Geografi nota, bab 2
Kedudukan
Buku teks Geografi Tingkatan 1 KSSM, halaman 12–23
Matlamat bab ini
- Murid boleh menyatakan maksud kedudukan dan kedudukan relatif sesuatu tempat (2.1)
- Murid boleh menyatakan kedudukan relatif sesuatu tempat berdasarkan titik rujukan pada pelan atau peta (hadapan, belakang, kiri, kanan) (2.1)
- Murid boleh mengenal pasti lima garisan latitud utama serta Garisan Meridian Pangkal dan Garisan Tarikh Antarabangsa (2.2)
- Murid boleh mengaplikasikan latitud dan longitud untuk menentukan kedudukan sesuatu tempat pada glob, peta dan atlas (2.2)
Bab ini ada dua cara untuk menyatakan di mana sesuatu tempat berada: kedudukan relatif (berdasarkan titik rujukan) dan kedudukan latitud dan longitud (berdasarkan garisan pada glob atau peta).
2.1Kedudukan relatif
Kedudukan ialah tempat letaknya sesuatu objek dalam sesuatu kawasan.
Kedudukan relatif ditentukan dengan merujuk titik rujukan.
Kedudukan relatif ditentukan dengan merujuk titik rujukan.
Titik rujukan ialah orang, bangunan atau objek yang kita pilih sebagai "pusat". Kedudukan tempat lain dinyatakan menggunakan empat perkataan:
| Kedudukan | Maksud |
|---|---|
| Hadapan | Di depan titik rujukan (arah titik rujukan menghadap) |
| Belakang | Di belakang titik rujukan |
| Kiri | Di sebelah tangan kiri titik rujukan |
| Kanan | Di sebelah tangan kanan titik rujukan |
Kedudukan relatif di dalam kelas
Rajah: buku teks Geografi Tingkatan 1, Rajah 2.1, ms. 14.
| Titik rujukan | Hadapan | Belakang | Kiri | Kanan |
|---|---|---|---|---|
| Siti | Chin | Siva | Akmal | Dina |
Jika kita menukar titik rujukan kepada murid lain, kedudukan relatif juga berubah. Contoh: Akmal berada di kiri Siti, tetapi Siti berada di kanan Akmal.
Kiri dan kanan ditentukan dari arah titik rujukan menghadap, bukan dari arah anda melihat rajah. Sebelum menjawab, tanya dahulu: "Titik rujukan menghadap ke mana?"
Kedudukan relatif di lapangan
Rajah: buku teks Geografi Tingkatan 1, Rajah 2.2, ms. 15.
| Titik rujukan | Hadapan | Belakang | Kiri | Kanan |
|---|---|---|---|---|
| Masjid | Bank | Hospital | Sekolah | Pejabat pos |
Contoh: rumah sebagai titik rujukan
Jadikan rumah anda titik rujukan. Kemudian nyatakan kedudukan rumah jiran, kedai, pejabat pos atau pasar: "Kedai runcit terletak di hadapan rumah saya. Pasar terletak di sebelah kanan rumah saya."Dalam Rajah 2.1, Siti dijadikan titik rujukan. Siapakah yang duduk di belakang Siti, dan siapakah yang duduk di sebelah kanan Siti?
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Belakang: Siva. Kanan: Dina.
Mengapakah kedudukan relatif sesuatu tempat boleh berubah?
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Kerana kedudukan relatif bergantung pada titik rujukan. Apabila titik rujukan ditukar, kedudukan hadapan, belakang, kiri dan kanan juga berubah.
2.2Latitud dan longitud
| Latitud (garisan lintang) | Longitud (garisan bujur) | |
|---|---|---|
| Cara dilukis | Secara melintang / mendatar pada glob atau peta atlas | Secara menegak dari Kutub Utara ke Kutub Selatan |
| Nilai | 0° hingga 90°U dan 0° hingga 90°S | 0° hingga 180°T dan 0° hingga 180°B |
| Garisan 0° | Garisan Khatulistiwa | Garisan Meridian Pangkal |
Hemisfera ialah separa (separuh) bahagian bumi. Kutub ialah hujung paksi bumi di bahagian utara dan di bahagian selatan.
Latitud
- Nilai latitud ialah 0° hingga 90°U dan 0° hingga 90°S, diukur dari pusat bumi.
- Latitud 0° ialah Garisan Khatulistiwa. Garisan ini membahagikan bumi kepada Hemisfera Utara dan Hemisfera Selatan.
- Garisan Khatulistiwa ialah latitud yang paling panjang, kira-kira 40 075 km. Malaysia terletak berhampiran Garisan Khatulistiwa.
- Kutub Utara = 90°U. Kutub Selatan = 90°S.
Rajah: buku teks Geografi Tingkatan 1, Rajah 2.3, ms. 16.
| Latitud | Nama garisan | Hemisfera |
|---|---|---|
| 66½°U | Garisan Artik | Utara |
| 23½°U | Garisan Sartan | Utara |
| 0° | Garisan Khatulistiwa | Pemisah utara / selatan |
| 23½°S | Garisan Jadi | Selatan |
| 66½°S | Garisan Antartik | Selatan |
Ingat susunan dari utara ke selatan: Artik, Sartan, Khatulistiwa, Jadi, Antartik ("A S K J A"). Sartan dan Jadi sama-sama 23½°; Artik dan Antartik sama-sama 66½°.
