Pendidikan Islam nota, topik 13

Fikah: Haji dan Umrah

Buku teks Pendidikan Islam Tingkatan 4 KSSM, halaman 90–108

Matlamat bab ini

Murid boleh menyatakan maksud, hukum dan dalil naqli haji dan umrah (4.20.1)
Murid boleh menjelaskan syarat wajib, rukun, perkara wajib dan amalan sunat haji dan umrah, serta larangan semasa ihram (4.20.2)
Murid boleh membandingkan haji dengan umrah dari segi persamaan dan perbezaan (4.20.3)
Murid boleh menjelaskan jenis haji, iaitu ifrad, tamattu' dan qiran (4.20.4)
Murid boleh menerangkan kaifiat haji tamattu' mengikut kalendar Zulhijah dan melaksanakannya secara amali (4.20.5, 4.20.7)
Murid boleh menghuraikan hikmah haji dan umrah serta menunaikannya secara beradab dan istiqamah (4.20.6, 4.20.8)

Topik ini membincangkan haji dan umrah حج دان عمرة: maksud, hukum dan dalil; syarat wajib, rukun, perkara wajib dan sunat; larangan ihram; perbandingan haji dengan umrah; jenis haji; kaifiat haji tamattu' dan hikmah.

13.1Maksud, hukum dan dalil مقصود، حكوم دان دليل

Perkara	Haji حج	Umrah عمرة
Bahasa	Tujuan dan maksud	Ziarah
Istilah	Menuju ke Baitullah al-Haram pada bulan-bulan haji untuk melakukan ibadah tertentu mengikut syarat-syarat.	Menuju ke Baitullah al-Haram pada bila-bila masa untuk melakukan ibadah tertentu mengikut syarat-syarat.

Buku teks, ms. 90.

Hukum: haji dan umrah wajib sekali seumur hidup bagi setiap individu yang mukalaf dan berkemampuan.
واجب سكالي سعمور هيدوڤ باڬي سسأورڠ يڠ مكلف دان بركمامڤوان.

Bulan haji بولن حج (spektrum ilmu, ms. 90): Syawal, Zulkaedah dan 1 hingga 13 Zulhijah.

Dalil naqli دليل نقلي

Surah al-Baqarah ayat 196, bahagian: dan sempurnakanlah ibadah haji dan umrah kerana Allah — Surah al-Baqarah, 2: 196. Sempurnakan haji dan umrah kerana Allah SWT.

Ayat al-Quran: buku teks Pendidikan Islam Tingkatan 4, ms. 90.

Surah Ali Imran ayat 97, tentang kewajipan haji bagi yang mampu — Surah Ali Imran, 3: 97. Haji ialah kewajipan manusia kepada Allah SWT bagi yang mampu.

Ayat al-Quran: buku teks, ms. 91.

Ali Imran, 3: 97: Allah SWT mewajibkan manusia mengerjakan haji ke Baitullah bagi sesiapa yang berkemampuan. Sesiapa yang kufur (mengingkari kewajipan haji), Allah SWT Maha Kaya (tidak berhajat kepada sesuatu pun daripada sekalian makhluk).

Hadis riwayat Muslim daripada Umar al-Khattab tentang rukun Islam, termasuk menunaikan haji ke Baitullah jika mampu — Hadis riwayat Muslim: rukun Islam, termasuk menunaikan haji jika berkemampuan.

Hadis: buku teks, ms. 91.

Hadis daripada Umar bin al-Khattab RA: Islam ialah mengucap dua kalimah syahadah, mendirikan solat, menunaikan zakat, berpuasa pada bulan Ramadan dan menunaikan haji ke Baitullah jika mampu.

Nyatakan hukum haji dan umrah, dan dua dalil naqli yang menyokongnya.

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

Wajib sekali seumur hidup bagi yang mukalaf dan berkemampuan. Dalil: surah al-Baqarah, 2: 196; surah Ali Imran, 3: 97; hadis riwayat Muslim (rukun Islam).

