Bahasa Melayu nota, tema 12
Asli dan kontemporari
Buku teks Bahasa Melayu Tingkatan 4 KSSM (2016), halaman 158–171
Matlamat bab ini
- Murid boleh menganalisis bahan dan berbincang dengan mengemukakan idea yang bernas dan rasional secara bertatasusila (1.7.1)
- Murid boleh membaca dan mendapatkan penyelesaian masalah secara rasional (2.3.4)
- Murid boleh mengolah maklumat daripada pelbagai bahan dalam bentuk grafik yang sesuai dan menarik (3.5.2)
- Murid boleh mengolah bahan menggunakan ayat yang gramatis dan penanda wacana yang sesuai (3.5.1)
- Murid boleh mempersembahkan sketsa dalam bentuk multimedia secara kreatif dan menarik (4.4.1)
- Murid boleh berunding untuk menyelesaikan masalah secara kritis dan rasional menggunakan bahasa yang santun (1.7.2)
- Murid boleh mengenal pasti dan menggunakan ayat dasar yang betul (5.3.2)
Tema 12 membandingkan yang asli (tradisi) dengan yang kontemporari (moden): seni jalanan, muzik caklempong, urutan tradisional, masakan warisan, terarium, kraf dan seorang komposer muda. Fokus bahasa tema ini ialah berbincang secara rasional, menyelesaikan masalah, mengolah maklumat dalam grafik, ayat dasar dan penanda wacana.
| Unit | Kemahiran | Bahan dalam buku teks | ms. |
|---|---|---|---|
| Ekspresi Diri | Berbincang (1.7.1) | “Seni Jalanan: Mural dan Grafiti” | 160–161 |
| Asimilasi Seni | Membaca, menyelesaikan masalah (2.3.4) | “Caklempong”; Kumpulan Caklempong Saser | 162–163 |
| Indahnya Terapeutik | Mengolah grafik (3.5.2) | “Jari-jemari Ajaib”; konsep urutan Melayu | 164–165 |
| Dari Dapur Bonda | Mengolah ayat, sketsa (3.5.1, 4.4.1) | “Air Tangan yang Dinanti”; pais ikan patin tempoyak | 166–167 |
| Hutan Kecilku | Berunding (1.7.2); ayat dasar (5.3.2) | “Terarium” | 168–169 |
| Kraf Malaysia | Memberi pendapat dengan huraian | Oleh-oleh; Citra Negara | 170 |
| Duta Remaja Filharmonik | Menghasilkan infografik | Tengku Ahmad Irfan | 171 |
12.1Ekspresi Diri: mural dan grafiti (ms. 160–161)
Mural ialah lukisan besar pada ruang bangunan atau dinding. Grafiti ialah lakaran pada dinding. Vandalisme ialah perbuatan merosakkan harta awam.
| Perkara | Mural | Grafiti |
|---|---|---|
| Pengertian | Lukisan besar tentang benda, peristiwa, cerita atau pengalaman | Lakaran pada dinding |
| Mesej | Ada maksud atau nasihat yang tersirat | Dahulu dikaitkan dengan golongan muda meluahkan perasaan |
| Pandangan | Menceriakan kawasan, menarik pelancong | Dahulu dianggap vandalisme; kini sebahagian seni jalanan yang berkembang |
Contoh mural dalam buku teks: “Sang Kancil dan Buaya” di Jalan Tun H.S. Lee; mural Dewan Bahasa dan Pustaka (antara yang terawal); mural di Jalan Alor, Bukit Bintang; dan lukisan 3D Terowong Kereta Api Kluang, lukisan 3D pertama di atas jalan berturap di Malaysia. Penyebaran gambar melalui media sosial menjadikan kawasan bermural popular.
Berbincang secara rasional: nyatakan pendapat, beri sebab atau bukti, dengar pendapat orang lain, dan gunakan bahasa yang sopan (Pada pendapat saya…, kerana…).
Mengapakah grafiti pernah dipandang negatif?
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Kerana dikaitkan dengan golongan muda yang membuat contengan liar, lalu dianggap vandalisme (ms. 160).
