Geografi nota, bab 2
Peta topografi
Buku teks Geografi Tingkatan 2 KSSM, halaman 16–30
Matlamat bab ini
- Murid boleh menyatakan maksud peta topografi dan ciri peta topografi yang lengkap (2.1)
- Murid boleh mengenal pasti garisan timuran dan garisan utaraan dalam peta topografi (2.2)
- Murid boleh menyatakan rujukan grid 4 angka dan 6 angka serta menerangkan perbezaan kegunaannya (2.3)
- Murid boleh membaca rujukan grid 4 angka dan 6 angka untuk menentukan kedudukan dalam peta topografi (2.3)
- Murid boleh membezakan ciri pandang darat fizikal dengan ciri pandang darat budaya (2.4)
- Murid boleh menganalisis hubung kait antara ciri pandang darat fizikal dengan ciri pandang darat budaya (2.4)
- Murid boleh mentafsir peta topografi secara keseluruhan (2.5)
Bab ini mengajar anda membaca peta topografi: mengenal garisan grid, menyatakan lokasi dengan rujukan grid, membezakan ciri pandang darat fizikal dengan ciri pandang darat budaya, dan akhirnya mentafsir peta untuk menerangkan hubungan antara alam semula jadi dengan kegiatan manusia.
2.1Maksud peta topografi
Peta topografi ialah peta yang menggambarkan ciri pandang darat fizikal dan ciri pandang darat budaya sesuatu kawasan.
Topografi ialah bentuk muka bumi sesuatu kawasan.
Topografi ialah bentuk muka bumi sesuatu kawasan.
Peta topografi dilukis menggunakan skala dan simbol tertentu. Peta topografi yang lengkap perlu mempunyai tajuk, petunjuk dan skala. Ia juga mempunyai garisan grid.
| Ciri peta topografi | Fungsi |
|---|---|
| Tajuk | Menyatakan nama kawasan, contohnya Peta Kuala Krau. |
| Petunjuk | Menerangkan maksud setiap simbol dan warna pada peta. |
| Skala | Membolehkan jarak sebenar dikira, contohnya 1 : 50 000. |
| Garisan grid | Garisan menegak dan melintang yang digunakan untuk menentukan lokasi. |
Peta topografi menunjukkan bentuk muka bumi (melalui kontur) dan garisan grid secara melintang dan menegak. Jabatan Ukur dan Pemetaan Malaysia (JUPEM) menerbitkannya untuk perancangan, pengurusan sumber asli, pemuliharaan alam sekitar, pembangunan, pemantauan dan keselamatan.
Senaraikan tiga ciri yang perlu ada pada sebuah peta topografi yang lengkap.
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Tajuk, petunjuk dan skala. (Peta topografi juga mempunyai garisan grid yang dilukis menegak dan melintang.)
2.2Garisan timuran dan garisan utaraan
Garisan grid ialah garisan dalam peta topografi yang dilukis secara menegak dan melintang. Garisan ini dibahagikan kepada dua jenis.
| Garisan timuran | Garisan utaraan | |
|---|---|---|
| Arah dilukis | Menegak | Melintang |
| Menunjukkan | Kedudukan sesuatu tempat ke arah timur | Kedudukan sesuatu tempat ke arah utara |
| Nilai | Semakin bertambah ke arah timur (kanan peta) | Semakin bertambah ke arah utara (atas peta) |
| Nombor ditulis di | Tepi bawah peta | Tepi kiri peta |
Peta: buku teks Geografi Tingkatan 2, Peta 2.1, ms. 19.
Ingat: garisan timuran berjalan menegak tetapi namanya memberitahu anda ke arah mana nilainya bertambah (timur). Garisan utaraan berjalan melintang dan nilainya bertambah ke utara.
Jangan tertukar. Garisan timuran bukan garisan yang menghala ke timur. Ia ialah garisan menegak yang nilainya bertambah ke arah timur.
