemasukan tenaga kerja dari China dan India. |
| Bandar baharu | Pusat pentadbiran, perdagangan dan pelabuhan. Contoh: Kuala Lumpur, Ipoh, Taiping, Seremban, Sibu, Miri, Jesselton (Kota Kinabalu), Sandakan dan Tawau. |
| Sistem pendidikan | Sistem pendidikan vernakular (bahasa Melayu, Cina dan Tamil). Sekolah Inggeris di pekan dan bandar. Maktab untuk melatih bakal guru. SK St. Mary Bandar (1883) ialah sekolah Inggeris pertama di Sabah. |
| Pengangkutan dan perhubungan | Jalan kereta api dan jalan raya dibina untuk memudahkan hasil dihantar ke pelabuhan. Sistem pos, telegraf dan telefon diperkenalkan. |
| Perkhidmatan kesihatan | Hospital dan dispensari dibuka untuk merawat pesakit. Hospital Taiping (1880) ialah hospital pertama di negara kita. |
Vernakular: penggunaan bahasa ibunda sebagai bahasa pengantar. Dispensari: tempat mengambil ubat.
Semua kesan pentadbiran, sosial dan ekonomi itu wujud untuk kepentingan pihak penjajah semata-mata. Kita perlu menjaga kedaulatan dan kemakmuran negara.
Mengapakah jalan kereta api dan jalan raya dibina?
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Untuk memudahkan hasil dihantar ke pelabuhan.
4.7Cinta akan negara
Mengetahui zaman penjajahan membolehkan kita memahami dan menghargai kedaulatan negara pada masa ini.
- Diri: sebagai pelajar, kita harus mempunyai perasaan cinta akan negara.
- Masyarakat: perasaan cinta akan negara melahirkan masyarakat yang mempunyai semangat patriotik.
- Negara: warganegara yang memiliki jati diri dan semangat patriotik mampu mempertahankan kedaulatan negara.
Contoh perubahan nama: Jesselton ialah ibu negeri Borneo Utara di bawah British. Pada tahun 1968, namanya ditukar kepada Kota Kinabalu.
Apakah kepentingan semangat patriotik?
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Supaya campur tangan dan penjajahan tidak berulang, dan kita mampu mempertahankan kedaulatan negara.