Geografi nota, bab 3
Peta lakar
Buku teks Geografi Tingkatan 1 KSSM, halaman 24–33
Matlamat bab ini
- Murid boleh menyatakan lima ciri peta lakar yang tepat: tajuk, pemidang, arah mata angin, simbol dan petunjuk (3.1; DSKP 1.3.1)
- Murid boleh mengenal pasti dan menggunakan simbol titik, simbol garisan, simbol kawasan dan singkatan perkataan dalam peta lakar (3.2; DSKP 1.3.2)
- Murid boleh membezakan pandang darat fizikal dan pandang darat budaya berdasarkan simbol dalam peta lakar (3.3; DSKP 1.3.3)
- Murid boleh menghasilkan peta lakar yang lengkap berdasarkan pandang darat setempat mengikut langkah yang betul (3.4; DSKP 1.3.4)
Peta lakar ialah gambaran permukaan bumi yang dilukis dari pandangan atas. Peta lakar mewakili kawasan kecil yang berskala besar, contohnya kampung atau kawasan sekolah. Ciri sebenar digantikan dengan simbol atau singkatan perkataan.
Peta lakar menunjukkan dua jenis ciri di sesuatu kawasan: ciri pandang darat fizikal (semula jadi) dan ciri pandang darat budaya (buatan manusia).
3.1Ciri-ciri peta lakar
Peta lakar yang lengkap mesti ada lima ciri. Hafal lima ciri ini: soalan "namakan ciri berlabel X" selalu keluar.
Buku teks Geografi Tingkatan 1, ms. 26.
| Ciri | Apa itu? | Fungsi |
|---|---|---|
| 1. Tajuk | Nama peta, ditulis di atas peta. Contoh: Peta Lakar Kampung Langsat | Memberitahu kawasan yang dilukis |
| 2. Pemidang | Garisan bingkai di sekeliling peta | Menunjukkan sempadan kawasan peta |
| 3. Arah mata angin | Anak panah yang menunjuk ke utara (U) | Menunjukkan arah; membolehkan kita menyatakan arah sesuatu tempat dari tempat lain |
| 4. Simbol | Lambang atau singkatan perkataan yang mewakili ciri sebenar | Menggantikan ciri sebenar supaya peta ringkas dan kemas |
| 5. Petunjuk | Kotak yang menerangkan maksud setiap simbol | Membantu pembaca memahami maksud simbol |
Cara ingat: Tajuk, Pemidang, Arah, Simbol, Petunjuk: "Tolong Pegang Anak Saya Pagi".
Peta lakar biasanya tidak dilukis mengikut skala yang tepat. "Skala", "garis lintang" dan "garis bujur" bukan antara lima ciri peta lakar dalam buku teks.
Sebuah peta lakar tiada petunjuk. Apakah masalah yang akan dihadapi oleh pembaca?
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Pembaca tidak tahu maksud simbol pada peta, jadi peta sukar difahami.
3.2Simbol-simbol dalam peta lakar
Simbol ialah lambang yang mewakili ciri-ciri dalam peta lakar. Ada empat jenis: simbol titik, simbol garisan, simbol kawasan dan singkatan perkataan.
Buku teks Geografi Tingkatan 1, ms. 27.
| Jenis simbol | Digunakan untuk | Contoh |
|---|---|---|
| Simbol titik | Tempat atau tapak tertentu | Masjid, kuil, gereja, tokong, tanda aras, tanda tinggi, stesen trigonometri (juga kilang, petempatan) |
| Simbol garisan | Ciri yang berbentuk garis | Sungai, tali air, pantai, benteng, sempadan, jalan raya, jalan kereta api, lorong jalan kaki, jambatan |
| Simbol kawasan | Kawasan yang luas | Hutan, nipah, getah, kelapa, rumput, paya bakau, kontur, sawah padi, kelapa sawit |
| Singkatan perkataan | Huruf pendek bagi nama tempat atau bangunan | Sek., P.P., Hosp. (lihat jadual di bawah) |
Singkatan perkataan
| Singkatan | Maksud | Singkatan | Maksud |
|---|---|---|---|
| P.P. | Pejabat Pos | Tg. | Tanjung |
| B.P. | Balai Polis | K. | Kuala |
| Ldg. | Ladang | Sek. | Sekolah |
| Disp. | Dispensari | Kg. | Kampung |
| R.R. | Rumah Rehat | T.A. | Tali Air |
| Hosp. | Hospital | Pt. | Parit |
| Sg. | Sungai | A. | Alur |
| P. | Pulau | Tk. | Teluk |
Tg. = Tanjung tetapi Tk. = Teluk. P. = Pulau tetapi P.P. = Pejabat Pos.
Simbol titik yang hampir sama
Masjid, kuil, gereja dan tokong semuanya kotak hitam kecil. Lihat tanda di atasnya:
- Masjid: bulan sabit
- Gereja: salib (+)
- Kuil: trisula (seperti huruf "ѱ")
- Tokong: bumbung bertingkat (seperti pintu gerbang)
Nyatakan jenis simbol bagi (a) sempadan, (b) kelapa sawit, (c) tokong.
