Sejarah nota, bab 3
Konflik dunia dan pendudukan Jepun di negara kita
Buku teks Sejarah Tingkatan 4 KSSM, halaman 50–85
Matlamat bab ini
- Murid boleh menerangkan kesedaran awal nasionalisme di negara kita sebelum perang dunia (3.1)
- Murid boleh menjelaskan faktor, peristiwa dan kesan Perang Dunia Pertama (3.2)
- Murid boleh menghuraikan faktor tercetusnya Perang Dunia Kedua serta perkembangannya di Eropah (3.3)
- Murid boleh menjelaskan peluasan kuasa Jepun dan permulaan Perang Dunia Kedua di Asia Pasifik (3.4)
- Murid boleh menerangkan faktor dan kronologi kedatangan Jepun ke negara kita (3.5)
- Murid boleh menghuraikan dasar pentadbiran, ekonomi dan sosial pendudukan Jepun (3.6)
- Murid boleh menerangkan perjuangan rakyat menentang pendudukan Jepun (3.7)
- Murid boleh menjelaskan perkembangan gerakan nasionalisme tempatan semasa pendudukan Jepun (3.8)
- Murid boleh menerangkan keadaan negara kita selepas kekalahan Jepun dan iktibar yang diperoleh (3.9)
Bab ini menerangkan bagaimana persaingan kuasa dan nasionalisme mencetuskan dua perang dunia, bagaimana Jepun menduduki negara kita (1942–1945), bagaimana rakyat menentang, dan apa yang berlaku selepas Jepun kalah.
3.1Nasionalisme di negara kita sebelum perang dunia
- Nasionalisme awal tercetus apabila orang Melayu menentang campur tangan British. Gerakan terbuka mendapat tindak balas yang keras.
- British memperkenalkan Enakmen Undang-Undang Islam 1904 dan dua badan penyiasat (Jabatan Siasatan Jenayah dan Biro Siasatan Politik) untuk mengawal gerakan Islah Islamiah.
- Pada 11 November 1914, empayar Uthmaniyah menyeru orang Islam bangkit. Penentangan Tok Janggut di Pasir Puteh, Kelantan, dikaitkan dengan kesedaran politik antarabangsa ini serta isu cukai dan sikap membenci British.
- Selepas penentangan bersenjata gagal, akhbar dan majalah menjadi wahana kesedaran. Contohnya “Cerita Tekukur” (1920) yang menyampaikan semangat kemerdekaan secara berselindung melalui watak haiwan.
| Undang-undang British tentang penerbitan | Tujuan |
|---|---|
| Publishing and Book Enactment 1915 Seditious Publication (Prohibition) Enactment 1919 | Mengawal penerbitan dan menyekat kesedaran kebangsaan dalam akhbar Melayu |
Mengapakah “Cerita Tekukur” menggunakan watak haiwan?
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Undang-undang British mengongkong penerbitan akhbar, jadi pernyataan politik kemerdekaan disampaikan secara berselindung.
3.2Latar belakang perang dunia: Perang Dunia Pertama (1914–1918)
Perang dunia berpunca daripada nasionalisme negara Eropah yang membawa persaingan antara kuasa imperialis.
| Faktor | Penerangan |
|---|---|
| Persaingan kuasa imperialis | Bersaing mendapatkan tanah jajahan untuk bahan mentah dan pasaran hasil industri (selepas Revolusi Industri). Permusuhan Perancis dengan Jerman. |
| Pakatan ketenteraan | Kuasa Tengah (Jerman, Austria-Hungary; kemudian Bulgaria dan empayar Uthmaniyah) lawan Pakatan Bertiga (Britain, Perancis, Rusia). |
| Krisis Balkan | Austria-Hungary bermusuh dengan Serbia. Kemuncaknya: Archduke Ferdinand, Putera Mahkota Austria-Hungary, dan isterinya Sophie dibunuh oleh pemuda Serbia. Austria-Hungary mengisytiharkan perang terhadap Serbia pada 28 Julai 1914. |
Bunuh Putera Mahkota ialah sebab pencetus. Persaingan imperialis, pakatan ketenteraan dan krisis Balkan ialah faktor yang menyediakan keadaan perang.
