Bahasa Melayu nota, tema 3
Kerjaya meniti jaya
Buku teks Bahasa Melayu Tingkatan 5 KSSM (DBP, 2020), halaman 28–40
Matlamat bab ini
- Murid boleh mendengar dan menghubungkaitkan maklumat daripada pengetahuan sedia ada dengan fakta baharu tentang kerjaya jurusolek kesan khas secara betul, tepat dan bermakna (1.3.1)
- Murid boleh membaca, menilai dan membandingkan dua bahan teks yang berbeza berdasarkan bukti dalam teks menggunakan teknik bacaan yang sesuai (2.3.1)
- Murid boleh menulis kerangka karangan dengan menyusun dan menganalisis isi penting secara terancang (3.4.1)
- Murid boleh mengaplikasi bentuk kata ganda dan akronim dalam pelbagai laras bahasa dengan betul mengikut konteks (5.1.3)
- Murid boleh mendengar dan menjana idea baharu daripada maklumat tentang kiropraktik dengan betul dan bermakna (1.3.2)
- Murid boleh memahami dan mengapresiasi aspek yang menarik dalam sajak dan gurindam (4.1.2)
- Murid boleh membaca untuk mengenal pasti dan menyelesaikan masalah pemilihan kerjaya daripada pelbagai bahan (2.3.2)
Tema 3 membincangkan kerjaya: bidang yang tidak lazim (jurusolek kesan khas, kiropraktor), perniagaan kecil yang menjadi besar (pakaian terpakai), perkhidmatan awam (Pegawai Tadbir Diplomatik) dan cara memilih kerjaya. Fokus bahasa ialah kata ganda dan akronim. Soalan SPM Kertas 1 dan Kertas 2 sering menguji kefahaman bahan, perbandingan dua teks, kerangka karangan, tatabahasa dan peribahasa.
| Bahan | Kemahiran | Isi dalam buku teks | ms. |
|---|---|---|---|
| Suka-suka Menjadi Kerjaya | Mendengar dan bertutur (1.3.1) | “Palitan Kecantikan”, “Solekan Ubah Wajah”, solekan mekanikal dan optikal | 30–31 |
| Tuah di Sebalik Bungkusan | Membaca (2.3.1) | Blog “Hikayat Kepala Kain”; berita “Pakaian Terpakai Jadi Pilihan” | 32–33 |
| Berkhidmat untuk Negara | Menulis, tatabahasa (3.4.1, 5.1.3) | Wawancara “Kerjaya Impian Graduan”; laluan kerjaya PTD | 34–35 |
| Ajaibnya Kuasa Tangan | Mendengar, seni bahasa (1.3.2, 4.1.2) | Kiropraktik; sajak “Si Tukang Urut”; gurindam “Seni Regangan” | 36–37 |
| Dunia Kerjaya | Membaca (2.3.2) | Amira, Samantha, Anand; kerjaya “kolar baharu”; faktor pemilihan kerjaya | 38–39 |
| Permainan Bahasa | Pengukuhan | Bina ayat dalam konteks (kata ganda dan akronim) | 40 |
3.1Jurusolek kesan khas (ms. 30–31)
Bahan “Palitan Kecantikan” menerangkan bahawa kerjaya jurusolek bukan sekadar bakat seni. Jurusolek perlu mengkaji kesesuaian wajah, personaliti, warna dan konsep atau tema majlis. Nurliana binti Nordin bermula dengan hobi, berkongsi hasil solekan matanya di Facebook, kemudian menerima tempahan solekan pengantin dan majlis, dan sejak empat tahun lepas melakukan solekan kesan khas dengan belajar melalui Google dan YouTube.
| Aspek | Jurusolek biasa | Jurusolek kesan khas |
|---|---|---|
| Tujuan | Memberi kesempurnaan dan kecantikan kepada wajah | Melukis wajah atau membentuk tubuh pelakon supaya kesan yang diinginkan tampak semula jadi |
| Masa | Lebih singkat | Mengambil masa yang panjang |
| Pendidikan | Sijil atau diploma kosmetologi (kolej vokasional, kolej komuniti, institusi swasta). Kesan khas juga perlu belajar menghasilkan getah dan darah palsu untuk prostetik. | |
| Masa hadapan | – | Luas: industri perfileman (filem seram, fiksyen sains) dan pementasan teater |
| Jenis solekan kesan khas | Ciri | Contoh |
|---|---|---|
| Mekanikal | Dihasilkan serta-merta menggunakan mekap dan prostetik | kesan luka, terbakar, penuaan, kemalangan |
| Optikal | Disertai teknologi: janaan komputer dan manipulasi foto | tangan putus, perut terburai, kepala pecah |
Menghubungkaitkan maklumat (1.3.1): padankan fakta baharu dengan pengetahuan sedia ada. Contoh: anda tahu filem seram menggunakan darah palsu → bahan itu dibuat oleh jurusolek kesan khas yang belajar menghasilkannya.