12.2Asimilasi Seni: caklempong dan penyelesaian masalah (ms. 162–163)
Caklempong ialah alat muzik tradisional daripada keluarga gong kecil, diperbuat daripada gangsa menggunakan teknik acuan. Asimilasi ialah penyerapan unsur budaya sehingga menjadi sebahagian budaya sendiri.
- Dibawa ke Tanah Melayu oleh masyarakat Minangkabau dari Sumatera Barat yang menetap di Negeri Sembilan seawal kurun ke-14; mereka memanggilnya talempong.
- Dahulu dimainkan pada upacara pertabalan sultan; kini pada majlis perkahwinan, perasmian, keraian, serta mengiringi pencak silat dan tarian.
- Susunan baharu: daripada diatonik kepada kromatik (bonang ditambah); diiringi alat muzik moden dan orkestra.
- Satu pandangan menegaskan keaslian perlu dikekalkan; satu lagi mahu muzik ini menjadi warisan semua kaum.
Cabaran Kumpulan Caklempong Saser (ms. 163)
| Cabaran | Cadangan penyelesaian rasional |
|---|---|
| Sukar mendapat murid yang mahir | Kelas asas terbuka kepada semua murid; murid senior melatih junior |
| Kekangan waktu latihan | Jadual latihan tetap dan latihan semasa kegiatan kokurikulum |
| Kos membaiki alat dan membayar jurulatih luar tinggi | Mohon bantuan PIBG atau JKKNNS; tubuhkan dana melalui persembahan |
Saser ditubuhkan pada 2007. Pencapaiannya termasuk johan SBP peringkat kebangsaan 2011 dan 2015, serta rekod Malaysia Book of Record 2015 kerana bermain caklempong 36 jam tanpa henti.
Penyelesaian masalah: kenal pasti masalah dahulu, kemudian beri penyelesaian yang munasabah dan boleh dilaksanakan. Jangan menyalin semula masalah sebagai jawapan.
Nyatakan satu perubahan pada caklempong zaman kini.
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Susunan bonang menjadi kromatik / diiringi alat muzik moden atau orkestra / dimainkan dalam pelbagai majlis (ms. 162).
12.3Indahnya Terapeutik: urutan tradisional dan grafik (ms. 164–165)
Urutan tradisional ialah kaedah alternatif untuk mengembalikan kesegaran tubuh, melegakan kesakitan, memulihkan urat saraf dan melancarkan aliran darah. Terapeutik ialah berkaitan rawatan atau pemulihan.
| Kaum | Rawatan tradisional (ms. 164) |
|---|---|
| Melayu dan beberapa suku kaum | Urutan tradisional Melayu |
| Cina | Tuinalogi |
| India | Terapi Basti Luaran, Terapi Varmam, Shirodhara |
Mulai 2007, Kementerian Kesihatan Malaysia menubuhkan Unit Perubatan Tradisional dan Komplementari (PT&K) di hospital kerajaan; terdapat 13 unit, bermula di Hospital Kepala Batas (2007).
| Tahun | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 |
|---|---|---|---|---|---|
| Pesakit urutan tradisional Melayu | 18 683 | 20 819 | 21 337 | 18 184 | 17 580 |
Trend: meningkat hingga 2016 (puncak), kemudian merosot pada 2017 dan 2018.
Konsep urutan Melayu (ms. 165)
- Postnatal: untuk ibu yang baru bersalin dalam tempoh berpantang; termasuk mandian herba, bertungku, berbengkung.
- Patah: merawat tulang patah dengan tepukan lembut, usapan, regangan sambil membaca doa.
- Terapeutik: pada bahagian tubuh yang sakit atau rengsa.
- Peningkatan daya tahan reproduktif: menambah baik fungsi sistem reproduktif.
Mengolah grafik: pilih bentuk yang sesuai (carta palang untuk perbandingan, carta garis untuk trend, peta minda untuk konsep), beri tajuk, label dan sumber.
Pada tahun manakah pesakit urutan tradisional Melayu paling ramai?
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
2016, iaitu 21 337 orang (ms. 164).
12.4Dari Dapur Bonda: air tangan dan penanda wacana (ms. 166–167)
Air tangan ialah simpulan bahasa yang bermaksud masakan seseorang. Penanda wacana ialah kata penghubung antara ayat atau idea, seperti mula-mula, kemudian, selepas itu, akhirnya.