Berakhirnya perang dan kesannya
| Perkara | Fakta penting |
|---|---|
| Penyertaan | Itali menyertai Pakatan Bertiga (Mac 1915). Amerika Syarikat menyertai pada April 1917 dan membawa kejayaan kepada Pakatan Bertiga. |
| Persidangan Damai Paris | 18 Januari 1919. Melahirkan Deklarasi 14 Perkara Woodrow Wilson: penentuan nasib negara oleh rakyat sendiri dan sempadan berasaskan bangsa. |
| Perjanjian Versailles | 28 Jun 1919. Jerman bertanggungjawab terhadap kemusnahan, membayar pampasan, mengehadkan tentera dan menyerahkan wilayah serta tanah jajahan. Liga Bangsa-Bangsa ditubuhkan. |
| Kesan di Eropah | Pemerintahan beraja runtuh di Jerman, Austria-Hungary, Rusia dan Uthmaniyah. Negara baharu: Austria, Hungary, Czechoslovakia, Yugoslavia, Poland, Estonia, Latvia, Lithuania, Lebanon, Syria, Iraq. Amerika Syarikat menjadi kuasa besar. |
| Kesan di negara kita | Raja-raja Melayu diminta menyokong British; undang-undang perang diluluskan; wang bijih timah dan getah digunakan untuk membiayai perang British. |
Iktibar: kepentingan keamanan dunia. Perdamaian 1919 hanya sementara; dua puluh tahun kemudian Perang Dunia Kedua meletus.
Nyatakan dua syarat Perjanjian Versailles ke atas Jerman.
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Membayar pampasan; mengehadkan saiz angkatan tentera; menyerahkan wilayah dan tanah jajahan; bertanggungjawab terhadap kemusnahan (mana-mana dua).
3.3Perang Dunia Kedua (1939–1945)
Berlaku di dua medan: Eropah dan Asia Pasifik. Dua pakatan: Kuasa Paksi (Jerman, Itali, Jepun) dan Kuasa Bersekutu (Britain, Amerika Syarikat, Perancis, Rusia).
| Faktor tercetus | Penerangan |
|---|---|
| Ideologi baharu | Fasisme (Mussolini, Itali, berkuasa 1922) dan nazisme (Hitler, Jerman, 1933): nasionalisme melampau, mengetepikan Perjanjian Versailles, membina semula tentera. |
| Tidak puas hati terhadap Versailles | Jerman: pampasan tinggi, kemelesetan dan inflasi. Itali: tidak diberi tanah jajahan baharu. |
| Kegagalan Liga Bangsa-Bangsa | Krisis Manchuria (1931–1933), Perjanjian Pelucutan Senjata (1932–1934), Krisis Habsyah (1935–1936). |
| Peristiwa di Eropah | Fakta |
|---|---|
| September 1939 | Jerman menyerang Poland; Britain dan Perancis mengisytiharkan perang. |
| Blitzkrieg | Serangan kilat: pengeboman udara diikuti kereta kebal dan tentera bermotosikal. Eropah Barat jatuh menjelang pertengahan 1941. |
| Jun 1940 | Itali mengisytiharkan perang terhadap Britain dan Perancis. |
| Operasi Barbarossa | Serangan ke atas Rusia (Leningrad, Moscow, Stalingrad). Gagal: dua musim sejuk, kehabisan peluru, minyak dan makanan. Von Paulus menyerah di Stalingrad (Januari 1943). |
| D-Day, Jun 1944 | Pendaratan Bersekutu di Normandy. Musuh diperdaya supaya menyangka serangan di Calais. |
| April 1945 | Hitler mati; Jerman menyerah kalah. Perang di Eropah berlangsung enam tahun. |
Cara ingat: Paksi = Jerman, Itali, Jepun. Bersekutu = Britain, AS, Perancis, Rusia.
