Sejarah nota, bab 4
Era peralihan kuasa British di negara kita
Buku teks Sejarah Tingkatan 4 KSSM, halaman 92–123
Matlamat bab ini
- Murid boleh menerangkan tugas dan kegagalan British Military Administration (BMA) mengembalikan kestabilan dan kepercayaan rakyat (4.1)
- Murid boleh menghuraikan latar belakang dan ciri-ciri gagasan Malayan Union serta cara MacMichael mendapatkan tandatangan sultan (4.2)
- Murid boleh menjelaskan reaksi Raja-raja Melayu dan rakyat terhadap Malayan Union serta peranan Kongres Melayu dan UMNO (4.3)
- Murid boleh menerangkan faktor penyerahan Sarawak kepada British dan proses penyerahan itu (4.4)
- Murid boleh membandingkan penentangan dan sokongan penduduk Sarawak terhadap penyerahan, termasuk Rukun 13 dan Sungkit Berdarah (4.5)
- Murid boleh menjelaskan faktor penyerahan Sabah kepada British dan sebab tiada penentangan di Sabah (4.6, 4.7)
- Murid boleh menghargai pengorbanan tokoh terdahulu mempertahankan maruah bangsa dan tanah air
Bab ini menerangkan bagaimana kuasa British kembali ke negara kita selepas Jepun menyerah kalah: bermula dengan BMA, diikuti Malayan Union di Tanah Melayu dan penyerahan Sarawak serta Sabah kepada British. Perhatikan sebab, reaksi penduduk dan akibat setiap peristiwa.
4.1British Military Administration (BMA)
BMA ialah pentadbiran tentera British yang bermula di Tanah Melayu pada 12 September 1945, di bawah arahan Lord Mountbatten (Pemerintah Tertinggi Tentera Bersekutu di Asia Tenggara). Tugasnya: mengembalikan kestabilan dan memulihkan kepercayaan rakyat.
| Tugas BMA | Usaha | Hasil |
|---|---|---|
| Mengembalikan kestabilan dan keamanan | Membubarkan MPAJA pada 1 Disember 1945 dan menyuruh senjata dikembalikan | Gagal mengumpulkan semula senjata; gagal membanteras jenayah, keganasan, kongsi gelap dan ketegangan kaum |
| Memulihkan kepercayaan rakyat | Cuba menangani kebuluran, wabak beri-beri, harga melambung, pasar gelap dan rasuah; membaiki ladang getah, lombong bijih timah dan prasarana | Sukar kerana kekurangan jentera, alat ganti dan teknologi; rakyat hampa |
Contoh inflasi (Jadual 4.1): harga beras sekati ialah 0.06 dolar Selat pada Disember 1941, tetapi 75.00 mata wang Jepun pada Ogos 1945. Telur sebiji naik daripada 0.03 kepada 35.00.
Jangan tulis bahawa BMA berjaya. Buku teks menyatakan BMA gagal melaksanakan tanggungjawab yang diharapkan rakyat. Pengajarannya: sentiasa waspada dan tidak mudah mempercayai kuasa asing.
Nyatakan dua masalah rakyat selepas pemerintahan Jepun yang gagal diatasi oleh BMA.
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Contoh: kebuluran / kekurangan makanan dan ubat; harga melambung; wabak beri-beri; pasar gelap, rasuah dan peras ugut; jenayah dan kongsi gelap (mana-mana dua).
4.2Gagasan Malayan Union
Malayan Union ialah bentuk pentadbiran berpusat (kesatuan) yang dirancang British untuk menggantikan BMA. Matlamat British: melicinkan pentadbiran, meningkatkan pelaburan ekonomi, mengukuhkan pertahanan dan mengekalkan orang asing sebagai tenaga kerja.
