Sejarah nota, bab 2
Pentadbiran Negeri-negeri Selat
Buku teks Sejarah Tingkatan 3 KSSM, halaman 28–55
Matlamat bab ini
- Murid boleh menjelaskan latar belakang Pulau Pinang, Singapura dan Melaka sebelum peluasan kuasa British (2.1)
- Murid boleh menerangkan kedudukan strategik yang memenuhi keperluan British dan kronologi pendudukan British di Pulau Pinang (2.1)
- Murid boleh menghuraikan cara British menduduki Singapura melalui isu pewarisan takhta dan perjanjian 1819 dan 1824 (2.1)
- Murid boleh menjelaskan faktor pakatan British-Belanda yang membawa kepada penguasaan British di Melaka (2.1)
- Murid boleh menjelaskan kandungan Perjanjian London 1824 dan kesannya terhadap Alam Melayu (2.2)
- Murid boleh menghuraikan pembentukan Negeri-negeri Selat 1826 dan hubungannya dengan negeri-negeri Melayu (2.3)
- Murid boleh membandingkan pentadbiran Negeri-negeri Selat di bawah Kerajaan British di India (1826–1867) dengan Pejabat Tanah Jajahan (1867–1946) (2.4)
- Murid boleh menilai iktibar daripada strategi British menguasai Pulau Pinang, Singapura dan Melaka (2.1–2.4)
Bab ini menerangkan bagaimana British menguasai Pulau Pinang, Singapura dan Melaka, bagaimana Perjanjian London 1824 membahagikan Alam Melayu, bagaimana Negeri-negeri Selat dibentuk pada tahun 1826 dan bagaimana ia ditadbir sehingga tahun 1946.
Garis masa dilukis daripada tarikh dalam buku teks Sejarah Tingkatan 3, ms. 34–49.
2.1Peluasan kuasa British: Pulau Pinang, Singapura dan Melaka
Pada abad ke-18, British melalui Syarikat Hindia Timur Inggeris (SHTI) yang bertapak di India mahu mendapatkan petempatan baharu di Alam Melayu untuk perdagangan dan keselamatan, sambil bersaing dengan Belanda dan Perancis.
Latar belakang sebelum British datang
| Tempat | Keadaan sebelum peluasan kuasa British |
|---|---|
| Pulau Pinang | Wilayah Kesultanan Kedah. Tempat persinggahan pedagang dan pelabuhan dagang serantau. Batu Uban ialah pelabuhan paling awal, dibuka orang Melayu dari Sumatera pada tahun 1759. |
| Singapura | Wilayah Kesultanan Johor Riau. Ditadbir Temenggung Abdul Rahman yang tinggal di Singapura. Sultan Abdul Rahman bersemayam di Lingga dan berhubungan baik dengan Belanda. |
| Melaka | Ditawan Portugis pada 1511. Tanah jajahan Belanda 1641–1824, selepas Belanda mengalahkan Portugis dengan bantuan Kesultanan Johor Riau. Belanda mementingkan Betawi. |
Pulau Pinang
Kedudukan Pulau Pinang di pertengahan laluan perdagangan antara Timur dan Barat memenuhi tiga keperluan British.
| Keperluan | Sebab |
|---|---|
| Pusat pengumpulan barang | British mahu teh China. China mahu emas, perak, bijih timah dan rempah-ratus sebagai tukaran, jadi British memerlukan pusat untuk mengumpulkan hasil Alam Melayu. |
| Pelabuhan persinggahan | Membaiki kapal, mendapat bekalan makanan dan minuman, dan berlindung menunggu peralihan angin monsun. |
| Pangkalan tentera | Bombay terlalu jauh untuk mengawal Madras. British memerlukan pangkalan untuk mempertahankan India daripada Perancis dan menghadapi saingan Belanda. |
Kronologi pendudukan British di Pulau Pinang
| Tahun | Peristiwa |
|---|---|
| Abad ke-18 | Kedah tergugat: perebutan takhta (Sultan Muhammad Jiwa) dan ancaman Siam. Sultan memohon bantuan ketenteraan SHTI. |
| 1786 | Sultan Abdullah menawarkan Francis Light membuka petempatan di Pulau Pinang, sementara menunggu jawapan SHTI. Light menamakannya Prince of Wales Island dan petempatannya Georgetown. |
| 1786 | Siam menakluk Patani. SHTI enggan membantu kerana tiada perjanjian. Sultan sedar ditipu, mengumpulkan angkatan di Seberang Perai tetapi ditewaskan. |
| 1791 | Sultan Abdullah dipaksa menandatangani Perjanjian Persahabatan dan Keamanan British-Kedah (1 Mei, Alor Setar). Pendudukan British diiktiraf secara rasmi. |
| 1800 | Gabenor George Leith mendesak Sultan Dhiauddin. British menduduki Seberang Perai (kemudian Province of Wellesley). |
Buku teks Sejarah Tingkatan 3, ms. 35 (Sumber: adaptasi daripada Arkib Negara Malaysia).