Pada Peta Kuala Krau, apakah nilai garisan timuran yang paling kecil dan garisan utaraan yang paling besar?
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Garisan timuran paling kecil: 28. Garisan utaraan paling besar: 55.
2.3Rujukan grid
Rujukan grid (RG) ialah gabungan nilai garisan timuran dengan nilai garisan utaraan pada titik persilangan. Ia membolehkan lokasi atau objek ditentukan dengan cepat dan mudah.
Nilai garisan timuran dibaca dahulu, kemudian nilai garisan utaraan. Susunan ialah timuran, kemudian utaraan: "ke kanan dahulu, kemudian ke atas".
Perbezaan rujukan grid 4 angka dengan 6 angka
| Rujukan grid 4 angka | Rujukan grid 6 angka | |
|---|---|---|
| Menentukan | Kedudukan sesuatu kawasan yang luas dalam satu segi empat grid | Kedudukan sesuatu objek atau ciri geografi yang lebih kecil dengan lebih spesifik |
| Contoh | Kawasan hutan, pertanian dan perlombongan | Sekolah, masjid, puncak bukit dan kilang |
| Contoh nilai | RG 3153 (Kg. Raya) | RG 314533 (kilang) |
Membaca rujukan grid 4 angka
- Tentukan segi empat grid tempat objek itu berada.
- Rujuk nilai garisan timuran dan garisan utaraan yang berkenaan.
- Baca nilai di penjuru barat daya (kiri bawah) segi empat grid itu: garisan timuran dahulu, kemudian garisan utaraan.
Contoh: Kg. Raya
Kg. Raya berada dalam segi empat grid yang garisan timuran kirinya 31 dan garisan utaraan bawahnya 53. Rujukan grid 4 angka ialah RG 3153.Membaca rujukan grid 6 angka
- Cari segi empat grid objek itu (contohnya 3153).
- Bahagikan jarak antara dua garisan timuran kepada 10 bahagian sekata, nomborkan 0 hingga 10. Cari bahagian objek itu.
- Bahagikan jarak antara dua garisan utaraan kepada 10 bahagian sekata, nomborkan 0 hingga 10. Cari bahagian objek itu.
- Gabungkan: garisan timuran + digit persepuluh (3 angka), kemudian garisan utaraan + digit persepuluh (3 angka).
Rajah: buku teks Geografi Tingkatan 2, Rajah 2.2, ms. 22.
Contoh: kilang di Peta Kuala Krau
Kilang berada dalam segi empat grid 3153. Pada garisan timuran, ia berada pada bahagian ke-4 selepas garisan 31, jadi nilai timuran ialah 314. Pada garisan utaraan, ia berada pada bahagian ke-3 selepas garisan 53, jadi nilai utaraan ialah 533.Rujukan grid 6 angka kilang = RG 314533.
Rujukan grid 6 angka sentiasa bermula dengan rujukan grid 4 angka yang sama: 314533 mengandungi 31 dan 53. Digit tambahan (4 dan 3) ialah persepuluh segi empat grid itu.
Contoh: titik P
- Titik P berada dalam segi empat grid antara garisan timuran 21 dan 22, garisan utaraan 41 dan 42. RG 4 angka ialah 2141.
- Pada garisan timuran, P berada 4 bahagian daripada 10 selepas 21: 214.
- Pada garisan utaraan, P berada 7 bahagian daripada 10 selepas 41: 417.
- RG 6 angka titik P ialah 214417.
Pada grid latihan di atas, nyatakan RG 4 angka dan RG 6 angka bagi titik Q.
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Q berada dalam segi empat grid 2240, iaitu RG 2240 (4 angka). Timuran: 22 dan 8 persepuluh = 228. Utaraan: 40 dan 3 persepuluh = 403. RG 228403 (6 angka).
Mengapakah rujukan grid 6 angka lebih sesuai daripada rujukan grid 4 angka untuk menyatakan kedudukan sebuah sekolah?
