Bahasa Melayu nota, tema 7
Indah seni gah budaya
Buku teks Bahasa Melayu Tingkatan 2 KSSM, halaman 79–91
Matlamat bab ini
- Murid boleh mendengar dan mengenal pasti maklumat tentang alat muzik tradisional pratuokng serta memberikan respons secara lisan (1.3.1)
- Murid boleh membaca secara luncuran dan imbasan untuk memahami maksud keseluruhan bahan, termasuk menganalisis maklumat dalam jadual (2.2.3)
- Murid boleh membina kerangka karangan dalam bentuk grafik secara terancang (3.4.1)
- Murid boleh memahami dan menerangkan makna bahasa berirama serta menggunakannya mengikut konteks (4.2.1)
- Murid boleh memahami dan menggunakan kata kerja transitif dengan betul mengikut konteks (5.1.4)
- Murid boleh memberikan jawapan dengan pelbagai penyelesaian masalah tentang sesuatu perkara dengan betul dan bertatasusila (1.5.2)
- Murid boleh membaca secara ekstensif bahan fiksyen dan bukan fiksyen untuk meneroka maklumat baharu (2.4.1)
- Murid boleh mengedit ejaan, tanda baca dan kesalahan nahu yang mudah tanpa mengubah maksud asal (3.7.1)
- Murid boleh mempersembahkan karya prosa secara kreatif (4.4.1)
Tema 7 mengajak kita menghargai seni dan budaya warisan bangsa: alat muzik, teater, ukiran kayu, rumah tradisional, makanan hari raya, batik, adat peminangan, tarian dan kraf tangan. Fokus bahasa tema ini ialah kata kerja transitif, bahasa berirama, kerangka karangan dalam bentuk grafik dan penyuntingan (ejaan, tanda baca, nahu).
| Unit | Kemahiran | Bahan dalam buku teks | ms. |
|---|---|---|---|
| Unit 13 Warna-warni Budaya | Mendengar dan bertutur (1.3.1) | “Cinta Pratuokng” | 80 |
| Membaca (2.2.3) | “Bangsawan Dekat di Hati” (jadual Program Semarak Bangsawan) | 81 | |
| Menulis (3.4.1) | “Budaya Bangsa Usah Dilupakan” (kerangka karangan grafik) | 82 | |
| Seni bahasa (4.2.1) | “Lautan Budi Tepian Akal” (bahasa berirama) | 83 | |
| Tatabahasa (5.1.4) | Kata kerja transitif: “Pandai Ukir” | 84 | |
| Unit 14 Segalanya Bermula di Sini | Mendengar dan bertutur (1.5.2) | “Rumahku Syurgaku” (penyelesaian masalah) | 85 |
| Membaca (2.4.1) | “Enaknya Burasak” (bacaan KWLH) | 86 | |
| Menulis (3.7.1) | “Batik Malaysia Menjelajah Dunia” (menyunting kad jemputan) | 87 | |
| Seni bahasa (4.4.1) | “Adat Dijunjung Budaya Disanjung” (teater pembaca) | 88 | |
| Tatabahasa (5.1.4) | Kata kerja transitif: “Nostalgia Berderau” | 89 | |
| Pengayaan | “Apresiasi Gerak Tari Peribumi” | 90 | |
| Pengayaan | “Melangkah Bergaya dengan Capal” | 91 |
7.1Unit 13: Warna-warni Budaya
Mendengar dan bertutur: “Cinta Pratuokng” (ms. 80)
Pratuokng ialah alat muzik daripada keluarga kordofon (alat muzik yang dimainkan dengan cara petikan). Alat ini diperbuat daripada buluh besar atau patukng.
- Pemain yang disebut dalam bahan ialah Encik Arthur Borman Kanying, suku kaum Bidayuh, Padawan, Sarawak.
- Namanya berbeza mengikut tempat dan suku kaum: pratuong, ratong, hletong, sirotuong, tun-ton.
- Bunyi petikannya mersik dan pukulannya mendebarkan, lalu menghasilkan irama yang indah.
- Kualiti pratuokng bergantung pada kualiti buluh dan kepakaran pembuatnya.
Buku teks Bahasa Melayu Tingkatan 2, ms. 80.
| Bahagian | Keterangan (ms. 80) |
|---|---|
| Paru’ | alat pemukul; diperbuat daripada kayu meragang dan buluh yang diselaputi getah |
| Tangan kanan | memukul tali |
| Tangan kiri | memetik tali dan memukul tawak |
Mendengar dengan teliti: catat nama alat, asal (suku kaum / negeri), bahan, cara bermain dan keistimewaan. Semasa menyampaikan kepada rakan, guna ayat penuh dan sebutan yang jelas.