Pais ikan patin tempoyak (hidangan untuk 2–3 orang) disajikan dengan urap pucuk paku.
| Langkah | Cara menyediakannya (ms. 167) |
|---|---|
| 1 | Gaulkan bahan yang ditumbuk (cili padi, kunyit hidup) dengan gula, garam dan tempoyak. |
| 2 | Lumurkan bahan yang digaul pada ikan di atas daun pisang. |
| 3 | Bungkus ikan, kemudian bakar hingga naik bau. |
| 4 | Hidangkan. |
Mengolah langkah dengan penanda wacanaMula-mula, tumbuk cili padi dan kunyit hidup hingga lumat. Selepas itu, gaulkan bahan itu dengan gula, garam dan tempoyak. Kemudian, lumurkan pada ikan patin. Akhirnya, bungkus dan bakar pais itu hingga naik bau.
Apakah penanda wacana yang sesuai untuk memulakan langkah pertama resipi?
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Mula-mula / pertama / langkah pertama.
12.5Hutan Kecilku: terarium dan ayat dasar (ms. 168–169)
Terarium ialah bekas lut sinar berisi tanaman, boleh dianggap taman mini yang menggambarkan ekosistem seperti hutan hujan tropika. Ayat dasar ialah ayat paling asas yang terdiri daripada subjek dan predikat.
| Perkara | Terarium tertutup (Kumpulan 1) | Terarium terbuka (Kumpulan 2) |
|---|---|---|
| Tumbuhan sesuai | Tumbuhan tropika | Tumbuhan yang menyimpan air |
| Penyiraman | Tidak perlu kerap | Perlu kerap |
| Penyediaan | Agak sukar | Mudah, kos rendah |
| Kelebihan | Mengelakkan jangkitan kulat | Menyegarkan udara bilik |
Buku teks Bahasa Melayu Tingkatan 4, ms. 169.
Langkah menyediakan terarium
- Sediakan bekas lut sinar.
- Letakkan batu kerikil di bahagian bawah.
- Letakkan jaring di atas batu kerikil.
- Rendam medium tanaman (serat kelapa, tanah atau habuk kayu), kemudian letakkan hingga menutupi jaring.
- Rancang reka letak tumbuhan, pindahkan dengan penyepit.
- Hiaskan dengan lumut atau batu.
- Siram dengan air yang mencukupi dan tutup (terarium tertutup).
Pola ayat dasar
| Pola | Contoh |
|---|---|
| FN + FN | Terarium ialah taman mini. |
| FN + FK | Murid-murid berbincang. |
| FN + FA | Penjagaannya agak mudah. |
| FN + FS | Bekas itu di atas meja. |
Berunding dengan santun: jangan menolak cadangan dengan kasar. Katakan Cadangan itu baik, tetapi mungkin kita boleh…
Lapisan manakah diletakkan terus di atas batu kerikil?
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Jaring (langkah 3, ms. 169).
12.6Kraf Malaysia dan duta remaja filharmonik (ms. 170–171)
Unit Kraf Malaysia meminta murid menganalisis bahan tentang produk kraf (Oleh-oleh dan Citra Negara) dan memberi pendapat disertai huraian yang rasional secara bertatasusila.
Tengku Ahmad Irfan (ms. 171)
| Tahun / umur | Pencapaian |
|---|---|
| 1998 | Dilahirkan 21 Mei di Kuala Lumpur |
| Umur 6 | Dihadiahkan keyboard elektronik oleh ayah; minat muzik klasik bermula |
| Umur 9 | Menyertai MPO Encounter Program |
| 2012 (umur 14) | Lagu “Keraian” dimainkan oleh New York Philharmonic; ASCAP Charlotte Bergen Award |
| 2013 | Tempat pertama pertandingan piano Aspen Music Festival |
| 2016 | Mempersembahkan “Vivacity” di Leipzig, Jerman |
| 2018 | Dilantik Duta Remaja MPO |
Infografik: susun maklumat ringkas mengikut garis masa, gunakan ikon, angka dan tajuk kecil; elakkan ayat panjang.
Bilakah Tengku Ahmad Irfan dilantik menjadi Duta Remaja MPO?
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Pada tahun 2018 (ms. 171).