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Rujukan grid 4 angka hanya menunjukkan satu segi empat grid yang luas dan mungkin mengandungi banyak objek. Rujukan grid 6 angka menunjukkan titik tertentu di dalam segi empat grid itu, jadi lokasi sekolah dapat ditentukan dengan lebih spesifik.
2.4Ciri pandang darat fizikal dan ciri pandang darat budaya
| Ciri pandang darat fizikal | Ciri pandang darat budaya | |
|---|---|---|
| Maksud | Pelbagai ciri semula jadi | Ciri buatan manusia |
| Merangkumi | Bentuk muka bumi, saliran dan tumbuh-tumbuhan semula jadi | Guna tanah, kegiatan ekonomi penduduk, petempatan, kemudahan sosial, pengangkutan dan perhubungan |
| Contoh simbol | Belukar, kontur, tasik, sungai, rumput, hutan, paya nipah, paya bakau, tanjung, bukit | Jalan raya, jambatan, jalan kereta api, getah, masjid, kelapa sawit, kuil, padi sawah, tokong, gereja |
Rajah: buku teks Geografi Tingkatan 2, Rajah 2.3, ms. 23.
Getah, kelapa sawit dan padi sawah ialah ciri pandang darat budaya, walaupun ia tumbuhan. Tumbuhan itu ditanam oleh manusia. Hutan dan paya bakau ialah ciri fizikal kerana tumbuh secara semula jadi.
Hubung kait antara pandang darat fizikal dengan pandang darat budaya
Pada umumnya, ciri pandang darat fizikal mempengaruhi kewujudan ciri pandang darat budaya di sesuatu kawasan.
| Ciri pandang darat fizikal | Ciri pandang darat budaya yang diwujudkan |
|---|---|
| Tanah pamah | Pertanian (padi sawah, nanas); pengangkutan (jalan raya, jalan kereta api, lapangan terbang); petempatan (rumah); kemudahan sosial (sekolah, hospital, tempat ibadat) |
| Tanah beralun | Pertanian (getah dan kelapa sawit); petempatan (rumah) |
| Tanah tinggi | Pertanian (teh dan sayur-sayuran hawa sederhana); pelancongan (kemudahan penginapan); kuasa hidroelektrik (empangan) |
| Pinggir laut | Perikanan (petempatan nelayan, pelabuhan); pelancongan (tempat berkelah, jeti) |
| Saliran | Sumber air (paip saluran air); pengangkutan (jeti, pangkalan bot) |
| Tumbuhan semula jadi | Pembalakan (kem pembalakan, petempatan); pelancongan (laluan pejalan kaki) |
Jadual: berdasarkan Rajah 2.4, buku teks Geografi Tingkatan 2, ms. 24.
Contoh: bagaimana ciri fizikal membawa kepada ciri budaya
Tanah pamah yang rata sesuai untuk membina rumah, jalan dan sekolah, dan tanahnya sesuai untuk padi sawah. Jadi di tanah pamah, anda akan menemui petempatan, jalan raya dan sawah padi yang banyak.Apakah ciri pandang darat budaya yang biasa diwujudkan di kawasan tanah beralun?
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Pertanian (tanaman getah dan kelapa sawit) dan petempatan (rumah).
Jeti dan pangkalan bot ialah ciri pandang darat budaya. Ciri pandang darat fizikal manakah yang menyebabkan kewujudannya?
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Saliran (sungai), kerana jeti dan pangkalan bot digunakan untuk pengangkutan air. (Jeti juga terdapat di pinggir laut untuk pelancongan.)
2.5Mentafsir peta topografi
Kita mentafsir peta topografi untuk mengenal pasti dan menghubungkaitkan ciri pandang darat fizikal dengan ciri pandang darat budaya. Melalui peta, kita juga dapat menentukan taburan penduduk, kedudukan dan pola petempatan.