Strategi di Pulau Pinang: tipu helah. Francis Light menjanjikan bantuan ketenteraan SHTI tanpa jaminan, lalu menduduki pulau itu.
Francis Light ialah pedagang persendirian, dan Sultan Abdullah hanya menawarkan pulau itu sementara menunggu jawapan SHTI. Sultan bukan menyerahkan Pulau Pinang. Perjanjian 1791 yang mengiktiraf pendudukan itu dibuat selepas Sultan ditewaskan.
Nyatakan tiga keperluan British yang dipenuhi oleh kedudukan strategik Pulau Pinang.
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Pusat pengumpulan barang, pelabuhan persinggahan dan pangkalan tentera.
Singapura
- Perang Napoleon (1793–1814): Belanda ditawan Perancis. Melalui Surat Kew 1795, Belanda menyerahkan tanah jajahan di Timur kepada British secara sementara. British menduduki Melaka dan Betawi, tetapi terpaksa memulangkannya selepas perang.
- British perlukan pelabuhan baharu. Stamford Raffles dan William Farquhar dihantar mencari pelabuhan. Pelabuhan British di Pulau Pinang dan Bangkahulu tidak dapat menyaingi pelabuhan Belanda.
- Kepentingan Singapura: dapat mengawal perdagangan Selat Melaka dan Selat Sunda, bersaing dengan Belanda dan menjadi pusat pengumpulan hasil Alam Melayu.
Isu pewarisan takhta Kesultanan Johor Riau
| Peristiwa | Keterangan |
|---|---|
| 1812 | Sultan Mahmud Shah III mangkat. Tengku Abdul Rahman (putera bongsu) hadir pemakaman lalu ditabalkan sultan. Tengku Hussein (putera sulung) berada di Pahang lalu diketepikan. |
| Januari 1819 | Raffles dan Farquhar tiba di Singapura. Temenggung Abdul Rahman menegaskan perjanjian perlu disahkan oleh Sultan Abdul Rahman (Johor Riau), yang rapat dengan Belanda. |
| 1819 | Raffles memanipulasi isu itu: Tengku Hussein dijemput ke Singapura dan diisytiharkan Sultan Hussein Muhammad Shah. Kesultanan Johor Riau pun mempunyai dua orang sultan. |
Perjanjian yang mengukuhkan kuasa British
| Perjanjian | Ditandatangani | Kesan |
|---|---|---|
| 6 Februari 1819 | Raffles dengan Sultan Hussein dan Temenggung | Petempatan British diiktiraf. Union Jack dinaikkan 13 Februari 1819. William Farquhar (1819–1823) Residen pertama. |
| 2 Ogos 1824 | John Crawfurd (Residen 1823–1826) dengan Sultan Hussein dan Temenggung | Singapura diserahkan kepada British untuk selama-lamanya. Sultan dan Temenggung hilang kedaulatan, diberi pampasan dan pencen bulanan seumur hidup. |
Strategi di Singapura: manipulasi politik (isu pewarisan takhta).
Mengapakah Raffles mengisytiharkan Tengku Hussein sebagai sultan?
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Untuk mendapat pengesahan sultan bagi perjanjian dengan Temenggung, kerana Sultan Abdul Rahman rapat dengan Belanda. Tengku Hussein yang diketepikan boleh dijadikan sultan yang menyokong British.
Melaka
Strategi di Melaka: pakatan dengan kuasa Barat lain, iaitu Belanda, melalui Perjanjian London 1824.
| Faktor pakatan British-Belanda | Penerangan |
|---|---|
| 1. Menamatkan pertikaian tentang Singapura | British mahu kekal di Singapura (pelabuhan bebas dan pangkalan tentera). Belanda menuntut British berundur kerana bimbang Betawi terjejas. |
| 2. Persahabatan di Eropah | Belanda berdekatan Britain. Pada 1795, Perancis menjadikan Belanda pangkalan menyerang Britain. Belanda perlu berbaik dengan British yang menjaga jajahannya di Timur. |
| 3. Penyelesaian untuk perdamaian | Mengelakkan peperangan seperti abad ke-17 dan ke-18. Belanda lemah dari segi kewangan selepas Perang Napoleon. |
Cara ingat: Pulau Pinang = tipu helah; Singapura = manipulasi politik; Melaka = pakatan. Tiga strategi, tiga tempat.
