Bahasa Melayu nota, tema 11
Alam anugerah terindah
Buku teks Bahasa Melayu Tingkatan 3 KSSM (2016), halaman 131–143
Matlamat bab ini
- Murid boleh bersoal jawab untuk mencambahkan idea secara kritis dan bertatasusila tentang kepentingan pokok (1.5.1)
- Murid boleh membaca, memahami dan mengemukakan pendapat yang rasional tentang bahan fiksyen dan bukan fiksyen, iaitu petikan tentang bandar hijau (2.4.1)
- Murid boleh membina dan menukar struktur ayat tunggal dan ayat majmuk dengan betul dan tepat mengikut konteks (5.5.1)
- Murid boleh menulis dan menyusun maklumat serta membuat ringkasan daripada pelbagai bahan prosa dengan ayat yang gramatis dan penanda wacana yang sesuai (3.5.1)
- Murid boleh mengkritik secara membina sesuatu isu kemasyarakatan dengan kritis dan jelas menggunakan ayat yang gramatis (1.8.1)
- Murid boleh memahami dan mengapresiasi pantun serta memberikan respons peribadi tentang maksud tersurat dan tersirat (4.1.2)
- Murid boleh menulis dan mengadaptasi bahan prosa kepada bentuk penulisan yang baharu, betul, sesuai dan menarik (3.6.1)
Tema 11 membawa kita menghargai alam sekitar dan teknologi yang menjaganya: pokok, bandar hijau, bahan buangan yang dikitar semula, hidupan liar yang terancam dan kenderaan elektrik. Tema ini diakhiri dengan bahan mesra alam dan puisi padam. Fokus bahasa tema ini ialah ayat tunggal dan ayat majmuk, menukar struktur ayat, ringkasan, surat tidak rasmi dan pantun.
| Unit | Kemahiran | Bahan dalam buku teks | ms. |
|---|---|---|---|
| Unit 1 Terima Kasih Pokok | Mendengar dan bertutur (1.5.1) | “Anugerah Pokok untuk Manusia” | 132–133 |
| Unit 2 Antara Masdar dengan Putrajaya | Membaca (2.4.1) | Petikan “Putrajaya Berwawasan” dan temu bual | 134–135 |
| Tatabahasa (5.5.1) | Ayat tunggal, ayat majmuk dan menukar struktur ayat | 134 | |
| Unit 3 Terbuang Menjadi Terbilang | Menulis (3.5.1) | Rencana “Manfaat Filem X-ray” dan surat sahabat pena | 136–137 |
| Unit 4 Masih Adakah Harapan? | Bertutur (1.8.1), seni bahasa (4.1.2) | Maklumat badak sumbu Sumatera dan pantun “Nasibmu Badak” | 138–139 |
| Unit 5 Fantastik Kereta Elektrik | Menulis (3.6.1) | “Manfaat Kereta Elektrik”, UPM dan UTM | 140–141 |
| Pengayaan | Ringkasan, puisi padam | “Bahan Mesra Alam”, “Kelestarian HCVF” | 142–143 |
11.1Terima kasih pokok (ms. 132–133)
Bahan pembuka tema menunjukkan sebatang pokok besar dengan gelembung gambar yang menerangkan enam sumbangan pokok kepada manusia. Soalan aktiviti meminta kita bercakap tentang sikap manusia terhadap pokok, langkah memupuk kesedaran dan hubungan pokok dengan hidup yang sejahtera.