Nyatakan bahan untuk membuat badan pratuokng dan paru’.
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Badan pratuokng: buluh besar (patukng). Paru’: kayu meragang dan buluh yang diselaputi getah.
Membaca: “Bangsawan Dekat di Hati” (ms. 81)
Bahan ini mengajar bacaan luncuran dan bacaan imbasan, kemudian merangka maklumat dalam peta pemikiran.
| Teknik | Cara |
|---|---|
| Bacaan luncuran (skimming) | Baca pantas tajuk utama, tajuk kecil, pendahuluan dan rumusan untuk tahu gambaran keseluruhan. |
| Bacaan imbasan (scanning) | Cari maklumat tertentu (nama, tarikh, nombor) tanpa membaca semua ayat. |
- Bangsawan ialah teater yang menceritakan kisah raja zaman dahulu kala dan dipersembahkan di panggung. Zaman kegemilangannya ialah awal abad ke-20.
- Selepas televisyen berkembang pada sekitar tahun 60-an, bangsawan semakin jauh daripada hati rakyat.
- Program Semarak Bangsawan diperkenalkan pada 2007 oleh Jabatan Kebudayaan dan Kesenian Negara bersama Dewan Bandaraya Kuala Lumpur untuk memelihara, memulihara dan membangunkan seni bangsawan.
Menganalisis jadual: Program Semarak Bangsawan 2007–2016
| Tahun | Bilangan pementasan | Bilangan hari | Jumlah hari |
|---|---|---|---|
| 2007 | 9 | 4 | 36 |
| 2008 | 8 | 4 | 32 |
| 2009 | 10 | 4 | 40 |
| 2010 | 10 | 4 | 40 |
| 2011 | 8 | 3 | 24 |
| 2012 | 9 | 3 | 27 |
| 2013 | 9 | 3 | 27 |
| 2014 | 8 | 3 | 24 |
| 2015 | 7 | 3 | 21 |
| 2016 | 7 | 3 + 1* | 22 |
| Jumlah | 85 | - | 293 |
Jadual disusun semula daripada buku teks Bahasa Melayu Tingkatan 2, ms. 81 (sumber: Jabatan Kebudayaan dan Kesenian Negara). *Empat kali, termasuk pertunjukan siang (matinee).
Contoh: membaca jadual
Tahun 2012: 9 pementasan × 3 hari = 27 jumlah hari. Tahun 2016: 7 × 3 = 21, tambah 1 pertunjukan siang = 22. Jumlah pementasan 2007–2016: 9 + 8 + 10 + 10 + 8 + 9 + 9 + 8 + 7 + 7 = 85.
Cara menghuraikan trend: “Bilangan pementasan paling banyak pada tahun 2009 dan 2010 (10 kali), kemudian menurun kepada 7 kali pada tahun 2015 dan 2016.” Sebut tahun, nombor dan arah perubahan.
Jangan terkeliru: “bilangan pementasan” dan “jumlah hari” ialah dua lajur berbeza. Jumlah hari = bilangan pementasan × bilangan hari (kecuali tahun 2016 yang ada pertunjukan siang tambahan).
Berapakah jumlah hari tahun 2011 dan mengapakah angka itu lebih rendah daripada tahun 2010?
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
8 × 3 = 24 hari. Bilangan pementasan berkurang (10 kepada 8) dan bilangan hari juga berkurang (4 kepada 3), jadi jumlah hari 40 menurun kepada 24.
Menulis: kerangka karangan dalam bentuk grafik (ms. 82)
Bahan “Budaya Bangsa Usah Dilupakan” memberikan isi untuk karangan tentang budaya tanah air. Isi-isi ini disusun dalam kerangka grafik (peta pemikiran).
Peribahasa: usang dibarui, lapuk dikajangi bermaksud adat atau kebiasaan yang sudah dilupakan dihidupkan kembali, manakala yang lama dibaiki atau diganti. Adat dan budaya yang baik wajar dipertahankan dan diwariskan daripada satu generasi kepada generasi lain.
| Bahagian kerangka | Isi daripada bahan (ms. 82) |
|---|---|
| Tajuk | Budaya bangsa tanah air |
| Pendahuluan | Peribahasa usang dibarui, lapuk dikajangi; Malaysia terdiri daripada pelbagai kaum dan etnik |
| Isi | Budaya tradisi merangkumi bahasa, makanan, pakaian, permainan, seni mempertahankan diri dan adat istiadat |
| Penutup | “Adat dipakai baru, kain dipakai usang”: hargailah budaya kerana budaya melambangkan bangsa |
Kerangka yang baik: setiap isi utama ada isi kecil / contoh. Contoh isi “pakaian”: baju kurung, baju Melayu, sarung kebaya; “seni mempertahankan diri”: silat; “permainan”: gasing dan wau.