Latar belakang
| Tarikh | Peristiwa |
|---|---|
| Februari 1943 | Unit Perancang Tanah Melayu dibentuk di London (diketuai Mejar Jeneral Ralph Hone) |
| 10 Oktober 1945 | George Henry Hall membentangkan rancangan di Parlimen British (Kertas Putih 6274) |
| 22 Januari 1946 | Parlimen British meluluskan 13 perkara kandungan Malayan Union |
| 1 April 1946 | Malayan Union dilaksanakan |
Ciri-ciri Malayan Union
| Aspek | Kandungan |
|---|---|
| Kesatuan | Negeri-negeri Melayu Bersekutu, Negeri-negeri Melayu Tidak Bersekutu dan Negeri-negeri Selat (kecuali Singapura) disatukan menjadi satu unit pentadbiran |
| Ketua pentadbir | Gabenor British yang dilantik oleh Raja England; Majlis Eksekutif dan Majlis Perundangan di bawah kawalan Pesuruhjaya Tinggi British |
| Raja-raja Melayu | Sultan menjadi ahli Majlis Raja-Raja yang hanya membincangkan agama Islam dan adat istiadat Melayu |
| Kewarganegaraan | Prinsip jus soli (berdasarkan tempat lahir); berumur 18 tahun ke atas dan bermastautin 10 hingga 15 tahun layak; kurang 18 tahun jika ibu bapa warganegara |
Malayan Union mengubah status Tanah Melayu daripada negeri naungan kepada tanah jajahan. Jangan tulis sebaliknya.
Mendapatkan tandatangan sultan
British menghantar H.C. Willan (8 hingga 29 September 1945) untuk meninjau sokongan Raja-raja Melayu. Kemudian Sir Harold MacMichael tiba di Port Swettenham pada 11 Oktober 1945 dan dalam dua bulan mendapat tandatangan sembilan raja menggunakan desakan, ugutan dan paksaan.
Buku teks Sejarah Tingkatan 4, ms. 98.
| Negeri | Tarikh tandatangan |
|---|---|
| Johor | 20 Oktober 1945 |
| Selangor | 24 Oktober 1945 |
| Pahang | 2 November 1945 |
| Negeri Sembilan | 14 November 1945 |
| Perak | 22 November 1945 |
| Kedah | 2 Disember 1945 |
| Perlis | 4 Disember 1945 |
| Kelantan | 17 Disember 1945 |
| Terengganu | 21 Disember 1945 |
Cara ingat: Johor dahulu, Terengganu terakhir. Kelantan diugut tidak diiktiraf; Terengganu pada mulanya enggan kerana perjanjian bercanggah dengan Undang-Undang Tubuh Negeri.
Siapakah yang dihantar oleh British untuk merintis jalan sebelum MacMichael, dan apakah tujuannya?
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
H.C. Willan; untuk meninjau dan memastikan sokongan Raja-raja Melayu terhadap perjanjian Malayan Union.
4.3Reaksi penduduk tempatan terhadap Malayan Union
Malayan Union ditentang oleh Raja-raja Melayu, orang Melayu dan bekas pegawai British. Sebabnya: ia bentuk penjajahan mutlak dan sultan kehilangan kedaulatan serta kuasa politik.
| Pihak | Bentuk bantahan |
|---|---|
| Raja-raja Melayu | Cadang membawa kes ke Mahkamah Tinggi England (Persidangan Kuala Kangsar, April 1946); surat bantahan kepada George Henry Hall; menyokong Kongres Melayu; memulaukan upacara pelantikan Gabenor |
| Raja Perempuan Kelsom | Mengetuai perarakan wanita Perak di Kuala Kangsar (28 Mei 1946) |
| Akhbar | Utusan Melayu, Majlis dan Warta Negara mengecam dan menyeru perhimpunan besar |
| Cendekiawan | Dato’ Onn Jaafar, Za‘ba, Dato’ Nik Ahmad Kamil dan lain-lain menggerakkan penentangan |
| Wanita | Cikgu Zaharah Abdullah, Halimahton Abd Majid dan lain-lain |
| Persatuan Melayu | SABERKAS, Persatuan Melayu Kedah, Perak, Selangor dan Johor; rapat umum di Kelantan, Kedah dan Johor |
| Bekas pegawai British | Frank Swettenham, Richard Winstedt, George Maxwell dan lain-lain mengkritik rancangan itu |
Kongres Melayu dan UMNO
- Penentangan menjadi peringkat kebangsaan apabila Za‘ba menghubungi Dato’ Onn Jaafar, Dato’ Panglima Bukit Gantang dan Tunku Abdul Rahman.
