Geografi nota, bab 3
Pengaruh persekitaran fizikal terhadap kepelbagaian tumbuh-tumbuhan semula jadi dan hidupan liar
Buku teks Geografi Tingkatan 3 KSSM, halaman 30–51
Matlamat bab ini
- Murid boleh mengenal pasti empat faktor persekitaran fizikal yang mempengaruhi kepelbagaian tumbuh-tumbuhan semula jadi dan hidupan liar: bentuk muka bumi, saliran, tanih dan iklim (3.1)
- Murid boleh menghuraikan faktor bentuk muka bumi, saliran, tanih dan iklim yang mempengaruhi kepelbagaian tumbuh-tumbuhan semula jadi dan hidupan liar (3.2)
- Murid boleh menganalisis pengaruh bentuk muka bumi, saliran dan tanih terhadap jenis tumbuh-tumbuhan semula jadi dan hidupan liar (3.2)
- Murid boleh menganalisis pengaruh iklim Gurun Panas, Monsun Tropika, Siberia dan Laurentia terhadap jenis tumbuh-tumbuhan semula jadi dan hidupan liar (3.3)
Persekitaran fizikal ialah keadaan semula jadi sesuatu tempat. Empat faktornya ialah bentuk muka bumi, saliran, tanih dan iklim. Faktor-faktor ini menentukan jenis tumbuh-tumbuhan semula jadi dan hidupan liar yang boleh hidup di sesuatu tempat.
Dunia mempunyai persekitaran fizikal yang berbeza-beza, maka tumbuh-tumbuhan dan haiwan di setiap tempat juga berbeza. Bab ini menjawab satu soalan besar: mengapa hutan hujan, gurun dan kawasan beriklim sejuk mempunyai pokok dan haiwan yang tidak sama?
3.1Empat faktor persekitaran fizikal
Buku teks Geografi Tingkatan 3, ms. 32.
| Faktor | Maksud |
|---|---|
| Bentuk muka bumi | Kepelbagaian ciri serta ketinggian sesuatu permukaan daratan yang diukur dari aras laut |
| Saliran | Ciri-ciri pola aliran sungai dan cawangannya serta kuantiti air yang mengairi sesuatu kawasan bentuk muka bumi |
| Tanih | Lapisan paling atas di permukaan bumi yang terhasil daripada bahan organik dan bahan bukan organik |
| Iklim | Gabungan beberapa unsur (suhu, hujan, angin, tekanan udara, awan, kelembapan udara dan cahaya matahari) dalam tempoh yang panjang di sesuatu kawasan |
Iklim ialah keadaan cuaca dalam tempoh yang panjang, bukan cuaca pada satu hari. Dalam jawapan, nyatakan "tempoh yang panjang".
Namakan empat faktor persekitaran fizikal dan nyatakan faktor yang diukur dari aras laut.
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Bentuk muka bumi, saliran, tanih dan iklim. Bentuk muka bumi (ketinggian) diukur dari aras laut.
3.2Pengaruh bentuk muka bumi, saliran dan tanih
Bentuk muka bumi
Bentuk muka bumi terbahagi kepada tiga jenis: tanah pamah, tanah tinggi dan pinggir laut. Setiap jenis dilitupi tumbuh-tumbuhan dan didiami hidupan liar yang berlainan.
| Jenis | Tumbuh-tumbuhan semula jadi | Hidupan liar |
|---|---|---|
| Tanah pamah | Hutan Hujan Tropika (Malaysia dan Amazon: meranti, cengal, seraya, merbau), Hutan Monsun Tropika (jati, cendana, teak), Hutan Konifer (Kanada) | Kawasan luas dengan banyak sumber makanan, maka menjadi habitat semula jadi: gajah, harimau, badak sumbu, rusa (Malaysia); puma, jaguar, anakonda, ikan pirana (Amazon) |
| Tanah tinggi (lebih 180 m dari aras laut) | Pokok bantut, rendah dan renek: oak, laurel, paku pakis, lumut, kulampair. Tumbuh-tumbuhan berbeza mengikut ketinggian, terutama selepas 1 200 m | Kambing gurun, tupai, serigala, ilama; di Banjaran Himalaya: Himalayan serow, snow leopard, yak |
| Pinggir laut (pulau, pantai berpasir, pantai berlumpur, paya air masin) | Tahan tiupan angin dan air laut: semak samun, bintangor laut, mengkuang laut, bakau, kelapa, tapak kuda | Ular, siput, ketam, anjing laut, umang-umang |
Buku teks Geografi Tingkatan 3, ms. 33.