Elak: menyamakan jurusolek biasa dengan kesan khas. Perbezaan utama ialah masa yang panjang dan penggunaan prostetik / teknologi.
Bezakan solekan mekanikal dengan solekan optikal.
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Mekanikal: dihasilkan serta-merta dengan mekap dan prostetik (luka, terbakar, penuaan). Optikal: menggunakan teknologi seperti janaan komputer dan manipulasi foto (tangan putus, kepala pecah) (ms. 31).
3.2Membandingkan dua bahan: “Tuah di Sebalik Bungkusan” (ms. 32–33)
Dua bahan tentang penjual pakaian terpakai (bundle) dibaca dengan teknik QUACK, kemudian dibandingkan dengan bukti daripada teks.
| Aspek | Blog Adam Fansuri (ms. 32) | Berita Puan Mi (ms. 33) |
|---|---|---|
| Bentuk bahan | Catatan blog, gaya peribadi, kata ganti “saya” | Laporan akhbar (Berita Harian), orang ketiga, ada sumber |
| Permulaan | Membeli jean kepala kain; menjualnya semasa semester tiga kerana bapa sakit | Menjual baju sendiri melalui laman sosial, modal RM60.00 |
| Sumber barang | Penjual bundle, orang perseorangan, bale daripada pembekal (50 kg, dibeli dari luar negara) | Dari rumah ke rumah, RM1.00 sekilogram; bukan daripada pemborong luar negara |
| Kemajuan | Menyewa kedai; mengasingkan pakaian mengikut gred | Lima kedai: Jenjarom, tiga di Tawau, satu di Lahad Datu |
| Persamaan | Kedua-duanya bermula dengan menjual barang sendiri melalui media sosial, melihat peluang untung, lalu bergiat sepenuh masa dalam perniagaan pakaian terpakai. | |
Kosa kata dan ungkapan
| Ungkapan | Makna |
|---|---|
| kepala kain | benang merah pada kaki seluar jean yang dilipat; jean jenis ini sukar diperoleh dan harganya mahal |
| duit tepi | pendapatan sampingan |
| menceburi | mula melibatkan diri dalam sesuatu bidang |
| menebalkan muka | sanggup menahan malu |
| melebarkan sayap | meluaskan perniagaan ke tempat lain |
| hasil penat lelahnya berbaloi | usahanya berbaloi; berbaloi dengan pengorbanan |
Peribahasa yang sesuai: Puan Mi bermodal kecil lalu memiliki lima kedai → sedikit demi sedikit, lama-lama menjadi bukit. Adam mencari jalan walaupun ada masalah kewangan → di mana ada kemahuan, di situ ada jalan.
Membandingkan: jangan hanya menyalin. Tulis persamaan dan perbezaan dengan bukti (modal, sumber barang, bentuk bahan).
Apakah itu bale dan bagaimanakah harga pakaian di dalamnya ditentukan?
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Bale ialah bungkusan besar pakaian terpakai (kira-kira 50 kg) yang dibeli dari luar negara oleh pembekal. Pakaian diasingkan mengikut gred dan harga ditentukan mengikut gred itu (ms. 32).
3.3Pegawai Tadbir Diplomatik dan kerangka karangan (ms. 34–35)
Dalam wawancara radio, Ketua Pengarah Perkhidmatan Awam menerangkan jalan menjadi Pegawai Tadbir Diplomatik (PTD).
Buku teks Bahasa Melayu Tingkatan 5, ms. 35.
| Perkara | Maklumat |
|---|---|
| Syarat | PNGK minimum 3.0; lulus tapisan awal (ujian dalam talian, ujian kompetensi, temu duga) |
| Latihan | Institut Tadbiran Awam Negara (Intan), 10 bulan: modul akademik dan modul sahsiah (aktiviti fizikal dan kemasyarakatan) |
| Pentauliahan | Diploma Pascasiswazah Pengurusan Awam (DPA), kemudian pelantikan sebagai PTD |
| Peranan | Merancang dan melaksanakan dasar awam: infrastruktur, keselamatan, ekonomi, pendidikan, sosial dan hubungan antarabangsa |
| Kelebihan | Berkhidmat di peringkat persekutuan, negeri, daerah, agensi; kedutaan, Pesuruhjaya Tinggi, badan antarabangsa; peluang belajar (Hadiah Latihan Persekutuan, biasiswa); kemajuan kerjaya luas |
Menulis kerangka karangan (3.4.1)
Kerangka: “Kerjaya sebagai Pegawai Tadbir Diplomatik”
- Pendahuluan: PTD kerjaya impian graduan; pernyataan tujuan.