Selepas Melaka dikuasai, British menganggap daerah Naning (antara Rembau dan Melaka) sebagai sebahagian daripada Melaka, lalu mengenakan peraturan dan undang-undang Melaka ke atasnya.
Pasangkan strategi dengan tempat: tipu helah, manipulasi politik, pakatan dengan Belanda. Tempat: Singapura, Melaka, Pulau Pinang.
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Tipu helah = Pulau Pinang; manipulasi politik = Singapura; pakatan dengan Belanda = Melaka.
2.2Perjanjian London 1824 dan kesannya terhadap Alam Melayu
Perjanjian London 1824 (Perjanjian Inggeris-Belanda) ditandatangani pada 17 Mac 1824 di London oleh British dan Belanda, tanpa merujuk Raja-raja Melayu. Kandungannya: wilayah pengaruh, kewangan dan perdagangan.
| British | Belanda |
|---|---|
| Berundur dari Sumatera Menyerahkan Bangkahulu kepada Belanda Tidak membuka petempatan baharu di Kepulauan Riau Lingga dan kepulauan di selatan Singapura | Mengiktiraf petempatan British di Singapura Menyerahkan Melaka dan jajahan takluknya kepada British Tidak membuka petempatan baharu di Tanah Melayu |
Buku teks Sejarah Tingkatan 3, ms. 42.
Kesan terhadap Alam Melayu
| Kesan | Penerangan |
|---|---|
| 1. Alam Melayu dibahagi kepada dua lingkungan pengaruh Barat | Selat Melaka dan Selat Singapura menjadi sempadan. British: Tanah Melayu dan Singapura. Belanda: Sumatera, Riau Lingga, kemudian dikenali Hindia Timur Belanda. Menjadi asas sempadan Malaysia dan Indonesia. |
| 2. Empayar Kesultanan Johor Riau berpecah | (a) Singapura menjadi tanah jajahan British; Sultan Hussein berpindah ke Melaka (mangkat 1835). (b) Kesultanan Riau Lingga dihapuskan Belanda pada 1911. (c) Bendahara Tun Ali mengisytiharkan Pahang bebas dan berdaulat pada 1853. |
| 3. Selat Melaka dikuasai British | Tiga pelabuhan strategik: Pulau Pinang, Melaka, Singapura. Pengunduran Belanda dari Tanah Melayu membuka peluang British meluaskan kuasa ke negeri Melayu. |
Bukti perjanjian membelakangkan Raja-raja Melayu: surat Bendahara Tun Ali (1855) kepada Sultan Mahmud Muzaffar Shah IV menyatakan perjanjian itu di luar pengetahuannya. Sultan teramat murka.
Jangan tertukar: British menyerahkan Bangkahulu dan Belanda menyerahkan Melaka. Singapura diiktiraf sebagai milik British; Belanda tidak menyerahkannya.
Namakan dua selat yang menjadi sempadan antara pengaruh British dengan Belanda.
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Selat Melaka dan Selat Singapura.
2.3Pembentukan Negeri-negeri Selat
Negeri-negeri Selat ialah unit pentadbiran yang menggabungkan Pulau Pinang, Singapura dan Melaka. Dibentuk pada 1826, dibubarkan pada 1946. Tujuan: menjimatkan perbelanjaan dan menyeragamkan pentadbiran.
Pentadbiran sebelum 1826
| Tempat | Pentadbiran |
|---|---|
| Pulau Pinang (1786–1826) | Francis Light sebagai Pesuruhjaya yang bertanggungjawab kepada Gabenor Jeneral di India. Pelabuhan bebas 1787. Dinaik taraf menjadi Presidensi keempat pada 1805 (selepas Benggala, Madras, Bombay) dengan seorang gabenor. |
| Singapura (1819–1826) | Residen bertanggungjawab kepada Leftenan Gabenor di Bangkahulu. Pelabuhan bebas pada 1823. |
| Melaka (1824–1826) | Ditadbir Residen Konsular. Sistem Kapitan diteruskan; luar bandar diserahkan kepada penghulu. |
Kepentingan kepada British
- Menguasai seluruh Selat Melaka sebagai laluan utama.
- Taraf pelabuhan bebas menarik pedagang tempatan dan luar (Arab, India, China, Eropah, Amerika).
- Pusat pengumpulan hasil, terutama bijih timah, untuk mengimbangi perdagangan dengan China dan menyaingi pelabuhan Belanda.
- Pintu masuk buruh luar, sehingga wujud masyarakat berbilang kaum.
- Pelabur luar menanam modal, jadi perkembangan pantas.
