Sejarah nota, bab 2
Sistem pemerintahan dan kegiatan ekonomi masyarakat kerajaan Alam Melayu
Buku teks Sejarah Tingkatan 2 KSSM, halaman 24–37
Matlamat bab ini
- Murid boleh menerangkan sistem pemerintahan beraja kerajaan Alam Melayu, iaitu pemerintahan pusat dan wilayah (2.1)
- Murid boleh menyatakan gelaran raja dan struktur pentadbiran kerajaan Funan, Champa, Srivijaya, Angkor, Majapahit, Kedah Tua dan Gangga Nagara (2.1)
- Murid boleh menghuraikan kegiatan pertanian masyarakat kerajaan Alam Melayu, termasuk padi dan rempah-ratus (2.2)
- Murid boleh menjelaskan kegiatan perdagangan, pelabuhan, barang dagangan dan pedagang luar (2.2)
- Murid boleh menyenaraikan hasil hutan dan hasil laut serta kegunaannya (2.2)
- Murid boleh menghuraikan kegiatan perlombongan dan pembuatan (2.2)
- Murid boleh menghargai kestabilan negara dan bijak memanfaatkan sumber alam (Cakna dan Cerminan Sejarah)
2.1Sistem pemerintahan
Kerajaan Alam Melayu yang masyhur mengamalkan sistem beraja. Sistem ini terbahagi kepada dua peringkat, iaitu pusat dan wilayah. Raja berada di puncak kuasa dan dibantu oleh pembesar di pusat dan di wilayah.
Sistem beraja: raja memerintah di puncak pemerintahan, dibantu oleh pembesar pusat dan pembesar wilayah. Susunan kuasa yang teratur mewujudkan kestabilan di Alam Melayu.
Raja dan pentadbiran setiap kerajaan
| Kerajaan | Gelaran raja | Pemerintahan pusat dan wilayah |
|---|---|---|
| Funan | Kurung Bnam (raja gunung), Rajadhiraja (raja segala raja), Cakravatin (pemerintah alam sejagat) | Raja dibantu golongan agama dan tentera. Dibahagi kepada tujuh wilayah; ketua wilayah ialah putera raja yang digelar Raja Kecil. |
| Champa | Rajadhiraja; dikaitkan dengan Dewa Siva | Pembesar mengutip cukai, menjaga keamanan dan mengukuhkan pertahanan. Lima wilayah: Indrapura, Amaravati, Vijaya, Kauthara, Panduranga. |
| Srivijaya | Raja dianggap Bodhisattva; digelar Raja di Gunung dan Maharaja di Pulau | Dibantu Yuvaraja (Putera Mahkota), Pratiyuvaraja (Raja Muda), Rajakumara, golongan agama, tentera, pemungut cukai, hakim dan penjaga harta. Wilayah: Kedatuan (Datu berketurunan raja) dan Pradatuan (Datu bukan berketurunan raja). |
| Angkor | Dewaraja (raja sebagai dewa) | Permaisuri dan Raja Muda ialah kuasa kedua dan ketiga. Pembesar menjaga keagamaan, kehakiman, keselamatan dan perbendaharaan. Wilayah, daerah, daerah kecil dan kampung. |
| Majapahit | Maharaja, Sri Maharaja, Sri Bathara | Dibantu Sapta Prabu (Majlis Penasihat Diraja daripada kerabat diraja). 14 wilayah, dipecahkan kepada Kabupaten, Kawadanan, Pakuwuan dan Kebuyutan. |
| Kedah Tua | Seorang ketua | Pentadbiran mudah; ketua mengurus perdagangan dan keagamaan. Kemudian menjadi sebahagian Pradatuan Srivijaya. |
| Gangga Nagara | Raja | Struktur tidak jelas. Raja memajukan perdagangan dan menjaga keselamatan. |
Buku teks Sejarah Tingkatan 2, ms. 26.