Buku teks Bahasa Melayu Tingkatan 3, ms. 132.
| Anugerah pokok | Penjelasan ringkas |
|---|---|
| Mengindahkan pemandangan | Kawasan hijau menenangkan mata dan menceriakan persekitaran. |
| Meningkatkan nilai hartanah | Rumah di kawasan yang rimbun dan teduh lebih bernilai. |
| Menyatupadukan masyarakat | Aktiviti menanam dan menjaga pokok mengumpulkan penduduk. |
| Membekalkan dan menyerap oksigen | Pokok membekalkan oksigen dan menyerap karbon dioksida. |
| Menampan bunyi bising | Pokok menyerap sebahagian bunyi kenderaan dan kebisingan bandar. |
| Mengurangkan stres | Suasana hijau membuat orang berasa lebih tenang. |
Bersoal jawab secara kritis dan bertatasusila: beri pendapat dengan sebab, dengar pendapat rakan, dan gunakan bahasa yang sopan seperti “Pada pendapat saya …” atau “Saya kurang bersetuju kerana …”.
Nyatakan dua langkah memupuk kesedaran tentang kepentingan pokok.
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Mana-mana dua: kempen tanam pokok di sekolah dan taman perumahan; poster dan video tentang manfaat pokok; program adopsi pokok; melarang penebangan pokok sewenang-wenangnya; gotong-royong menjaga kawasan hijau.
11.2Antara Masdar dengan Putrajaya (ms. 134–135)
Petikan “Putrajaya Berwawasan” (ms. 134)
Alif tinggal lima tahun di Masdar, Emiriyah Arab Bersatu. Dia kagum akan bandar itu: udara sejuk, tiada pencemaran, sensor di mana-mana dan kenderaan tanpa pemandu yang menggunakan kuasa elektrik serta bebas karbon. Apabila ayahnya bertugas di Malaysia, Alif tidak mahu pulang. Ayah mengingatkan peribahasa hujan emas di negeri orang, hujan batu di negeri sendiri, baik juga di negeri sendiri. Di Putrajaya, Alif terkejut apabila mendapati negaranya juga mempunyai bandar hijau dengan taman yang mengelilingi tasik.
Hujan emas di negeri orang, hujan batu di negeri sendiri, baik juga di negeri sendiri bermaksud walau seindah mana negeri orang, negeri sendiri tetap lebih baik dan tempat kita patut menumpahkan bakti.
Kesalahan lazim: mengatakan peribahasa ini melarang kita belajar daripada negara lain. Maksudnya ialah kita tidak patut melupakan atau memandang rendah negara sendiri (nilai: cinta akan tanah air).
Temu bual dengan pegawai Perbadanan Putrajaya (ms. 135)
| Soalan Alif | Maklumat daripada pegawai |
|---|---|
| Konsep bandar | Bandar dalam taman: mengutamakan alam sekitar dan kehijauan |
| Cara menjayakan konsep | Sembilan buah taman, antaranya Taman Perdana dan Taman Wawasan |
| Teknologi hijau | Bangunan hijau dan cekap tenaga, contohnya Bangunan Kementerian Tenaga, Teknologi Hijau dan Air yang menjimatkan tenaga sehingga 57 peratus |
| Bandar rendah karbon | Bas menggunakan Gas Asli untuk Kenderaan (NGV); akan datang bas elektrik |
| Penuaian air hujan | Dua skala: besar (tasik sebagai kolam tadahan untuk mengairi landskap) dan kecil (air untuk kegunaan domestik) |
Teknik ACID (muka xvi): Agree (bersetuju), Confusing (mengelirukan), Interesting (menarik), Disagree (tidak bersetuju). Tandakan bahan semasa membaca, kemudian jelaskan pendapat dengan alasan.
Mengapakah Putrajaya digelar bandar dalam taman? Beri dua bukti.
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Bandar ini mengutamakan alam sekitar dan kehijauan. Buktinya: ada sembilan buah taman (Taman Perdana, Taman Wawasan) dan taman yang mengelilingi tasik.