Banjaran Crocker dengan Banjaran Himalaya (Jadual 3.1)
Kedua-dua banjaran ialah tanah tinggi. Kedua-duanya mempunyai lumut dan kulampair, tetapi Crocker (tropika) ada paku pakis, periuk kera, orkid, beruang matahari dan binturong, manakala Himalaya (sejuk) ada birch, cedar, juniper, snow leopard dan yak.
Tanah tinggi: pokok bantut, rendah dan renek. Tanah pamah: hutan lebat dan banyak sumber makanan, maka banyak hidupan liar.
Saliran
Saliran (sungai dan tasik) mempengaruhi jenis dan taburan tumbuh-tumbuhan dan hidupan liar. Ada dua jenis.
| Bersaliran baik | Bersaliran buruk | |
|---|---|---|
| Ciri | Tidak bertakung air | Tanah rendah yang sentiasa bertakung air |
| Kawasan | Muka bumi beralun, cerun bukit, tanah pamah | Paya air tawar; pinggir laut berlumpur (paya air masin) |
| Tumbuh-tumbuhan | Subur dan lebat: Hutan Tropika, Hutan Monsun Tropika, Hutan Konifer, Hutan Mediterranean | Perlukan banyak air dan mampu hidup di kawasan berair: bakau, nipah, mengkuang |
| Hidupan liar | Rusa, kijang, moose, badak sumbu, harimau, gajah | Biawak, buaya, memerang, burung shoebill, ular |
Bersaliran buruk bukan bermaksud tidak berguna. Kawasan ini menjadi rumah kepada tumbuhan dan haiwan yang memerlukan air sepanjang masa.
Tanih
Tanih terbentuk daripada bahan organik (reput sisa tumbuhan dan bangkai haiwan) dan bahan bukan organik (pemecahan batuan oleh luluh hawa). Kedua-duanya menjadi nutrien tanih: humus dan garam galian. Komposisi ini menentukan kesuburan tanih.
| Tanih | Kawasan | Ciri tanih | Tumbuh-tumbuhan | Hidupan liar |
|---|---|---|---|---|
| Chernozem | Padang rumput hawa sederhana (Steppe) | Tanah hitam; membeku pada musim sejuk, akar rumput pendek | Rumput, bunga, tumbuhan renek | Coyote, bobcat, badger, Saiga antelope |
| Permafrost | Hutan Tundra | Beku sepanjang tahun, kurang subur | Liken, lumut, kulampair, willow, birch | Beruang kutub, karibu, musang Artik, lemming |
| Aridisols | Gurun Panas | Kering dan tandus | Kaktus, akasia, kurma (akar panjang) | Unta, oryx, musang fennec, tikus jerboa |
| Latosol | Hutan Hujan Tropika dan Hutan Monsun Tropika | Berpasir, liat atau lembap; merah atau kuning | Jati, cendana, mahogani, jelutong (padat, tinggi, pelbagai spesies) | Gajah, harimau, beruang, kancil, cerpelai |
| Podzol | Hutan Konifer | Nipis, berasid dan beku di bawahnya | Pain, cedar, birch, fir, sprus (akar pendek) | Moose, elk, lynx, brown bear, harimau Siberia |
| Terra rossa | Hutan Mediterranean | Campuran tanah liat dan pasir; merah atau coklat kemerahan | Rosemary, lavender, laurel, pain | Serigala, rusa, landak, helang |
Cara ingat: nama tanih + kawasan. Aridisols = Air tiada (gurun). Permafrost = Pembekuan (tundra). Latosol = Lebat (hutan hujan).
Aridisols ialah tanih gurun, bukan hutan. Podzol ialah tanih nipis dan berasid di Hutan Konifer; latosol ialah tanih hutan tropika.
Mengapakah hanya tumbuhan berakar panjang boleh hidup di kawasan tanih aridisols?
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Tanih aridisols kering dan tandus, jadi akar yang panjang diperlukan untuk menyerap air di dalam tanah (ms. 39).
Padankan tanih podzol, aridisols dan permafrost dengan kawasan Hutan Konifer, Gurun Panas dan Hutan Tundra.
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Podzol: Hutan Konifer. Aridisols: Gurun Panas. Permafrost: Hutan Tundra.
