Geografi nota, bab 6
Sumber semula jadi di Malaysia
Buku teks Geografi Tingkatan 3 KSSM, halaman 98–113
Matlamat bab ini
- Murid boleh menamakan sumber semula jadi di Malaysia dan menjelaskan maksud sumber boleh baharu dan sumber tidak boleh baharu (6.1)
- Murid boleh mengenal pasti taburan sumber boleh baharu, iaitu air (empangan hidroelektrik) dan hutan, serta sumber tidak boleh baharu, iaitu mineral, di Malaysia (6.2)
- Murid boleh menghuraikan sumber tenaga alternatif, sumber mineral logam dan bukan logam serta kegunaannya (6.1, 6.2)
- Murid boleh merumuskan kepentingan sumber semula jadi dalam pembangunan ekonomi di Malaysia (6.3)
6.1Sumber semula jadi di Malaysia
Sumber semula jadi ialah bahan atau punca yang terdapat di sekeliling kita, sama ada di atas permukaan bumi, di dalam bumi atau di dalam air. Ada dua jenis: sumber boleh baharu dan sumber tidak boleh baharu.
| Sumber boleh baharu | Sumber tidak boleh baharu | |
|---|---|---|
| Maksud | Tidak akan habis walaupun diambil dan digunakan secara berterusan. Boleh diperbaharui melalui beberapa kaedah. | Akan habis atau pupus dalam jangka waktu tertentu jika penerokaan tidak dikawal dan dirancang dengan baik. |
| Contoh | Hutan, suria, tanih, air | Mineral (logam dan bukan logam): emas, bijih timah, petroleum, gas asli, arang batu |
Sumber boleh baharu = hutan, suria, tanih, air.
Sumber tidak boleh baharu = sumber mineral yang digali atau dilombong dari permukaan dan kerak bumi (termasuk petroleum dan gas asli dari dasar laut).
Sumber tidak boleh baharu = sumber mineral yang digali atau dilombong dari permukaan dan kerak bumi (termasuk petroleum dan gas asli dari dasar laut).
Jenis sumber boleh baharu
| Sumber | Jenis |
|---|---|
| Hutan | Hutan hujan tropika, hutan pantai, hutan gunung, hutan paya (paya air masin dan paya air tawar) |
| Suria | Tenaga daripada cahaya matahari |
| Tanih | Laterit, gambut, aluvium, beris, pasir |
| Air | Sungai, paya, laut, air bawah tanah, empangan, kolam, tasik |
Rajah sumber boleh baharu: buku teks Geografi Tingkatan 3, ms. 100.
Sumber tenaga alternatif
- Berasaskan alam semula jadi seperti suria, air, angin, ombak, kolam air panas, sisa tumbuhan dan tinja haiwan untuk menghasilkan kuasa elektrik.
- Bersifat mesra alam dan digunakan untuk menggantikan bahan api fosil seperti minyak, gas dan arang batu.
| Tenaga alternatif | Contoh di Malaysia |
|---|---|
| Hidroelektrik | Empangan Kenyir (Terengganu) |
| Suria | Panel solar pada bumbung bangunan dan rumah |
| Biomas | Miri dan Sri Aman (Sarawak) |
| Angin | Pulau Layang-layang (Sabah) |
Biomas = tenaga daripada bahan buangan organisma hidup dalam sesuatu ekosistem. Geoterma = tenaga daripada haba dalaman bumi.
Sumber tidak boleh baharu: mineral
Mineral dibahagikan kepada logam dan bukan logam.
| Mineral logam | Kegunaan | Mineral bukan logam | Kegunaan |
|---|---|---|---|
| Emas | Barangan kemas | Batu granit | Industri pembinaan |
| Bijih timah | Barangan piuter | Kaolin | Barangan tembikar |
| Bauksit | Bahan asas aluminium | Pasir | Barangan kaca |
| Kuprum | Wayar | Arang batu | Industri melebur besi |
| Bijih besi | Barangan logam | Gas asli | Industri kimpalan |
| Petroleum | Bahan bakar |
Contoh mineral dan kegunaan: buku teks Geografi Tingkatan 3, ms. 102–103.
Petroleum, gas asli dan arang batu ialah mineral bukan logam. Jangan letak mereka dalam senarai mineral logam.
Hutan dan tanih ialah sumber boleh baharu, tetapi hanya jika dikawal. Mineral akan habis kerana tidak boleh diganti dalam masa singkat.
Nyatakan satu perbezaan antara sumber boleh baharu dengan sumber tidak boleh baharu, dan beri satu contoh bagi setiap jenis.