13.2Syarat, rukun, wajib dan sunat شرط، روكون، واجب دان سنة

Syarat wajib haji dan umrah شرط واجب

Syarat	Penjelasan (ms. 92)
Islam إسلام	Tidak diwajibkan kepada orang kafir.
Baligh بالغ	Cukup umur dan tidak wajib kepada kanak-kanak.
Berakal برعقل	Tidak wajib kepada orang yang gila.
Merdeka مرديك	Tidak wajib kepada hamba.
Berkemampuan (istitaah) بركمامڤوان	Mampu dari segi kesihatan, kewangan dan keselamatan.

Ciri-ciri berkemampuan
1. Cukup perbelanjaan ke haji dan umrah, pergi dan balik.
2. Cukup nafkah asas bagi keluarga yang ditinggalkan.
3. Ada kenderaan pergi dan balik.
4. Aman perjalanan pergi dan balik.
5. Sihat tubuh badan.

Khusus bagi perempuan
1. Mendapat kebenaran suami atau wali.
2. Ditemani suami atau mahram atau kumpulan perempuan yang boleh dipercayai.

Spektrum ilmu: buku teks, ms. 92.

Haji wajib hanya apabila semua syarat dipenuhi, termasuk nafkah keluarga yang ditinggalkan. Meminjam wang sehingga keluarga tidak terjamin bukan kewajipan.

Rukun haji dan umrah روكون حج دان عمرة

Rukun	Haji	Umrah	Huraian (ms. 93-94)
1. Niat ihram	Ya	Ya	Niat mengerjakan haji atau umrah dan berihram, kerana Allah SWT.
2. Wukuf di Arafah	Ya	Tiada	Hadir di Arafah dari waktu zuhur 9 Zulhijah hingga sebelum masuk waktu subuh 10 Zulhijah.
3. Tawaf di Kaabah	Ya	Ya	Mengelilingi Kaabah 7 pusingan, bermula dari Hajar Aswad dan berakhir pada sudut yang sama.
4. Sa'i	Ya	Ya	Berjalan ulang-alik 7 kali antara bukit Safa dan bukit Marwah, bermula dari Safa dan berakhir di Marwah.
5. Bercukur atau bergunting	Ya	Ya	Menghilangkan sekurang-kurangnya tiga helai rambut.
6. Tertib	Ya	Ya	Melakukan perbuatan mengikut urutan (haji: pada kebanyakan rukun; umrah: pada semua rukun).

Buku teks, ms. 93-94.

Lafaz niat لفظ نية (haji dan umrah):

Lafaz niat haji: nawaitul hajja wa ahramtu bihi lillahi taala — Lafaz niat haji.

Lafaz niat umrah: nawaitul umrata wa ahramtu biha lillahi taala — Lafaz niat umrah.

Lafaz niat: buku teks, ms. 93.

Rajah cara tawaf: Kaabah, Hajar Aswad, Hijir Ismail, Maqam Ibrahim, garisan permulaan tawaf dan arah pusingan — Cara melakukan tawaf: mulakan sejajar dengan sudut Hajar Aswad, 7 pusingan, Kaabah di sebelah kiri.

Rajah: buku teks, ms. 94.

Tahallul (ms. 94): umrah bertahallul selepas sa'i dan bercukur atau bergunting. Haji ada dua: tahallul awal apabila dua daripada tiga perkara telah dilakukan (melontar jamrah Kubra; tawaf dan sa'i; bercukur atau bergunting) dan tahallul thani apabila semuanya disempurnakan.

Wukuf di Arafah tiada dalam umrah. Jangan menambahnya dalam rukun umrah.

Nyatakan rukun haji yang tidak terdapat dalam umrah, dan jelaskan waktunya.

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

Wukuf di Arafah; dari waktu zuhur 9 Zulhijah hingga sebelum masuk waktu subuh 10 Zulhijah.