Ingat bilangan wilayah: Funan 7, Champa 5, Majapahit 14. Gelaran: Funan = Kurung Bnam, Angkor = Dewaraja, Srivijaya = Maharaja di Pulau.
Jangan keliru: Kedatuan ditadbir Datu yang berketurunan raja, manakala Pradatuan ditadbir Datu yang bukan berketurunan raja. Inskripsi bermaksud tulisan atau ukiran pada permukaan objek.
Contoh
Funan ada 7 wilayah dan Majapahit ada 14. Bezanya ialah 14 − 7 = 7 wilayah, iaitu Majapahit mempunyai dua kali ganda wilayah Funan.Masyarakat terbahagi kepada golongan pemerintah dan golongan diperintah (diperincikan dalam Bab 3). Wanita kerabat diraja mendapat tempat tinggi di Majapahit: mereka menjadi anggota Sapta Prabu dan ada yang dilantik menjadi raja.
Siapakah yang layak menggunakan gelaran Raja Kecil, dan apakah Sapta Prabu?
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Raja Kecil ialah putera raja yang menjadi ketua wilayah Funan. Sapta Prabu ialah Majlis Penasihat Diraja Majapahit yang terdiri daripada kerabat diraja.
2.2Kegiatan ekonomi
Masyarakat kerajaan Alam Melayu menjalankan lima kegiatan ekonomi: pertanian, perdagangan, mengutip hasil hutan, mengutip hasil laut, serta perlombongan dan pembuatan.
Pertanian
- Tanah subur. Pada mulanya untuk menyara diri; lebihan hasil dipasarkan atau dibekalkan kepada penduduk yang tidak bertani.
- Padi ialah tanaman utama kerana nasi ialah makanan ruji. Di tanah tinggi, padi ditanam dengan teres atau relung.
- Funan dan Angkor: Lembah Sungai Mekong dan tasik Tonle Sap mengairi sawah. Angkor membina baray (kolam menyimpan air), hasil padi tiga hingga empat kali setahun. Champa: Ketua Air setiap kampung menyelenggara terusan dan daik.
- Majapahit: Sungai Bengawan Solo dan Sungai Brantas; pemerintah membina sistem pengairan.
- Srivijaya: padi sawah di pedalaman Palembang (Tanah Tinggi Pasemah, Hulu Musi).
| Rempah-ratus | Tempat ditanam |
|---|---|
| Bunga cengkih | Kepulauan Maluku |
| Buah pala | Pulau Banda |
| Lada hitam | Sumatera dan Jawa |
Tanaman lain: pisang, tebu, bijan, kekacang, kelapa, sayuran dan buah-buahan. Rempah ialah tanaman dagangan di bahagian kepulauan.
Apakah fungsi baray dan mengapa padi menjadi keutamaan?
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Baray menyimpan air untuk mengairi sawah. Padi menjadi keutamaan kerana nasi ialah makanan ruji penduduk.
Perdagangan
Alam Melayu berada di tengah-tengah laluan perdagangan timur dan barat, mempunyai barangan yang menarik pedagang dan pelabuhan berkemudahan (bekalan air, tempat tinggal, gudang, kawasan jual beli).