Jangan salin ayat penuh ke dalam kerangka. Tulis frasa pendek atau kata kunci sahaja.
Seni bahasa: bahasa berirama (ms. 83)
Bahasa berirama ialah sejenis puisi lisan Melayu yang tertua. Biasanya digunakan dalam cerita rakyat seperti Hikayat Awang Sulung Merah Muda dan Hikayat Malim Deman. Irama sangat dipentingkan dan ungkapan dicipta melalui baris-baris yang pendek.
Teks “Berilmu dan Berbudaya” (Zanariah Abdol, SM Sains Johor) ialah contoh bahasa berirama. Cara memahaminya:
| Petikan / rangkai kata (ms. 83) | Maksud |
|---|---|
| Seni tersurat seni tersirat | seni yang dapat dilihat dan seni yang terkandung dalam makna / nilai |
| Bahasa ditatang budi dijulang | bahasa dan budi dihargai dan dimuliakan |
| Puji berpada keji tiada | memuji secara sederhana dan tidak mencela |
| Cakap sepatah seribu makna | kata-kata yang ringkas tetapi mengandungi makna yang mendalam |
| Adat usang menjadi pusaka | adat lama diwarisi dan dipelihara |
| Bertiangkan agama bersendikan syarak | hidup berpegang pada agama dan hukum syarak |
Nilai dalam teks: orang berilmu dan berbudaya menjadikan adat sebagai tunjang hidup, panduan supaya tidak sesat dan petunjuk supaya selamat; masyarakatnya hidup aman dan sentosa.
Bahasa berirama bukan sama dengan pantun. Pantun mempunyai pembayang dan maksud serta rima akhir a b a b; bahasa berirama menekankan irama baris pendek dan ungkapan bermakna.
Apakah ciri bahasa berirama?
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Irama sangat dipentingkan; ungkapan dicipta melalui baris-baris yang pendek; ialah puisi lisan Melayu yang tertua dan digunakan dalam cerita rakyat (ms. 83).
Tatabahasa: kata kerja transitif (ms. 84)
Kata kerja transitif ialah kata kerja yang memerlukan objek (kata nama yang menerima perbuatan) untuk melengkapkan maksud ayat. Kata kerja transitif boleh mempunyai satu objek atau dua objek.
| Jenis | Contoh daripada “Pandai Ukir” (ms. 84) |
|---|---|
| Satu objek | Beliau pandai mengukir kayu. (objek: kayu) |
| Satu objek | Beliau menebuk sekeping papan. |
| Dua objek | Abang Zaid menghadiahi aku (objek 1) ukiran itu (objek 2). |
Pasangan kata kerja yang berbeza imbuhan akhiran mempunyai penggunaan berbeza dalam konteks yang sama:
| Imbuhan | Peranan | Contoh |
|---|---|---|
| meN- … -kan | objek ialah benda yang dibuat / dipindahkan; sering untuk orang lain (kepada / untuk) | Abang Zaid menghadiahkan ukiran itu kepada saya. |
| meN- … -i | objek pertama ialah penerima / sasaran, objek kedua ialah benda | Abang Zaid menghadiahi saya ukiran itu. |
| meN- (tanpa akhiran) | perbuatan terus kepada objek | Abang Zaid mengukir papan itu. |
Pasangan dalam buku teks (ms. 84)
membuat – membuatkan: Ayah membuat layang-layang. / Ayah membuatkan adik layang-layang. (untuk orang lain)mengikut – mengikuti: Dia mengikut jejak ayahnya. / Dia mengikuti kursus ukiran kayu.mengukir – mengukirkan: Beliau mengukir papan. / Beliau mengukirkan cucunya sebuah patung kayu.
Salah: Abang Zaid menghadiahi ukiran itu kepada saya. Betul: menghadiahi saya ukiran itu atau menghadiahkan ukiran itu kepada saya. Jangan campurkan -i dengan “kepada”.
Betulkan: “Ibu menghidangi nasi lemak kepada tetamu.”