Perkara wajib haji dan umrah ڤركارا واجب

Perkara wajib	Haji	Umrah	Huraian (ms. 95-96)
Niat ihram di miqat	Ya	Ya	Berniat ihram di miqat zamani (1 Syawal hingga subuh 10 Zulhijah) atau miqat makani.
Bermalam di Muzdalifah	Ya	Tiada	Selepas tengah malam 10 Zulhijah hingga sebelum fajar.
Melontar 7 anak batu di Jamrah Kubra	Ya	Tiada	Masa melontar bermula selepas tengah malam 10 Zulhijah.
Bermalam di Mina	Ya	Tiada	Malam-malam hari Tasyriq (11 hingga 13 Zulhijah).
Melontar 7 anak batu di ketiga-tiga jamrah	Ya	Tiada	Jamrah Sughra, Wusta dan Kubra pada hari Tasyriq; masa melontar bermula selepas azan Subuh dan tamat apabila matahari terbenam 13 Zulhijah.

Buku teks, ms. 95-96.

Peta lima miqat makani di sekitar Makkah: Zulhulaifah, Zat Irq, Qarn al-Manazil, Yalamlam dan Juhfah — Lima miqat makani. Jemaah dari Malaysia dan Asia Tenggara berihram di Qarn al-Manazil.

Peta: buku teks, ms. 95.

Miqat makani	Dari arah
1. Zulhulaifah (Bir Ali)	Madinah
2. Zat Irq	Iraq
3. Qarn al-Manazil	Malaysia, Asia Tenggara
4. Yalamlam	Yaman
5. Juhfah	Mesir dan Tunisia

Dua jenis miqat

Miqat zamani: ketentuan masa bagi seseorang berniat ihram haji (1 Syawal hingga subuh 10 Zulhijah). Miqat makani: ketentuan tempat berniat ihram.

Larangan semasa ihram لارڠن احرام

Jenis	Larangan (ms. 97-98)	Terpakai kepada
Kecantikan	Memotong atau mencukur rambut, mencabut bulu atau rambut, memotong kuku	Lelaki dan perempuan
Wangi-wangian	Memakai wangi-wangian pada pakaian, badan atau minyak rambut	Lelaki dan perempuan
Pakaian	Memakai pakaian berjahit atau bercantum; menutup kepala	Lelaki
	Menutup muka	Perempuan
	Memakai sarung tangan	Lelaki dan perempuan
Alam sekitar	Memburu binatang buruan; memotong atau merosakkan tumbuhan	Lelaki dan perempuan
Hubungan seksual	Berkahwin, menjadi wali atau wakil menerima nikah; perbuatan merangsang syahwat; persetubuhan suami isteri	Lelaki dan perempuan

Buku teks, ms. 97-98.

Pakaian ihram: lelaki memakai kain ihram putih tidak berjahit, secara biasa atau secara idtiba' (satu bahu terdedah); perempuan memakai pakaian yang menutup aurat dengan muka dibiarkan terbuka (ms. 98).

Amalan sunat haji dan umrah عملن سنة

Mandi sunat ihram (sebelum memakai pakaian ihram).
Solat sunat ihram dua rakaat.
Memperbanyak talbiah selepas berihram.
Memungut 7 anak batu di Muzdalifah pada 9 Zulhijah untuk melontar di Jamrah Kubra pada 10 Zulhijah (haji sahaja).
Solat sunat tawaf dua rakaat, sunat dilakukan di belakang Maqam Ibrahim.

Lafaz talbiah dan maksudnya: Labbaik Allahumma labbaik — Lafaz talbiah dan maksudnya.

Spektrum ilmu: buku teks, ms. 100.

Kelaskan: (a) bermalam di Mina; (b) sa'i; (c) solat sunat tawaf. Rukun, wajib atau sunat?

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

(a) wajib haji; (b) rukun; (c) sunat.