| Kerajaan | Pelabuhan | Barang didagangkan |
|---|---|---|
| Funan | Oc Eo | Damar, kapur barus, kayu cendana, gaharu |
| Champa | Turan, Kamran, Sri Banoy, Maliti | Beras, emas, perak, gading gajah, gaharu |
| Srivijaya | Palembang | Damar, kapur barus, gaharu, madu, rotan, rempah, mutiara, rumpai laut, gading gajah, sumbu badak |
| Angkor | Yasodharapura | Gaharu, buah pelaga, lilin lebah, minyak sayuran, damar, gading gajah |
| Majapahit | Tuban, Sidayu, Gresik, Surabaya | Rempah, beras, rotan, kayu cendana, gaharu, ikan, kulit penyu, mutiara |
| Kedah Tua | Sungai Mas, Pangkalan Bujang | Rotan, damar, kayu cendana, gading gajah |
| Gangga Nagara | Pangkalan, Lembah Kinta, Tanjung Rambutan, Bidor, Sungai Siput | Emas, bijih timah, rempah-ratus, kapur barus, damar |
Pedagang luar
| Pedagang | Membawa | Mendapatkan |
|---|---|---|
| China | Sutera, tembikar, pinggan mangkuk, payung, gula, gendang | Barangan bernilai perubatan dari Alam Melayu |
| India | Kain kapas, tembikar, batu berharga (akik, karnelian) | Rempah, gaharu, kapur barus |
| Arab dan Parsi | Tembikar, minyak wangi, barangan kaca, manik | Rempah dan kayu wangi, untuk didagang semula ke Tanah Arab dan Rom |
Perdagangan memajukan pelabuhan dan pembuatan kapal; masyarakat Alam Melayu mahir pelayaran hingga ke Afrika. Di Srivijaya, Tuhan Vatakvurah menyelia perdagangan dan perkapalan.
Rempah ialah barang dagangan utama dari Alam Melayu. Pelabuhan utama Srivijaya: Palembang; Funan: Oc Eo.
Namakan tiga pelabuhan kerajaan Alam Melayu dan kerajaan masing-masing.
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Contoh: Oc Eo (Funan), Palembang (Srivijaya), Yasodharapura (Angkor), Sungai Mas (Kedah Tua).
Hasil hutan dan hasil laut
Pada mulanya dikutip untuk kegunaan sendiri. Apabila hasil melebihi keperluan, lebihan didagangkan dan petempatan berkembang menjadi kawasan perdagangan.
| Hasil | Kegunaan | Kawasan |
|---|---|---|
| Gaharu | Pewangi dan perubatan | Hutan Sungai Mekong, Tanah Melayu, Sumatera |
| Sarang burung | Kesihatan dan perubatan | Utara Pulau Borneo |
| Rotan | Bahan binaan dan kraf tangan | Seluruh Alam Melayu |
| Kapur barus | Pewangi | Sumatera dan Borneo |
| Gamat | Makanan dan perubatan | Selat Melaka, Laut Sulu |
| Mutiara | Perhiasan | Selat Melaka, Laut Sulu |
| Rumpai laut | Makanan | Selat Melaka, Laut Sulu |
Di Srivijaya, Orang Laut mengutip hasil laut dan mengawal perairan.
Perlombongan dan pembuatan
Perlombongan: melombong emas, perak dan bijih besi, pada mulanya secara mendulang kecil-kecilan. Pembuatan: barang harian dan mewah.
Buku teks Sejarah Tingkatan 2, ms. 33.
| Kegiatan | Kerajaan dan tempat |
|---|---|
| Emas | Champa: pergunungan Hue |
| Perak | Champa: Indrapura dan antara Amaravati dengan Vijaya |
| Bijih besi | Angkor: pergunungan Phnom Dek |
| Barang perhiasan (besi, emas) | Funan dan Angkor |
| Tembikar, cuka kelapa | Champa |
| Garam, gula, minyak, daging kerbau berbungkus, mi beras | Majapahit |
Kerajaan manakah mahir membuat tembikar dan cuka kelapa?
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Champa.
Rumusan dan nilai
| Subtopik | Isi penting |
|---|---|
| 2.1 Pemerintahan | Sistem beraja: pusat dan wilayah. Gelaran: Kurung Bnam, Rajadhiraja, Dewaraja, Maharaja. Wilayah: Funan 7, Champa 5, Majapahit 14. |
| 2.2 Ekonomi | Pertanian (padi, rempah), perdagangan (pelabuhan, pedagang China, India, Arab, Parsi), hasil hutan dan laut, perlombongan dan pembuatan. |
Nilai dan iktibar
- Mentaati pemerintah dan menghargai kestabilan serta keamanan negara.
- Bijak memanfaatkan dan mengurus sumber alam.
- Kreatif dan inovatif untuk memajukan diri, keluarga dan negara.