Buku teks Sejarah Tingkatan 3, ms. 47 (Sumber: adaptasi daripada Malaysia Kita, 1991).
Hubungan dengan negeri-negeri Melayu
| Negeri-negeri Selat | Negeri-negeri Melayu |
|---|---|
| Memerlukan hasil ekonomi negeri Melayu. Melabur modal dalam perlombongan bijih timah. | Memerlukan pelabuhan Negeri-negeri Selat untuk memperdagangkan hasil ekonomi. |
Tahukah anda? Petempatan lain di bawah Negeri-negeri Selat: Dinding (1874; dikembalikan kepada Perak 1935), Pulau Cocos (Keeling) (1886), Labuan (1887; digabungkan dengan Borneo Utara 1890) dan Pulau Krismas (1900).
Mengapakah Pulau Pinang, Singapura dan Melaka digabungkan pada tahun 1826?
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Untuk menjimatkan perbelanjaan dan menyeragamkan pentadbiran.
2.4Pentadbiran Negeri-negeri Selat
Di bawah Kerajaan British di India (1826–1867)
| Di bawah SHTI (1826–1857) | Di bawah Pejabat India (1858–1867) | |
|---|---|---|
| Ciri | Diketuai Gabenor. Residen Konsular membantu. Pulau Pinang pusat pertama; 1832 dipindahkan ke Singapura kerana lebih strategik dan maju. | Undang-undang British dikuatkuasakan. Pemberontakan di India menyebabkan pentadbiran lemah. Pedagang tidak dilindungi dan tidak berpuas hati. |
Buku teks Sejarah Tingkatan 3, ms. 48.
Pejabat India (India Office) dibentuk pada 1858 untuk mengawasi pentadbiran British India. Ia diketuai Setiausaha Negara untuk India.
Di bawah Pejabat Tanah Jajahan (1867–1946)
Pada 1 April 1867, Negeri-negeri Selat diisytiharkan tanah jajahan British di bawah Pejabat Tanah Jajahan, London. Majlis Perundangan ditubuhkan untuk meluluskan undang-undang sendiri.
| Faktor pemindahan pentadbiran kepada Pejabat Tanah Jajahan |
|---|
| Tiada wakil Negeri-negeri Selat dalam Majlis Perundangan di India |
| Rompakan kapal dagang dan pertelingkahan kumpulan Cina tidak dapat dikawal |
| Pejabat India mahu memperkenalkan mata wang rupee India menggantikan Dolar Sepanyol |
| Cadangan cukai pelabuhan menjejaskan taraf pelabuhan bebas |
| Negeri-negeri Selat dijadikan tempat buangan banduan, menjejaskan imej pusat perdagangan |
| Majlis di bawah Gabenor (1867–1946) | Tugas |
|---|---|
| Majlis Eksekutif | Mengurus hal pentadbiran |
| Majlis Perundangan | Menggubal undang-undang. Mohammad Eunos Abdullah orang Melayu pertama dilantik ahli. |
Pejabat India dibentuk 1858 dan menggantikan SHTI. Pejabat Tanah Jajahan mengambil alih pada 1867. Jangan tukar kedua-dua pejabat ini.
Nyatakan dua faktor pentadbiran Negeri-negeri Selat dipindahkan kepada Pejabat Tanah Jajahan.
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Mana-mana dua: tiada wakil dalam Majlis Perundangan India; gagal mengawal rompakan dan pertelingkahan kumpulan Cina; mahu guna rupee India; cadangan cukai pelabuhan; menjadikannya tempat buangan banduan.
Rumusan
| Subtopik | Perkara mesti ingat |
|---|---|
| 2.1 Peluasan kuasa | Pulau Pinang (1786, tipu helah Francis Light, 1791, 1800 Seberang Perai); Singapura (Januari 1819, manipulasi isu takhta, 1819 dan 1824); Melaka (pakatan British-Belanda) |
| 2.2 Perjanjian London | 17 Mac 1824; Bangkahulu kepada Belanda, Melaka kepada British; dua lingkungan pengaruh; Johor Riau berpecah; Selat Melaka dikuasai British |
| 2.3 Pembentukan | 1826–1946; menjimatkan perbelanjaan, menyeragamkan pentadbiran; pelabuhan bebas, bijih timah, buruh luar |
| 2.4 Pentadbiran | SHTI 1826–1857, Pejabat India 1858–1867, Pejabat Tanah Jajahan 1 April 1867; Majlis Eksekutif dan Perundangan |
| Iktibar | Berwaspada terhadap anasir asing; mempertahankan kedaulatan; perancangan strategik dan permuafakatan |