- Kongres Melayu diadakan di Kelab Sultan Sulaiman, Kampung Baru, Kuala Lumpur pada 1 hingga 4 Mac 1946; 41 pertubuhan Melayu menghantar wakil.
- Kongres bersetuju menubuhkan UMNO, yang ditubuhkan di Istana Besar, Johor Bahru pada 11 Mei 1946.
- UMNO menganjurkan rapat umum besar-besaran ketika Gammans dan Rees Williams meninjau; mereka melaporkan bahawa sultan tidak menyedari akibat perjanjian, lalu British mengkaji semula dan menggantikan Malayan Union dengan Persekutuan Tanah Melayu.
Cara ingat penentangan: Raja, Akhbar, Cendekiawan, Wanita, Persatuan, Kongres.
Apakah tindakan Raja-raja Melayu apabila Gabenor Malayan Union dilantik?
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Memulaukan (memboikot) upacara pelantikan Gabenor, Sir Edward Gent, selepas resolusi Kongres Melayu dibentangkan oleh Dato’ Onn Jaafar.
4.4Penyerahan Sarawak kepada kerajaan British
Tentera Australia mendarat di Kuching dan memperkenalkan BBCAU pada 11 September 1945. Charles Vyner Brooke menyerahkan Sarawak kepada British, dan Hari Penyerahan diisytiharkan pada 1 Julai 1946.
| Faktor penyerahan | Penjelasan |
|---|---|
| Pewarisan takhta | Vyner Brooke tiada anak lelaki, semakin uzur dan enggan melantik Anthony Brooke |
| Desakan British | Pejabat Tanah Jajahan mendesak (19 Jun 1944; surat 28 Februari 1945) untuk menguasai ekonomi dan pelaburan |
| Masalah kewangan | Ekonomi terjejas, lombong minyak musnah, ladang getah terbiar; kos pemulihan tinggi |
Semasa Sarawak diduduki Jepun, kerajaan sementara (pengerusi Bertram Brooke dan Anthony Brooke) menolak tawaran British melalui Oliver Stanley pada 1944. Pada 1946 British memperkenalkan BMA di Sarawak.
Proses penyerahan
- 28 Februari 1945: Pejabat Tanah Jajahan meminta Vyner Brooke bersetuju.
- Gerard T. MacBryan dihantar mendapatkan persetujuan ketua tempatan.
- Gammans dan Rees Williams meninjau (tiba 2 Mei 1946): peribumi menentang, orang Cina menyokong.
- Majlis Negeri mengundi Rang Undang-Undang Penyerahan: 19 undi menyokong, 16 menentang.
- 1 Julai 1946: Sarawak disahkan tanah jajahan British.
Penyerahan Sarawak diputuskan oleh undian sempit (19 berbanding 16). Jangan tulis bahawa semua rakyat bersetuju.
Berapakah perbezaan undi dalam Majlis Negeri tentang Rang Undang-Undang Penyerahan?
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
19 − 16 = 3 undi; golongan propenyerahan menang.
4.5Reaksi penduduk tempatan terhadap penyerahan Sarawak
Faktor penentangan
Golongan antipenyerahan dipimpin Datu Patinggi Abang Haji Abdillah. Sebabnya: (1) Vyner Brooke melanggar Prinsip Kelapan Perlembagaan 1941 (pemerintahan sendiri); (2) mengetepikan surat wasiat Charles Brooke dengan membuat keputusan tanpa berbincang dengan Raja Muda (Anthony Brooke) dan Tuan Muda (Bertram Brooke); (3) MacBryan menggunakan muslihat seperti tekanan dan sogokan.