Ayat tunggal dan ayat majmuk (5.5.1)
| Jenis ayat | Ciri | Contoh |
|---|---|---|
| Ayat tunggal | Satu subjek dan satu predikat; satu klausa | Suhu dingin menyerkup tubuhnya. / Alif tidak mahu, ayah. |
| Majmuk gabungan | Dua klausa atau lebih disambung dengan kata hubung gabungan: dan, atau, tetapi, lalu, serta, manakala | Itu Alif tahu ayah tetapi Alif sudah jatuh kasih akan bandar ini. |
| Majmuk pancangan relatif | Klausa kecil diterangkan dengan yang | Bandar yang hijau itu menjimatkan tenaga. |
| Majmuk pancangan komplemen | Klausa kecil melengkapkan kata kerja, dengan bahawa | Ayah percaya bahawa bandar hijau turut ada di negara kita. |
| Majmuk pancangan keterangan | Klausa kecil memberi sebab, tujuan, syarat atau masa: kerana, supaya, jika, apabila, semasa | Alif berasa seronok kerana Putrajaya mempunyai banyak taman. |
Kesalahan lazim: menganggap ayat panjang sebagai ayat majmuk. Ayat Setiap taman ini mempunyai daya tarikannya yang tersendiri panjang tetapi tunggal kerana hanya ada satu predikat. Kira klausa, bukan perkataan.
Menukar struktur ayat
| Perubahan | Ayat asal | Ayat baharu |
|---|---|---|
| Aktif kepada pasif | Alif mewawancara pegawai itu. | Pegawai itu diwawancara oleh Alif. |
| Pasif kepada aktif | Konsep itu dijayakan oleh Perbadanan Putrajaya. | Perbadanan Putrajaya menjayakan konsep itu. |
| Susunan biasa kepada songsang | Alif akan mewawancara pegawai itu minggu depan. | Minggu depan Alif akan mewawancara pegawai itu. |
| Majmuk kepada tunggal | Ayah percaya bahawa bandar itu hijau. | Ayah percaya akan kehijauan bandar itu. |
Dalam ayat pasif, kata kerja berawalan di- dan pelaku didahului oleh. Makna ayat tidak boleh berubah selepas struktur ditukar.
Tukarkan ayat ini kepada ayat pasif: Bas di Putrajaya menggunakan gas asli.
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Gas asli digunakan oleh bas di Putrajaya.
11.3Terbuang menjadi terbilang (ms. 136–137)
Rencana “Manfaat Filem X-ray” (ms. 136)
- Selepas membuat pemeriksaan tubuh, filem X-ray tidak boleh digunakan lagi dan perlu dilupuskan dengan kaedah yang selamat.
- Setiap filem mengandungi plastik, perak, logam berat dan bahan berbahaya, dan sukar terurai. Jika dibuang sembarangan, kesejahteraan manusia terjejas.
- Filem dikitar semula menjadi kompang pengganti kompang tradisional.
- Kajian Dr. Essam A. Makky (Universiti Malaysia Pahang) mendapati medium perak pada filem boleh dijadikan zarah nano untuk produk antibakteria; kajian itu memenangi Pingat Emas Pameran Bio-Malaysia 2013.
Surat sahabat pena (ms. 137)
John Mckenzie, sahabat pena Syafiq di United Kingdom, menerangkan bahawa filem X-ray diproses menjadi hablur perak dan jongkong perak, serta dibuat barangan perhiasan (rantai, gelang tangan, anting-anting) dan kraf tangan (terendak lampu, payung) yang mendapat sambutan kerana nilai estetikanya.
| Bahagian surat tidak rasmi | Contoh dalam surat |
|---|---|
| Alamat pengirim dan tarikh | 14 Bedford Row, London … 22 Mei |
| Salam pembuka | Menemui sahabatku, Syafiq, … |
| Pendahuluan | Ucapan harap sihat; terima kasih atas surat dahulu |
| Isi | Penjelasan tentang amalan kitar semula filem X-ray |
| Penutup | Sekian, terima kasih. |
| Subsalam | Sahabatmu, John Mckenzie |
Teknik CHATT (muka xiv): Circle (bulatkan kata kunci), Highlight (serlahkan idea penting), Asterisk (tandakan * pada isi sampingan), Transfer (pindahkan ke borang), Teacher (rumusan guru).