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Sumber boleh baharu tidak akan habis walaupun digunakan berterusan (contoh: air / hutan / suria / tanih), manakala sumber tidak boleh baharu akan habis jika penerokaan tidak dikawal (contoh: petroleum / emas / arang batu).
6.2Taburan sumber boleh baharu dan tidak boleh baharu
Air: empangan hidroelektrik
- Jumlah hujan kira-kira 2 600 mm setahun menjadikan Malaysia amat berpotensi membangunkan kuasa hidroelektrik.
- Empangan ialah tambak yang dibina untuk menahan aliran air. Air yang dilepaskan memutarkan turbin dan menghasilkan tenaga elektrik.
Peta 6.1: buku teks Geografi Tingkatan 3, ms. 104–105 (Sumber: Suruhanjaya Tenaga, 2015 dan Sarawak Integrated Water Resources, 2008).
| Kawasan | Stesen jana kuasa hidroelektrik |
|---|---|
| Semenanjung Malaysia | 1 Pergau, 2 Temenggor, 3 Bersia, 4 Kenering, 5 Chenderoh, 6 Sg. Piah Bawah, 7 Sg. Piah Atas, 8 Kenyir |
| Sarawak | 9 Batang Ai, 10 Bakun, 11 Murum |
| Sabah | 12 Tenom Pangi |
Info Geografi
Empangan Bakun ialah empangan hidroelektrik terbesar di Malaysia dan mampu menjana 2 400 megawatt tenaga elektrik. Pada tahun 2020, dianggarkan 60 peratus tenaga elektrik di Sarawak bersumberkan hidroelektrik.
Empangan sesuai di tanah tinggi kerana hujan banyak dan sungai deras. Risiko pembinaan empangan di kawasan itu termasuk kerosakan hutan dan habitat serta pemindahan penduduk.
Hutan
| Jenis hutan | Tanih | Lokasi (contoh) | Sumber hutan (contoh) |
|---|---|---|---|
| Hutan hujan tropika | Aluvium, laterit | Bahagian tengah Semenanjung; pedalaman Sabah dan Sarawak | Cengal, meranti, merbau, keruing, buluh, rotan, orkid; harimau, gajah, tapir |
| Hutan paya air tawar | Gambut, aluvium | Sekitar Tasik Chini dan Tasik Bera, Rompin dan Pekan (Pahang); Sabak Bernam dan Tanjung Karang (Selangor); Dataran Hilir Perak; sekitar Sungai Lupar dan Sungai Rajang | Mengkuang, nipah, palma, keladi air; ikan air tawar, katak, buaya |
| Hutan paya air masin | Gambut, aluvium | Laut Matang (Perak); Kuala Selangor; Pantai Samarahan-Sadong (Sarawak); Delta Labuk-Sugut (Sabah) | Bakau minyak, api-api, perepat, tumu; ikan, siput, ketam, udang |
| Hutan pantai | Berpasir | Pantai Tanjung Rhu (Langkawi); Pulau Sipadan (Sabah); Pulau Talang-talang (Sarawak); Pantai Penarik (Terengganu) | Ru, tapak kuda, mengkuang laut, kelapa; burung, tupai, ketam |
| Hutan gunung | Laterit | Gunung Kinabalu (Sabah); Pergunungan Iran (Sarawak); Gunung Jerai (Kedah); Gunung Tahan (Pahang) | Rafflesia, periuk kera, paku-pakis, lumut; siamang, harimau dahan |
Jadual 6.1: buku teks Geografi Tingkatan 3, ms. 106–107.
Menurut Perlembagaan Persekutuan, pengurusan hutan berada di bawah bidang kuasa kerajaan negeri. Setiap negeri menggubal dasar dan undang-undang perhutanan masing-masing.
Mineral
Peta 6.2: buku teks Geografi Tingkatan 3, ms. 108–109 (Sumber: Jabatan Ukur dan Pemetaan Malaysia, 2016).
| Mineral | Lokasi | Kegunaan |
|---|---|---|
| Petroleum | Luar pesisir pantai Kelantan, Terengganu, Sabah dan Sarawak | Menjana tenaga elektrik; bahan api kenderaan; industri petrokimia; bahan bakar |
| Gas asli | Luar pesisir pantai Kelantan, Terengganu, Sabah dan Sarawak | Bahan api domestik; industri petrokimia; bahan api alternatif untuk kenderaan |
| Emas | Sekitar Raub dan Kuala Lipis (Pahang); Bau (Sarawak); sekitar Rusila (Terengganu) | Jongkong emas; barangan kemas |
| Arang batu | Silimpopon dan Maliau (Sabah); Bintulu, Mukah, Merit-Pila, Silantek, Balingian (Sarawak) | Menjana tenaga elektrik; melebur besi |
Jadual 6.2: buku teks Geografi Tingkatan 3, ms. 108.