Longitud
| Longitud | Nama garisan | Fakta penting |
|---|---|---|
| 0° | Garisan Meridian Pangkal (GMP), juga dipanggil Garisan Meridian Greenwich | Memisahkan timur dan barat bumi. Terletak berhampiran Bandar Greenwich, London (England). |
| 180° T/B | Garisan Tarikh Antarabangsa (GTA) | Selari dengan GMP (di sebelah bumi yang bertentangan). Memisahkan tarikh dan waktu di bumi. Tarikh dan waktu di sebelah timur GTA sehari lebih awal daripada di sebelah barat. |
- Nilai longitud ialah 0° hingga 180°T (Timur) dan 0° hingga 180°B (Barat).
- Kawasan di timur GMP berada di Hemisfera Timur; di barat GMP berada di Hemisfera Barat.
Peta: buku teks Geografi Tingkatan 1, Peta 2.1, ms. 18 (Sumber: Spatialwork Sdn. Bhd.).
Jangan tertukar: latitud = U / S (utara, selatan). Longitud = T / B (timur, barat). Tiada latitud "30°T" dan tiada longitud "40°U".
Namakan garisan latitud 23½°S dan garisan longitud 0°.
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
23½°S: Garisan Jadi. 0° longitud: Garisan Meridian Pangkal (Garisan Meridian Greenwich).
Cara menentukan kedudukan berdasarkan latitud dan longitud
Kedudukan sesuatu tempat ialah titik persilangan latitud dan longitudnya.
- Kenal pasti garisan latitud titik itu (U atau S).
- Kenal pasti garisan longitud titik itu (T atau B).
- Nyatakan titik persilangan: sebut latitud dahulu, kemudian longitud. Contoh: 30°U 40°T.
Susunan salah ialah kesilapan biasa. Tulis 40°U 20°B, bukan "20°B 40°U". Jangan lupa huruf U/S dan T/B.
Menentukan kedudukan pada peta atlas
Pada peta atlas, garisan dilukis setiap 5° sahaja. Untuk nilai di antaranya, bahagikan ruang antara dua garisan kepada lima bahagian yang sama (setiap bahagian = 1°). Gunakan tanda kecil di tepi peta.
Peta asas: buku teks Geografi Tingkatan 1, Peta 2.2, ms. 20 (label asal dibuang; titik A hingga D ditambah).
Contoh: kedudukan titik A
- Latitud: bahagikan ruang 0° hingga 5°U kepada lima bahagian. Titik A berada pada bahagian keempat, iaitu 4°U.
- Longitud: bahagikan ruang 100°T hingga 105°T kepada lima bahagian. Titik A berada pada bahagian pertama, iaitu 101°T.
- Kedudukan titik A ialah 4°U 101°T.
Nyatakan kedudukan titik B, C dan D pada peta di atas.
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
B: 2°U 104°T. C: 1°U 111°T. D: 5°U 115°T.
Seluruh Malaysia terletak di utara Garisan Khatulistiwa dan di timur GMP, jadi semua kedudukan di Malaysia berbentuk "…°U …°T". Titik tengah Semenanjung Malaysia terletak di Kampung Paya Siput, Lanchang, Temerloh, Pahang.
GPS dan GIS
- Sistem kedudukan global (GPS) menggunakan satelit untuk menentukan lokasi. Penerima dalam peranti GPS berhubung dengan empat atau lebih satelit dan menggunakan jarak dari satelit untuk mencari lokasi yang tepat.
- GPS memberi kedudukan dalam bentuk latitud dan longitud. Contoh kegunaan: aplikasi navigasi di telefon pintar, kapal, kapal terbang dan pasukan penyelamat.
- Sistem Maklumat Geografi (GIS) pula menyimpan, menganalisis dan memaparkan maklumat geografi dalam bentuk peta berlapis.
Mengapakah kedudukan latitud dan longitud lebih tepat daripada kedudukan relatif?
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Setiap tempat di bumi hanya ada satu titik persilangan latitud dan longitud, dan nilainya tidak berubah. Kedudukan relatif pula berubah apabila titik rujukan berubah.
Rumusan
| Tajuk | Perkara penting |
|---|---|
| Kedudukan | Tempat letaknya sesuatu objek dalam sesuatu kawasan. |
| Kedudukan relatif | Ditentukan dengan titik rujukan: hadapan, belakang, kiri, kanan. Berubah jika titik rujukan berubah. |
| Latitud | Garisan melintang, 0° hingga 90°U / 90°S. Lima latitud utama: Artik 66½°U, Sartan 23½°U, Khatulistiwa 0°, Jadi 23½°S, Antartik 66½°S. |
| Longitud | Garisan menegak dari kutub ke kutub, 0° hingga 180°T / 180°B. GMP 0° (Greenwich, London); GTA 180° T/B. |
| Hemisfera | Khatulistiwa: Hemisfera Utara / Selatan. GMP: Hemisfera Timur / Barat. |
| Menyatakan kedudukan | Latitud dahulu, kemudian longitud: contoh 4°U 101°T. Pada atlas, bahagikan ruang 5° kepada lima bahagian. |
| GPS | Menggunakan empat atau lebih satelit untuk menentukan lokasi yang tepat. |