Menulis ringkasan
- Kenal pasti isi penting dengan CHATT dan buang contoh serta huraian.
- Susun isi mengikut urutan: bahaya, kaedah kitar semula, hasil.
- Tulis dalam ayat sendiri, gunakan penanda wacana (Pertama, Selain itu, Oleh itu, Hal ini dikatakan demikian kerana).
Kesalahan lazim: menyalin ayat penuh daripada bahan. Ringkasan mesti menggunakan ayat sendiri.
Apakah dua produk yang dihasilkan daripada filem X-ray?
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Mana-mana dua: kompang, produk antibakteria (zarah nano perak), jongkong perak, barangan perhiasan, kraf tangan (terendak lampu, payung).
11.4Masih adakah harapan? (ms. 138–139)
Buku teks Bahasa Melayu Tingkatan 3, ms. 138 (sumber asal: Jabatan Hidupan Liar Sabah).
| Maklumat | Butiran (ms. 138) |
|---|---|
| Nama saintifik | Dicerorhinus sumatrensis |
| Ciri | Dua sumbu; suka bergerak bersendirian; suka berkubang |
| Berat / ketinggian / jangka hayat | 530–750 kg / 1.2 m / 35 tahun |
| Faktor kepupusan | (1) Kehilangan habitat akibat pembalakan dan pembangunan; (2) pemburuan haram untuk tanduk, darah dan anggota lain bagi perubatan tradisional; (3) jarak antara hutan simpan agak jauh sehingga sukar membiak; (4) tahap kesuburan semakin menurun |
Punca dan kesan: punca ialah empat faktor di atas; kesan utamanya ialah populasi badak berkurang dan spesies unik itu boleh pupus, lalu generasi akan datang tidak dapat melihatnya dan rantai ekosistem terganggu.
Pantun “Nasibmu Badak” (ms. 139)
Rangkap pertama
Kalau hendak tuju ke seberang,Kala kelam cari kemangi;
Populasi badak kian berkurang,
Masih terancam walau dilindungi.
| Perkara | Penerangan |
|---|---|
| Jenis | Pantun berkait: baris kedua dan keempat sesuatu rangkap menjadi baris pertama dan ketiga rangkap seterusnya |
| Pembayang | Dua baris pertama (menyebut seberang dan kemangi) |
| Maksud | Dua baris akhir rangkap ini (baris ketiga dan keempat) |
| Rima akhir | a, b, a, b (seberang, kemangi, berkurang, dilindungi) |
| Maksud tersurat | Populasi badak kian berkurang dan masih terancam walaupun telah dilindungi |
| Maksud tersirat | Kita mesti melindungi dan membiakkan badak supaya generasi akan datang masih dapat melihatnya |
Kesalahan lazim: menganggap pembayang membawa maksud pantun. Pembayang menyediakan rima dan suasana; maksud terletak pada dua baris akhir.
Nyatakan satu nilai atau pengajaran daripada pantun ini.
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Kita perlu menyayangi dan melindungi hidupan liar; pemburuan haram perlu dihentikan; spesies unik harus dibiakkan untuk generasi akan datang.