3.4Perang di Asia Pasifik, 1941–1945
- Pembaharuan Meiji menjadikan Jepun negara industri dan kuasa tentera. Jepun melaksanakan dasar peluasan kuasa.
- Sebab peluasan: keperluan perindustrian (bahan mentah dan pasaran); pengaruh golongan tentera (menguasai politik 1932; Jeneral Hideki Tojo Perdana Menteri Oktober 1941); mewujudkan Orde Baharu Asia.
- Sekatan ekonomi oleh Amerika Syarikat, British dan Belanda mendorong Jepun merancang menguasai Asia Tenggara. Pada 1940 Jepun menandatangani Pakatan Tiga Negara dengan Jerman dan Itali.
| Tahun | Peluasan kuasa Jepun |
|---|---|
| 1910 | Menguasai Korea |
| 1932 | Menduduki Manchuria |
| 1937 | Menduduki China |
| 1941 | Menduduki Indochina |
Permulaan perang di Asia Pasifik
8 Disember 1941: Jepun mendarat di Kota Bharu dan menyerang Pearl Harbour, Hawaii (pangkalan laut Amerika Syarikat). Tujuan: melumpuhkan armada AS. Amerika Syarikat kemudian mengisytiharkan perang. Menjelang April 1942 Jepun mempunyai empayar yang luas.
Perang di Asia Pasifik bermula dengan pendaratan di Kota Bharu dan serangan Pearl Harbour. Bukan Pearl Harbour sahaja.
3.5Faktor kedatangan Jepun ke negara kita
- Eksploitasi bahan mentah: Tanah Melayu pengeluar utama bijih timah dan getah; Sarawak dikenali dengan minyak di Miri dan Lutong.
- Kepentingan strategik ketenteraan: Singapura ialah pangkalan tentera laut British dan membuka laluan ke telaga minyak Sumatera; Pulau Borneo penting untuk menawan Pulau Jawa.
- Propaganda: slogan “Semangat Asia” dan “Asia untuk Orang Asia”. Matlamat: Lingkungan Sekemakmuran Asia Timur Raya.
Buku teks Sejarah Tingkatan 4, ms. 69.
| Tarikh | Peristiwa |
|---|---|
| 8 Dis. 1941 | Pendaratan serentak di Kuala Pak Amat/Pantai Sabak (Kota Bharu), Singgora dan Patani |
| 16 Dis. 1941 | Miri dikuasai (kempen Sarawak dan Sabah bermula) |
| 31 Dis. 1941 | Kuantan; kapal Repulse dan Prince of Wales ditenggelamkan |
| 11 Jan. 1942 | Kuala Lumpur |
| 15 Feb. 1942 | Singapura ditawan; seluruh Tanah Melayu jatuh |
Berapa harikah Jepun mengambil masa dari pendaratan di Kota Bharu hingga Singapura jatuh?