3.3Pengaruh iklim
Buku teks menumpukan empat iklim sahaja. Bandingkan hujan, suhu dan angin.
| Gurun Panas (Gurun Arab) | Monsun Tropika | Siberia | Laurentia | |
|---|---|---|---|---|
| Kawasan | Asia Barat: Jordan, Iraq, Kuwait, Oman, Qatar, Arab Saudi, UAE, Yaman | India, Sri Lanka, Pakistan, Bangladesh, Filipina, Myanmar, Thailand, Vietnam, Laos, Kemboja | Utara Asia (Rusia); utara Eropah (Poland, Jerman) | Kanada Timur, timur laut AS, utara China, Manchuria, Korea Utara, utara Jepun, Patagonia |
| Hujan | Kurang 250 mm setahun | 1 000 hingga 2 000 mm; tidak sekata | Kira-kira 500 mm; salji pada musim sejuk | 500 hingga 1 000 mm sepanjang tahun; salji pada musim sejuk |
| Suhu | Min 25°C; siang 32 hingga 36°C, malam kira-kira 5°C; julat 17 hingga 20°C | 24 hingga 27°C sepanjang tahun | Panas 15 hingga 20°C; sejuk -17 hingga -5°C (6 hingga 8 bulan); julat 30 hingga 50°C | Min 9 hingga 17°C; panas 21 hingga 26°C; julat 20 hingga 30°C |
| Angin | Angin Timuran kering, tidak membawa hujan | Monsun lembap (laut ke darat) bawa hujan; monsun kering (darat ke laut) bawa musim kering | Angin barat daya bawa udara panas dari Asia Tengah dan Timur Tengah | Arus sejuk menurunkan suhu pantai; monsun Barat Laut kering pada musim sejuk |
| Tumbuh-tumbuhan | Alfalfa, caper, ghaf, saltbushes | Jati, paku pakis, buluh, mahogani | Pain merah, paper birch, Dahurian larch | Maple, fir, beech, yellow birch |
| Hidupan liar | Jerboa, oryx, labah-labah, musang fennec, gazelle, unta | Cerpelai, burung murai, bangau, binturong, harimau bintang, biawak, gajah, monyet | Martens, mink, beruang kutub, harimau Siberia, serigala Siberia, lynx | Wood duck, beaver, Canadian lynx, Canadian goose, northern flicker, chipmunk |
Hubungan iklim, tumbuhan dan haiwan
- Gurun Panas: hujan sangat sedikit dan siang panas, maka tumbuhan jarang dan berakar panjang; haiwan seperti unta dan fennec aktif pada waktu malam yang lebih sejuk.
- Monsun Tropika: panas sepanjang tahun dan hujan lebat, maka hutan lebat (jati, buluh) dan banyak haiwan besar.
- Siberia dan Laurentia: musim sejuk panjang dan bersalji, maka pokok konifer dan daun luruh; haiwan berbulu tebal seperti beruang kutub dan lynx.
Julat suhu tahunan Siberia (30 hingga 50°C) ialah yang terbesar. Iklim Monsun Tropika mempunyai suhu yang hampir sama sepanjang tahun (24 hingga 27°C). Jangan keliru dengan Gurun Panas yang suhunya tinggi pada waktu siang dan sejuk pada waktu malam.
Nyatakan satu persamaan dan satu perbezaan antara iklim Siberia dengan iklim Laurentia.
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Persamaan: kedua-duanya mempunyai salji pada musim sejuk / musim panas yang pendek. Perbezaan: julat suhu Siberia (30 hingga 50°C) lebih besar daripada Laurentia (20 hingga 30°C); hujan Laurentia (500 hingga 1 000 mm) lebih banyak daripada Siberia (kira-kira 500 mm).
Mengapakah kawasan iklim Gurun Panas kering sepanjang tahun?
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Angin Timuran bertiup dari darat; angin ini kering dan tidak membawa hujan (ms. 41).
Rumusan
| Topik | Perkara penting |
|---|---|
| Empat faktor | Bentuk muka bumi, saliran, tanih, iklim |
| Bentuk muka bumi | Tanah pamah (hutan lebat, banyak haiwan); tanah tinggi (> 180 m, pokok rendah); pinggir laut (tahan angin dan air masin) |
| Saliran | Baik: tidak bertakung, subur. Buruk: bertakung, paya, bakau, nipah, buaya |
| Tanih | Chernozem (Steppe), permafrost (Tundra), aridisols (gurun), latosol (hutan tropika), podzol (Konifer), terra rossa (Mediterranean) |
| Iklim | Gurun Panas, Monsun Tropika, Siberia, Laurentia: bandingkan hujan, suhu dan angin |