11.5Fantastik kereta elektrik (ms. 140–141)
Manfaat kereta elektrik (ms. 140)
| Manfaat | Sebab |
|---|---|
| Kos penyelenggaraan rendah | Tiada ekzos, motor penghidup, sistem suntikan minyak, radiator dan minyak enjin; hanya brek, tayar, suspensi dan penyaman udara perlu diselenggara |
| Kos tenaga lebih murah | Harga elektrik lebih murah daripada bahan api, dan harga bahan api berisiko naik |
| Risiko terbabas kurang | Beban tambahan (bateri) di bawah lantai menjadikan pusat graviti lebih rendah |
| Risiko kebakaran kurang | Tidak menggunakan minyak sebagai bahan bakar |
| Mesra alam | Tidak mengeluarkan karbon monoksida dan lebih senyap |
Penyelidikan tempatan (ms. 141)
| Perkara | COMS (UPM) | MyEV (UTM) |
|---|---|---|
| Jenis | Kereta elektrik, ditaja syarikat kereta Jepun | Sistem pengecas kereta elektrik |
| Masa mengecas | 6 jam | 4 jam |
| Jarak / kelajuan | Kelajuan maksimum 160 km | Jauh pergerakan 160 km |
| Ciri lain | Panjang 2395 mm, lebar 1095 mm, tinggi 1500 mm | Perisian GPS; kadar mengecas RM8.00; aplikasi SMS apabila selesai dicas |
Mengadaptasi bahan: tukar bentuk bahan tanpa mengubah fakta, misalnya jadikan jadual ini sebuah rencana, brosur atau ucapan. Pilih tajuk menarik, mulakan dengan pengenalan dan akhiri dengan seruan.
Bandingkan masa mengecas COMS dengan MyEV. Berapa jam bezanya?
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
6 jam − 4 jam = 2 jam. MyEV lebih cepat 2 jam.
11.6Pengayaan: bahan mesra alam dan puisi padam (ms. 142–143)
“Bahan Mesra Alam” (ms. 142)
| Masalah | Penyelesaian mesra alam |
|---|---|
| Makhluk perosak | Racun organik daripada lada hitam dan bawang putih, dikisar dan dicampur air panas |
| Serangga pada sayur, terutama kubis | Jaring kalis serangga; kos rendah dan mengurangkan kemasukan cahaya yang boleh merosakkan tanaman |
| Tikus pada padi dan kelapa sawit | Burung hantu jelapang (terbang dalam lingkungan 40 hektar; seekor makan tiga ekor tikus semalam) |
| Kesuburan tanah | Tanam kekacang untuk nitrogen; baja kompos daripada sisa makanan dan daun kering |
Puisi padam dan HCVF (ms. 143)
HCVF ialah hutan yang mempunyai nilai pemeliharaan yang tinggi, dikawal selia oleh Unit Pengurusan Hutan, Jabatan Perhutanan Semenanjung Malaysia. Tiga kriteria: kepelbagaian biologi, ekosistem dan perkhidmatan alam semula jadi (kawalan hakisan dan penghalang kebakaran).
Langkah menghasilkan puisi padam
1. Pilih artikel tentang alam sekitar atau teknologi hijau.2. Bulat atau kotakkan satu perkataan, kemudian beberapa perkataan lain.
3. Padamkan perkataan lain dengan pen penanda.
4. Hubungkan perkataan yang tinggal menjadi sajak, seloka pendek atau puisi lain.
Rumusan
| Bahagian | Perkara mesti ingat |
|---|---|
| Pokok | Enam anugerah: pemandangan, nilai hartanah, perpaduan, oksigen, bunyi bising, stres |
| Putrajaya | Bandar dalam taman; sembilan taman; bangunan jimat 57 peratus; bas NGV; penuaian air hujan; peribahasa hujan emas |
| Ayat | Tunggal = satu klausa; majmuk = gabungan atau pancangan (relatif, komplemen, keterangan); tukar aktif/pasif dan biasa/songsang |
| Filem X-ray | Plastik, perak, logam berat; kompang, zarah nano, jongkong perak, perhiasan, kraf tangan |
| Badak sumbu | Empat faktor kepupusan; pantun berkait rima a, b, a, b; tersurat dan tersirat |
| Kereta elektrik | Kos rendah, risiko terbabas dan kebakaran kurang, mesra alam; COMS 6 jam, MyEV 4 jam |
| Teknik membaca | ACID (bersetuju, mengelirukan, menarik, tidak bersetuju); CHATT (bulat, serlah, asterisk, pindah, guru) |