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
8 Disember 1941 hingga 15 Februari 1942: 23 + 31 + 15 = 69 hari (kira-kira dua bulan setengah).
3.6Dasar pendudukan Jepun di negara kita
| Bidang | Dasar dan contoh |
|---|---|
| Pentadbiran | Pemerintahan tentera. Awalnya Tanah Melayu digabungkan dengan Sumatera (tentera ke-25, Singapura); April 1944 diasingkan, tentera ke-29 di Taiping. Singapura = Syonan-to; Tanah Melayu = Malai Baru. Perlis, Kedah, Kelantan, Terengganu diserahkan kepada Thailand. Sarawak, Sabah, Brunei = Kita Boruneo (Kuching). Kempeitai = polis tentera yang kejam. |
| Raja-raja Melayu | Diiktiraf sebagai ketua agama Islam dan adat Melayu; pencen diteruskan; di bawah pengawasan Gabenor Jepun (1943). |
| Pemimpin tempatan | Kenaikan pangkat; Koa Kunrenjo melatih pemimpin muda. |
| Ekonomi | Ekonomi kawalan: Rancangan Pengeluaran Lima Tahun, Rancangan Perindustrian Lima Tahun. Wang pokok pisang dicetak tanpa kawalan, mengakibatkan inflasi. |
| Sosial: pendidikan | Sekolah Inggeris dan Cina ditutup; bahasa Jepun (Nippon Go) diajar; semangat Jepun (Nippon Seishin); lagu Kimigayo. |
| Sosial: agama | Menghormati Islam dan adat Melayu untuk membendung penentangan; pegawai agama dimanipulasi untuk propaganda. |
| Sosial: makanan | Catuan beras, garam, gula; kad catuan; kempen “Tambah Lebih Banyak Makanan”. Rakyat menjadi kreatif (tempe daripada biji getah). |
| Layanan kaum | Baik kepada Melayu, peribumi dan India (Tentera Kebangsaan India, Subhas Chandra Bose); kejam kepada orang Cina (akibat Perang China-Jepun). |
Landasan Kereta Api Maut: 415 km dari Thailand ke Burma; kira-kira 200 ribu romusha dan 60 ribu tawanan perang. Iktibar: ketahanan fizikal dan mental.
Jangan tertukar: Syonan-to = Singapura; Malai Baru = Tanah Melayu; Kita Boruneo = Sarawak, Sabah dan Brunei.
3.7Perjuangan rakyat menentang pendudukan Jepun
| Gerakan | Fakta penting |
|---|---|
| Rejimen Askar Melayu | Menentang pendaratan di Kelantan dan bertempur di Singapura. Pertempuran Bukit Candu: Leftenan Adnan Saidi. Leftenan Ibrahim Alla Ditta MC; Koperal Yaakob Bidin (Military Medal). |
| MPAJA | Gerila Parti Komunis Malaya; 165 anggota dilatih di Singapura; lapan rejimen; gerakan anti-Jepun terbesar. Bekerjasama dengan Force 136 (Disember 1943): senjata, ubat, kewangan, latihan. |
| Kuomintang (OCAJA) | “Tentera Bintang Satu”, Hulu Perak dan Kelantan; Lim Bo Seng; bekerjasama dengan MPAJA. |
| Force 136 | Unit khas British (SEAC, Colombo, 1943). Hulu Perak: Askar Melayu Setia (Dis. 1944). Pahang: Wataniah (Jan. 1945, Yeop Mahidin). Kedah: Gerila Melayu (Feb. 1945). Tokoh: Tengku Mahmood Mahyiddeen, “Harimau Malaya”. Operasi Zipper 1945. |
| Individu | Gurchan Singh (“Lion of Malaya”): risalah dan sabotaj. Sybil Kathigasu: jururawat Ipoh, membantu gerila dengan ubat dan radio; Pingat King George. |
| Sarawak dan Sabah | Operasi Semut (SRD Australia, Mei 1945, gerila Kayan, Kenyah, Kelabit, Murut, Iban). Pemberontakan Jesselton (Double Tenth, Oktober 1943) diketuai Albert Kwok; dihukum bunuh di Petagas. |
Siapakah pemimpin Pemberontakan Jesselton dan di manakah beliau dihukum bunuh?
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Albert Kwok; dihukum bunuh di Petagas bersama-sama 175 orang lain.
3.8Perkembangan nasionalisme tempatan dan pendudukan Jepun
- Slogan “Asia untuk Asia” selari dengan Kesatuan Melayu Muda (KMM). Kemenangan Jepun menyedarkan orang tempatan bahawa orang Asia boleh mengalahkan Eropah.