Empat langkah mentafsir peta topografi
- Perhatikan peta secara keseluruhan untuk mendapatkan gambaran umum tentang kawasan kajian.
- Kenal pasti ciri pandang darat fizikal dan ciri pandang darat budaya dalam peta.
- Kaitkan ciri pandang darat fizikal dengan ciri pandang darat budaya.
- Tafsirkan peta menggunakan maklumat dan bukti yang terdapat dalam peta.
Peta: buku teks Geografi Tingkatan 2, Peta 2.2, ms. 26.
| Langkah | Tafsiran Peta Jerteh |
|---|---|
| 1. Gambaran umum | Sebahagian besar kawasan ialah tanah pamah yang rata; sebelah barat daya ialah tanah tinggi. |
| 2. Kenal pasti | Fizikal: sungai, hutan, paya nipah. Budaya: jalan raya, ladang getah, sawah padi, petempatan, jambatan, pejabat daerah, sekolah, pejabat pos, balai polis. |
| 3. Kaitkan | Tanah pamah digunakan untuk petempatan, pengangkutan dan pertanian. Tanah beralun yang bersaliran baik digunakan untuk getah. |
| 4. Tafsir | Kegiatan ekonomi utama ialah pertanian: padi sawah di lembah sungai dan tanah pamah (Kg. Sawah, Kg. Gelang); getah di kaki bukit dan tanah pamah (Ladang Bukit Oh). Pekan Jabir menjadi tumpuan penduduk dengan pola petempatan berpusat kerana ada sekolah, klinik, balai polis dan pejabat pos. Petempatan berkelompok terdapat di Ladang Baharu, dan petempatan berjajar di segi empat grid 6605. |
Pola petempatan ialah susunan rumah atau bangunan dalam peta: berpusat (tertumpu di satu pusat, contohnya pekan), berkelompok (rumah rapat-rapat dalam satu kumpulan) dan berjajar (memanjang mengikut jalan raya atau sungai).
Jawapan tafsiran yang baik sentiasa mengandungi tiga bahagian: ciri fizikal yang dinyatakan, ciri budaya yang berkaitan, dan bukti daripada peta (nama tempat atau rujukan grid). Contoh: "Padi sawah banyak diusahakan di Kg. Sawah (RG 6605) kerana kawasan itu tanah pamah yang rata dan dekat sungai."
Jangan menjawab hanya dengan menyalin petunjuk. Soalan "mengapa" memerlukan sebab yang menghubungkan ciri fizikal dengan ciri budaya, bukan sekadar senarai simbol.
Pada Peta Jerteh, mengapakah kawasan sekitar Pekan Jabir menjadi tumpuan penduduk?
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Kerana kawasan itu ialah tanah pamah yang rata dan mempunyai banyak kemudahan sosial (sekolah, klinik, balai polis, pejabat pos) serta dilalui jalan raya, jadi penduduk tertarik untuk tinggal di sana.
Rumusan
| Tajuk | Perkara penting |
|---|---|
| Peta topografi | Peta yang menggambarkan ciri pandang darat fizikal dan budaya; mempunyai tajuk, petunjuk, skala dan garisan grid. |
| Garisan grid | Garisan timuran (menegak, nilai bertambah ke timur) dan garisan utaraan (melintang, nilai bertambah ke utara). |
| Rujukan grid | Timuran dahulu, kemudian utaraan. 4 angka: kawasan luas dalam satu segi empat grid. 6 angka: objek yang lebih spesifik (setiap segi empat grid dibahagikan kepada 10 bahagian). |
| Pandang darat fizikal | Ciri semula jadi: bentuk muka bumi, saliran, tumbuh-tumbuhan semula jadi. |
| Pandang darat budaya | Ciri buatan manusia: guna tanah, kegiatan ekonomi, petempatan, kemudahan sosial, pengangkutan dan perhubungan. |
| Mentafsir peta | Perhatikan, kenal pasti, kaitkan, tafsir. Gunakan bukti daripada peta. |