13.3Perbandingan haji dengan umrah ڤربنديڠن

Aspek	Haji	Umrah
Waktu	Dikerjakan pada bulan haji sahaja	Bila-bila masa sepanjang tahun
Rukun	Wajib wukuf	Tiada wukuf
Perkara wajib	Melontar 7 anak batu di ketiga-tiga jamrah; bermalam di Muzdalifah; bermalam di Mina; melontar 7 anak batu di Jamrah Kubra	Tiada melontar dan tiada bermalam di Muzdalifah atau Mina

Buku teks, ms. 101.

Persamaan: kedua-duanya mempunyai larangan ihram, miqat makani, tawaf ifadah, sa'i dan bercukur.

13.4Jenis haji جنيس حج

Jenis	Cara
Ifrad إفراد	Mengerjakan haji dahulu, kemudian mengerjakan umrah pada tahun yang sama.
Tamattu' تمتع	Mengerjakan umrah dahulu dalam bulan haji, kemudian mengerjakan haji pada tahun yang sama.
Qiran قران	Berniat mengerjakan haji dan umrah serentak.

Buku teks, ms. 102. Lembaga Tabung Haji ialah institusi yang menguruskan ibadah haji di Malaysia.

Ifrad: haji dahulu. Tamattu': umrah dahulu. Qiran: serentak. Jangan tertukar ifrad dengan tamattu'.

13.5Kaifiat haji tamattu' كيفية حج تمتع

Kalendar haji tamattu' bagi 6 hingga 13 Zulhijah — Kalendar haji tamattu', 6 hingga 13 Zulhijah.

Kalendar: buku teks, ms. 103.

Tarikh Zulhijah	Perkara dilakukan
6	Berihram umrah dan melaksanakan umrah
7	Tiada aktiviti rasmi
8	Berniat ihram haji di Masjidil Haram dan meninggalkan larangan ihram haji
9	Wukuf di Arafah
10	Bermalam di Muzdalifah, melontar Jamrah Kubra, bercukur, tawaf ifadah dan sa'i
11, 12	Melontar tiga jamrah dan bermalam di Mina
13	Tiada aktiviti rasmi

Selepas semua selesai, buat tawaf wada' di Makkah sebelum pulang ke tanah air (ms. 103).

Pada tarikh manakah jemaah haji tamattu' melontar Jamrah Kubra dan wukuf di Arafah?

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

Wukuf: 9 Zulhijah. Melontar Jamrah Kubra: 10 Zulhijah.

13.6Hikmah haji dan umrah حكمة حج دان عمرة

Aspek	Hikmah (ms. 106)
Rohani	Menghapuskan dosa dan menjauhi sifat kikir (mengorbankan harta dan tenaga); menzahirkan ketaatan melaksanakan perintah Allah SWT bagi mencapai kasih sayang dan rahmat-Nya.
Sosial	Saling mengenali sesama umat Islam walaupun berbeza bangsa dan negara.
Politik	Menzahirkan kekuatan umat Islam.
Dakwah	Memacu perkembangan dakwah Islam ke seluruh dunia.
Ekonomi	Meningkatkan taraf hidup umat Islam dengan menabung dalam Tabung Haji; menjana dana umat Islam dan mewujudkan sumber pendapatan baharu.

Buku teks, ms. 106.

Amalan: menunaikan haji secara beradab dan istiqamah, dengan sabar dan ikhlas (standard 4.20.8).

Rumusan روموسن

Tajuk	Isi penting
Hukum	Wajib sekali seumur hidup bagi mukalaf yang berkemampuan.
Dalil	Al-Baqarah, 2: 196; Ali Imran, 3: 97; hadis rukun Islam (riwayat Muslim).
Rukun	Niat ihram, wukuf (haji sahaja), tawaf, sa'i, bercukur/bergunting, tertib.
Wajib haji	Ihram di miqat, bermalam Muzdalifah, bermalam Mina, melontar jamrah.
Larangan ihram	Kecantikan, wangi-wangian, pakaian, alam sekitar, hubungan seksual.
Jenis haji	Ifrad (haji dahulu), tamattu' (umrah dahulu), qiran (serentak).
Hikmah	Rohani, sosial, politik, dakwah, ekonomi.