- Jepun membebaskan ahli KMM yang dipenjarakan British. Jun 1942: KMM dibubarkan kerana menuntut kemerdekaan. Giyu Gun (PETA, Ibrahim Haji Yaakob) dan Giyu Tai (Onan Haji Siraj) ditubuhkan.
- Jun 1945: KRIS (Kesatuan Rakyat Indonesia Semenanjung) ditubuhkan oleh Dr. Burhanuddin al-Helmi, Ibrahim Haji Yaakob dan Onan Haji Siraj untuk merdeka bersama Indonesia. Gagal kerana Jepun menyerah 15 Ogos 1945. Diteruskan oleh PKMM, parti politik pertama selepas Jepun.
- Sarawak: Melayu dan Iban menjadi Pegawai Daerah; persatuan Cina digabungkan sebagai Kakeo Kokokai. Sabah: PKML dan Parti Kebangsaan Melayu Tawau.
3.9Keadaan negara kita selepas kekalahan Jepun
| Tarikh | Peristiwa |
|---|---|
| 6 Ogos 1945 | Bom atom “Little Boy” di Hiroshima |
| 9 Ogos 1945 | Bom atom “Fat Man” di Nagasaki |
| 15 Ogos 1945 | Maharaja Hirohito mengumumkan Jepun menyerah kalah |
| 2 Sept. 1945 | Upacara menyerah di hadapan Jeneral MacArthur; British mendarat semula 3 Sept. (Pulau Pinang) |
| 12 Sept. 1945 | Mountbatten menerima penyerahan di Singapura. Pendudukan tamat (15 Feb. 1942 – 12 Sept. 1945) |
Kekosongan kuasa dan Bintang Tiga
- Pendaratan semula British yang lewat menyebabkan kekosongan kuasa, maka Bintang Tiga (PKM melalui MPAJA) menguasai bandar dan balai polis selama kira-kira 14 hari, menghukum bunuh orang yang bekerjasama dengan Jepun, terutama orang Melayu.
- Orang Melayu bersatu: Gerakan Fi-Sabilillah; Kiai Salleh (Tentera Selempang Merah, Johor); Haji Bakri (Parang Panjang, Sungai Manik, Perak). Tercetus pergaduhan kaum.
- Kompromi: Dato’ Onn Jaafar (Pegawai Daerah Batu Pahat) merundingkan perdamaian Ogos 1945. Sultan Pahang dan Sultan Perak melawat daerah. Di Sarawak, tentera Australia mengenakan perintah berkurung (11 Sept. 1945).
Iktibar bab ini: nikmat keamanan; semangat cinta akan negara; sedia berkorban; ketahanan fizikal dan mental; menjaga keharmonian kaum.
Rumusan
| Subtopik | Perkara mesti ingat |
|---|---|
| 3.1 Sebelum perang | Tok Janggut; Enakmen 1904; “Cerita Tekukur” |
| 3.2 PD Pertama | 1914–1918; imperialisme, pakatan, Balkan; Versailles 1919; Liga Bangsa-Bangsa |
| 3.3 PD Kedua | 1939–1945; fasisme, nazisme; Blitzkrieg, Barbarossa, D-Day |
| 3.4 Asia Pasifik | Peluasan kuasa; sekatan ekonomi; 8 Dis. 1941 Pearl Harbour |
| 3.5 Jepun datang | Bahan mentah, strategik, propaganda; Singapura jatuh 15 Feb. 1942 |
| 3.6 Dasar | Pentadbiran tentera, wang pokok pisang, catuan, Nippon Go |
| 3.7 Penentangan | Askar Melayu, MPAJA, Force 136, Albert Kwok, Operasi Semut |
| 3.8 Nasionalisme | KMM, Giyu Gun, KRIS, PKMM |
| 3.9 Selepas Jepun | Hiroshima, 15 Ogos; Bintang Tiga; Kiai Salleh; Onn Jaafar |