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
(a) Simbol garisan (b) Simbol kawasan (c) Simbol titik
Apakah maksud singkatan B.P. dan Disp.?
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
B.P. = Balai Polis; Disp. = Dispensari.
3.3Pandang darat fizikal dan pandang darat budaya
Pandang darat fizikal ialah ciri-ciri semula jadi. Pandang darat budaya ialah ciri-ciri buatan manusia. Simbol pada peta lakar mewakili kedua-duanya.
Buku teks Geografi Tingkatan 1, ms. 28.
| Pandang darat fizikal (semula jadi) | Pandang darat budaya (buatan manusia) |
|---|---|
| Bentuk muka bumi: gunung, kontur (bukit) | Petempatan: rumah, sekolah, masjid |
| Saliran: sungai, tasik, paya | Pengangkutan: jalan raya, jambatan |
| Tumbuh-tumbuhan semula jadi: hutan, paya bakau, nipah, rumput | Kegiatan ekonomi: kilang, sawah padi, getah, kelapa, kelapa sawit |
Getah, kelapa, kelapa sawit dan sawah padi ialah tanaman yang ditanam oleh manusia. Dalam rajah buku teks (ms. 28) semuanya diletakkan di bawah pandang darat budaya (kegiatan ekonomi), walaupun simbolnya berwarna hijau. Hutan, paya bakau, nipah dan rumput tumbuh sendiri, jadi ia pandang darat fizikal.
Tanya diri sendiri: "Adakah manusia membina atau menanamnya?" Jika ya, ia pandang darat budaya. Jika tidak, ia pandang darat fizikal.
Kelaskan: tasik, kilang, paya bakau, jambatan, gunung, sawah padi.
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Fizikal: tasik, paya bakau, gunung. Budaya: kilang, jambatan, sawah padi.
3.4Langkah-langkah melukis peta lakar
Kita boleh melukis peta lakar sesuatu kawasan dengan menggunakan simbol pandang darat fizikal dan pandang darat budaya. Mula-mula, buat tinjauan kawasan itu (perhatikan dan catat ciri-cirinya).
Buku teks Geografi Tingkatan 1, ms. 29.
- Tulis tajuk peta lakar serta lukis pemidang peta.
- Masukkan arah mata angin (anak panah utara).
- Pilih simbol dan singkatan perkataan yang sesuai.
- Lukis ciri-ciri geografi (fizikal dan budaya) dengan simbol dan singkatan perkataan itu.
- Lukis petunjuk.
Buku teks Geografi Tingkatan 1, ms. 29.
Bandingkan Rajah 3.3 dengan Rajah 3.4
- Bangunan sekolah dalam gambar menjadi singkatan Sek.
- Rumah-rumah menjadi kotak hitam kecil (petempatan).
- Jambatan di atas sungai menjadi dua garisan yang hujungnya terbuka.
- Pokok getah, pokok kelapa dan sawah padi menjadi simbol kawasan.
Ringkasan Imbas Kembali (ms. 30) menyenaraikan "lukis arah mata angin" selepas "lukis ciri-ciri". Untuk soalan susun langkah, ikut Rajah 3.2 dan skema jawapan buku teks: tajuk dan pemidang, arah mata angin, pilih simbol, lukis ciri geografi, petunjuk.
Simbol yang sama mesti dilukis dengan cara yang sama di peta dan di petunjuk. Gunakan pensel dan lukis dengan kemas.
Selepas memilih simbol yang sesuai, apakah langkah seterusnya?
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Lukis ciri-ciri geografi dengan menggunakan simbol dan singkatan perkataan yang sesuai. Langkah terakhir ialah melukis petunjuk.
Adakah ciri pandang darat di kawasan rumah anda akan kekal selepas 10 tahun? Berikan satu alasan.
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Tidak kekal. Pembangunan akan menambah petempatan, deretan kedai, pusat membeli-belah dan kilang; hutan mungkin ditebang (buku teks, ms. 166).
Rumusan
| Topik | Perkara penting |
|---|---|
| Peta lakar | Gambaran permukaan bumi dari pandangan atas; kawasan kecil berskala besar |
| 5 ciri peta lakar | Tajuk, pemidang, arah mata angin, simbol, petunjuk |
| 4 jenis simbol | Simbol titik, simbol garisan, simbol kawasan, singkatan perkataan |
| Pandang darat fizikal | Semula jadi: bentuk muka bumi, saliran, tumbuh-tumbuhan semula jadi |
| Pandang darat budaya | Buatan manusia: petempatan, pengangkutan, kegiatan ekonomi |
| Langkah melukis | (1) Buat tinjauan, (2) tajuk dan pemidang, (3) arah mata angin, (4) pilih simbol, (5) lukis ciri geografi, (6) petunjuk |
| Kemahiran kerjaya | Melakar peta memerlukan kreativiti serta kemahiran mengenal pasti, mengkaji, merekod dan menganalisis |