Petroleum dan gas asli didapati di luar pesisir pantai (di laut), bukan di daratan. Arang batu pula dilombong di Sabah dan Sarawak, bukan di Semenanjung.
Namakan satu kawasan arang batu di Sarawak dan satu kegunaan arang batu.
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Kawasan: Bintulu / Mukah / Merit-Pila / Silantek / Balingian. Kegunaan: menjana tenaga elektrik / melebur besi.
6.3Kepentingan sumber semula jadi dalam pembangunan ekonomi
| Kepentingan | Huraian dan contoh |
|---|---|
| Sumber bahan mentah | Bahan mentah dan bahan asas kepada industri hiliran: petroleum, industri petrokimia; pasir, industri pembinaan; kayu balak, industri pembuatan perabot; hasil hutan, industri kraf tangan. |
| Peluang pekerjaan | Pelbagai bidang: perkhidmatan, pembuatan, pembinaan, pertanian, perlombongan dan pengkuarian. |
| Kemajuan infrastruktur | Jalan raya (Lebuhraya Utara-Selatan, Lebuhraya Jerangau); pelabuhan (Kemaman, Bintulu); lapangan terbang (Kerteh); landasan kereta api (Taiping ke Kuala Sepetang, dibina untuk mengangkut bijih timah). |
| Menjana pendapatan negara | Melalui petroleum, gas asli dan kayu balak. |
| Pembukaan kawasan baharu | Bandar baharu dengan pelbagai kemudahan: Kerteh dan Paka (Terengganu), Bintulu dan Miri (Sarawak), Sandakan (Sabah). |
KDNK (Keluaran Dalam Negara Kasar): nilai semua barang dan perkhidmatan yang dikeluarkan dalam negara pada satu tahun.
Industri hiliran: industri yang berkembang daripada penggunaan bahan mentah yang telah diproses.
Petrokimia: bahan kimia yang terhasil daripada petroleum dan gas asli.
Industri hiliran: industri yang berkembang daripada penggunaan bahan mentah yang telah diproses.
Petrokimia: bahan kimia yang terhasil daripada petroleum dan gas asli.
Membaca data: pekerja dan KDNK
Carta: buku teks Geografi Tingkatan 3, ms. 110–111 (Sumber: Jabatan Perangkaan Malaysia, 2017; Kementerian Kewangan Malaysia, 2018).
Contoh pengiraan
Bilangan pekerja dalam sektor perkhidmatan = 55.3% daripada 8.68 juta.
0.553 × 8.68 = 4.80 juta orang.
Beza KDNK perkhidmatan dengan pembuatan = 601 341 − 254 725 = RM346 616 juta.
Carta pai menunjukkan peratus; jumlah semua bahagian = 100%. Carta palang KDNK menunjukkan nilai dalam RM juta. Baca unit sebelum menjawab.
Berapakah bilangan pekerja dalam sektor pembinaan (15.0% daripada 8.68 juta)?
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
0.150 × 8.68 = 1.302, iaitu kira-kira 1.30 juta orang.
Mengurus sumber dengan bijak
Pendapatan negara banyak bergantung kepada petroleum, gas asli dan kayu balak. Untuk mengurangkan kebergantungan itu dan menjamin bekalan:
- Kawal dan rancang penerokaan sumber supaya tidak habis.
- Galakkan sumber tenaga alternatif (suria, biomas, hidroelektrik, angin) sebagai ganti bahan api fosil.
- Kembangkan sektor lain seperti perkhidmatan, pelancongan dan pembuatan.
- Jimat dan guna semula sumber.
Rumusan
| Tajuk | Fakta penting |
|---|---|
| Boleh baharu | Hutan, suria, tanih, air. Tidak habis jika digunakan secara berterusan. Tenaga alternatif: hidroelektrik, suria, biomas, angin. |
| Tidak boleh baharu | Mineral logam (emas, bijih timah, bijih besi, kuprum, bauksit) dan bukan logam (batu granit, kaolin, pasir, arang batu, gas asli, petroleum). Akan habis. |
| Taburan | Hidroelektrik: Kenyir, Bakun, Tenom Pangi dll. Hutan: hujan tropika, paya, pantai, gunung. Petroleum dan gas asli di luar pesisir pantai; emas di Raub, Kuala Lipis, Bau; arang batu di Sabah dan Sarawak. |
| Kepentingan | Bahan mentah, peluang pekerjaan, kemajuan infrastruktur, pendapatan negara, pembukaan kawasan baharu. |