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Ibu menghidangi tetamu nasi lemak, atau Ibu menghidangkan nasi lemak kepada tetamu.
7.2Unit 14: Segalanya Bermula di Sini
Mendengar dan bertutur: “Rumahku Syurgaku” (ms. 85)
Rumah ialah tempat berlindung daripada panas dan hujan, tempat melepaskan lelah dan membina keluarga yang bahagia. Bandingkan rumah tradisional dengan rumah moden:
| Ciri | Rumah tradisional | Rumah moden |
|---|---|---|
| Bumbung | berlubang dan ada ruang antara bumbung atas dengan bumbung bawah untuk menarik keluar udara panas | ditutup sepenuhnya dan menggunakan bahan yang menyerap haba |
| Bahan binaan | bahan semula jadi; penebat haba yang baik | bahan penyerap haba |
| Tiang | tiang tinggi: udara beredar dan air bergerak bebas di bawah rumah, mengelakkan banjir | tidak bertiang; bangunan dibina di atas tanah |
Langkah penyelesaian masalah (ms. 85): 1. Fahami maklumat dan kenal pasti masalah. 2. Jelaskan masalah itu. 3. Cadangkan penyelesaian yang berkesan.
Contoh jawapan lisan
Masalah: rumah moden terasa panas kerana bumbungnya tertutup dan bahannya menyerap haba.
Cadangan: pasang penebat haba pada siling, buat lubang pengudaraan dan tanam pokok di sekeliling rumah supaya suhu dalam rumah berkurang.
Cadangan: pasang penebat haba pada siling, buat lubang pengudaraan dan tanam pokok di sekeliling rumah supaya suhu dalam rumah berkurang.
Bertatasusila: mulakan dengan “Pada pendapat saya …” atau “Cadangan saya ialah …”, dan bersetuju atau tidak bersetuju dengan sopan, misalnya “Cadangan anda baik, tetapi …”.
Membaca: “Enaknya Burasak” (ms. 86)
Bacaan ekstensif ialah membaca banyak bahan (fiksyen dan bukan fiksyen) untuk meneroka maklumat baharu. Teknik KWLH menyusun peta pemikiran: apa yang sudah diketahui, apa yang hendak diketahui, apa yang telah dipelajari dan bagaimana / maklumat tambahan yang diperlukan.
Langkah meneroka maklumat (ms. 86): senaraikan yang diketahui; tentukan yang ingin diketahui; baca pantas untuk memilih bahan yang tepat; baca bahan terpilih secara intensif dengan teknik yang sesuai.
- Burasak ialah hidangan tradisional hari raya etnik Bugis; dimasak secara bergotong-royong.
- Bahan: beras wangi, santan, daun pandan, garam dan daun pisang nipah muda yang dilayur.
- Cara: cuci beras dan tuskan; panaskan santan dengan daun pandan; masukkan beras, kacau hingga santan pekat; apabila nasi separuh masak, masukkan garam dan angkat; bungkus dengan daun pisang apabila sejuk dan rebus dua atau tiga jam.
- Nilai: masa menunggu burasak masak mengeratkan ikatan kekeluargaan dalam kalangan anak cucu dan ipar-duai; keakraban dan kemesraan itulah “perencah istimewa” menjelang hari raya.
Dialog dua generasi ialah perbualan Izzah dan nenek. Urutan langkah dalam dialog menggunakan penanda seperti mula-mula, selepas itu, kemudian, setelah.
Menulis: menyunting kad jemputan (ms. 87)
Bahan ini ialah kad jemputan Pertunjukan Fesyen Batik Malaysia yang mengandungi kesalahan. Murid menanda kesalahan dengan simbol, kemudian membetulkannya tanpa mengubah maksud asal.
| Simbol | Jenis kesalahan |
|---|---|
| garis (______) | kesalahan bahasa |
| / | kesalahan ejaan |
| // | kesalahan ejaan yang berulang |
| ( ) | kesalahan perkataan, rangkai kata atau isi |
| λ | perkataan yang tertinggal |
| O | kesalahan tanda baca |
| Dalam kad (ms. 87) | Betul | Sebab |
|---|---|---|
| Febuari | Februari | ejaan nama bulan |
| tengahari | tengah hari | kata majmuk ditulis terpisah |
| Pertunjukkan bermula | Pertunjukan bermula | per- + tunjuk + -an: satu k sahaja |
Kad jemputan: semak butir wajib: tajuk majlis, penganjur, tarikh dan hari, masa, tempat, aturcara dan cara menjawab. Semak juga huruf besar pada nama dan gelaran.