Bentuk penentangan
| Bentuk | Butiran |
|---|---|
| Persidangan | Dipengerusikan Johari Anang; demonstrasi setiap 1 Julai |
| Demonstrasi | 30 Oktober 1946 ketika Gabenor Charles Arden Clarke tiba; 16 persatuan Melayu |
| Meletak jawatan | Selepas Pekeliling No. 9/1946, 409 kakitangan kerajaan meletak jawatan (2 April 1947) |
| Wanita | Cikgu Lily Eberwein, Cikgu Ajibah Abol |
| Akhbar | Utusan Sarawak (Januari 1949) |
| Surat bantahan | Kepada Perdana Menteri Clement Attlee; Anthony Brooke merayu ke Privy Council dan Mahkamah Tinggi Brunei (ditolak) |
| Rukun 13 | Ditubuhkan 20 Ogos 1948 di Sibu oleh PPM; dipimpin Awang Rambli, Morshidi Sidek, Bujang Suntong |
Buku teks Sejarah Tingkatan 4, ms. 112.
Sungkit Berdarah
Pada 3 Disember 1949 Rosli Dhoby menikam Duncan Stewart (Gabenor kedua) di Sibu; beliau meninggal seminggu kemudian. British menutup pejabat PPM, PKMS, BPS dan ASAS (6 dan 7 Disember 1949). Rosli Dhoby, Morshidi Sidek, Awang Rambli dan Bujang Suntong dihukum gantung. Gerakan gagal tetapi membangkitkan nasionalisme dan membawa penubuhan parti politik.Golongan yang menyokong
Diketuai Datu Bandar Abang Haji Mustapha dan Datu Amar Abang Haji Suleiman. Alasan: memajukan negeri, memajukan penduduk tempatan (Young Malay Association) dan peluang pekerjaan dalam perkhidmatan awam.
Siapakah yang menikam Duncan Stewart dan apakah nama peristiwa itu?
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Rosli Dhoby; peristiwa Sungkit Berdarah (Sibu, 3 Disember 1949).
4.6Penyerahan Sabah dan reaksi penduduk (4.7)
BMA diperkenalkan di Sabah di bawah C.F.C. Macaskie. SBUB menandatangani perjanjian dengan British pada 26 Jun 1946; penyerahan berkuat kuasa 15 Julai 1946. Gabenor pertama: Sir Edward Twining.
| Faktor penyerahan | Penjelasan |
|---|---|
| Kepentingan British | Sabah ganti jajahan yang bakal merdeka (Sri Lanka, India, Burma); bekalan bahan mentah dan pasaran |
| Dasar luar | Sabah sudah negeri naungan; British kawal hubungan luar dan pertahanan |
| Masalah kewangan SBUB | Jepun memusnahkan Jesselton, Kudat dan Sandakan; SBUB tiada dana |
Pentadbiran BMA di Sabah
Kota Kinabalu dibebaskan daripada kawalan tentera Jepun pada 28 September 1945 dan Sandakan pada 19 Oktober 1945. BMA yang diketuai C.F.C. Macaskie berusaha mengembalikan keamanan dan ketenteraman negeri.
Penduduk Sabah tidak menentang: pelbagai etnik sukar bersatu, British melemahkan persatuan (menaikkan pangkat, memindahkan pemimpin), peluang pentadbiran terhad, dan sebahagian melihat peluang sosioekonomi.
| Persatuan di Sabah | Tindakan British terhadap pemimpin |
|---|---|
| Barisan Pemuda Sabah (BARIP) | Ada yang dihantar berkursus ke SITC, ditawarkan bekerja dengan kerajaan atau berpindah ke Pulau Labuan |
| Parti Kebangsaan Melayu Labuan (PKML) | Tengku Noordin dan Zakaria Gunn dipindahkan ke Jesselton; Apong Kerahu ditukarkan dari Tawau ke Sandakan |
Bezakan: Malayan Union dan Sarawak ditentang; Sabah tidak mendapat bantahan.
Mengapakah kegiatan berpersatuan di Sabah menjadi lemah?
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
British menawarkan kenaikan pangkat dan memindahkan pemimpin; persatuan mengalami masalah kewangan dan kekurangan pemimpin yang berkebolehan.
Nilai: hargai kestabilan negara hasil perjuangan tokoh terdahulu; pertahankan maruah bangsa dan berwaspada.