Apakah simbol yang sesuai untuk kesalahan ejaan yang muncul dua kali dalam satu bahan?
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Dua garis condong ( // ) untuk kesalahan ejaan yang berulang.
Seni bahasa: prosa dan teater pembaca (ms. 88)
“Adat Dijunjung Budaya Disanjung” ialah dialog adat merisik / meminang antara Haji Ali (wakil tuan rumah) dan Haji Wan (wakil rombongan) bagi pihak Luqman bin Sulaiman yang ingin meminang Aqilah Husna. Di hadapan mereka ada tepak sirih dan sebentuk cincin.
- Bahasa dialog penuh pantun, peribahasa dan kiasan yang sopan, misalnya “Rumah sorong berlantai papan” (pantun: rima akhir a b a b) dan “Kecil tapak tangan, nyiru kami tadahkan” (menerima dengan sukacita).
- “Memetik bunga menjadi suri”: bunga ialah gadis di rumah itu, iaitu Aqilah Husna.
- Teater pembaca: pembaca membaca skrip dengan suara, intonasi dan mimik muka tanpa melakonkan watak penuh; setiap ahli kumpulan diberi bahagian.
Nilai murni: berbudi bahasa, bersopan santun, hormat kepada orang tua dan permuafakatan dua keluarga.
Tatabahasa: kata kerja transitif (ms. 89)
Bahan “Nostalgia Berderau” memerihalkan upacara mengangkat rumah secara bergotong-royong (7:30 pagi hingga 8:15 pagi). Lengkapkan pasangan kata kerja transitif ini:
| Pasangan | Penggunaan |
|---|---|
| memenuhi – memenuhkan | Penduduk kampung memenuhi halaman rumah (tempat). Dia memenuhkan baldi itu dengan air (benda dipenuhkan). |
| memberi – memberikan | Tuk Alang memberi penduduk taklimat. Tuk Alang memberikan arahan kepada penduduk. |
| mengambil – mengambilkan | Saya mengambil buku. Saya mengambilkan adik buku (untuk adik). |
| mengangkat – mengangkatkan | Penduduk mengangkat rumah itu. Abang mengangkatkan ibu beg yang berat itu (untuk ibu). |
| menjadi – menjadikan | Dia menjadi ketua. Mereka menjadikan gotong-royong sebagai amalan. |
| menghidangi – menghidangkan | Kaum wanita menghidangi penduduk juadah. / menghidangkan juadah kepada penduduk. |
Ringkasnya: -i diikuti orang / tempat dahulu (menghidangi tetamu juadah); -kan diikuti benda dahulu (menghidangkan juadah kepada tetamu). Pengecualian: -kan yang bermaksud perbuatan untuk orang lain (membuatkan, mengambilkan, mengukirkan) diikuti orang dahulu: membuatkan adik layang-layang. Jangan guna kepada selepas kata kerja -i. Kata kerja menghadiahkan bukan jenis untuk orang lain: bentuknya ialah menghadiahkan ukiran itu kepada saya (bukan menghadiahkan saya ukiran).
Pengayaan: gerak tari dan capal (ms. 90–91)
- Apresiasi gerak tari peribumi: tarian tradisional Bumi Kenyalang (Sarawak) oleh kaum Iban, Bidayuh dan Orang Ulu. Setiap gerakan bertujuan (contoh: tanda selamat datang), gerak lemah-gemulai mengandungi seni dan gerak tegap tegas mendukung jati diri.
- Capal ialah alas kaki masyarakat Melayu tradisi; proses pembuatannya diwarisi turun-temurun.
Buku teks Bahasa Melayu Tingkatan 2, ms. 91.
| Langkah | Kerja |
|---|---|
| 1 | Melukis bentuk tapak asas capal pada kulit dan memotongnya |
| 2 | Menghias tapak asas dan menebuk lubang untuk memasukkan bahagian atas |
| 3 | Menjahit muka capal dengan mesin jahit khas |
| 4 | Memasukkan muka capal dan melekatkan lapisan getah pertama untuk dijahit |
| 5 | Mencantumkan permukaan asas capal dengan lapisan getah pertama melalui jahitan tangan |
| 6 | Memasang tapak dan tumit, mengetuk dan mengemaskan |
| 7 | Capal siap untuk digayakan |
Persembahan kreatif: maklumat boleh dipersembahkan sebagai poster, infografik atau video pendek dengan urutan langkah yang jelas dan penanda seperti mula-mula, seterusnya, akhir sekali.