- Isi 1, syarat dan laluan: PNGK 3.0, tapisan awal, latihan di Intan 10 bulan.
- Isi 2, peranan: merancang dasar awam; mewakili negara di luar negara.
- Isi 3, kelebihan: kemajuan kerjaya, pengalaman budaya, peluang melanjutkan pengajian.
- Penutup: PTD memartabatkan imej negara; rumusan dan harapan.
Kerangka yang baik: isi tersusun, tidak bertindih, ada huraian ringkas dan setiap isi menjawab tajuk. Tulis dalam ayat atau frasa yang selari.
3.4Tatabahasa: kata ganda dan akronim (5.1.3)
Kata ganda ialah kata yang terbentuk melalui proses penggandaan kata dasar dan ditulis dengan tanda sempang. Akronim ialah gabungan huruf awal, suku kata atau gabungan kedua-duanya yang dieja dan disebut sebagai satu perkataan.
| Jenis kata ganda | Ciri | Contoh daripada bahan |
|---|---|---|
| Penuh | Seluruh kata dasar digandakan | cita-cita, pegawai-pegawai, dasar-dasar, otot-otot, jean-jean, suka-suka |
| Berentak | Kata dasar digandakan dengan bunyi yang berubah atau berima, dan maknanya sebagai satu kesatuan | desas-desus, keluh-kesah |
| Berimbuhan | Kata dasar digandakan serta mendapat imbuhan | bertalu-talu, bersama-sama |
| Singkatan | Akronim |
|---|---|
| Dieja huruf demi huruf: PTD, PNGK, DPA, KPPA, TVET | Disebut sebagai satu perkataan: Intan (Institut Tadbiran Awam Negara), JUSA, TURUS, BERNA |
Kesalahan lazim: (1) semua pegawai-pegawai → semua pegawai (kata bilangan sudah menunjukkan jamak); (2) beberapa buah buku-buku → beberapa buah buku; (3) bersama sama → bersama-sama (tanda sempang wajib).
Kelaskan Intan, PNGK dan JUSA sebagai akronim atau singkatan.
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Intan dan JUSA ialah akronim (disebut sebagai satu perkataan). PNGK ialah singkatan (dieja huruf demi huruf).
3.5Kiropraktik, sajak dan gurindam (ms. 36–37)
Kiropraktik ialah kaedah rawatan menggunakan tekanan pada tulang belakang atau bahagian tubuh lain oleh kiropraktor untuk meletakkan tulang yang dislokasi pada tempat asal; matlamatnya memulihkan kesihatan jangka panjang melalui penjajaran tulang belakang.
| Perkara | Isi (ms. 36) |
|---|---|
| Kelayakan | Ijazah sarjana muda bidang berkaitan; berdaftar dengan Persatuan Kiropraktik Malaysia; berdaftar insurans ganti rugi profesional |
| Tugas | Terapi tisu lembut; menyelaraskan pergerakan sendi; memulihkan sendi atau otot; senaman dan regangan |
| Faedah | Mengurangkan sakit leher dan belakang, kesakitan dan ketegangan otot; membantu sistem saraf menghantar impuls |
| Bentuk | Tajuk | Ciri |
|---|---|---|
| Sajak (puisi moden) | “Si Tukang Urut” | Bebas: tiada bilangan baris atau rima tetap; berbentuk rangkap; bahasa kiasan; persoalan: kiropraktor mengubat tanpa ubat, menjajarkan tulang, sesuai untuk semua bangsa dan usia |
| Gurindam (puisi tradisional) | “Seni Regangan” | Dua baris serangkap; baris pertama syarat / sebab (Apabila ...), baris kedua jawapan / akibat; rima akhir a, a; mengandungi nasihat |
Contoh gurindam (ms. 37)
Apabila sakit rasa di tengkuk,Itu tanda tulangnya bengkok.
Apresiasi: hubungkan dengan kehidupan: kita perlu menjaga postur dan mencari rawatan yang betul sebelum sakit menjadi serius.
Nyatakan dua ciri gurindam.
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Mana-mana dua: dua baris serangkap; baris pertama syarat dan baris kedua akibat; rima a, a; mengandungi nasihat atau pengajaran.
3.6Dunia kerjaya: memilih kerjaya (ms. 38–39)
| Kes | Masalah | Faktor yang bertembung |
|---|---|---|
| Amira | Minat sektor perhotelan (swasta); ibu mahu sektor awam seperti bapa (pendidik) | Minat dan cita-cita lawan pengaruh keluarga |
| Samantha | Bapa mahu dia mewarisi perniagaan; dia mahu mencipta kerjaya baharu dalam ekonomi digital | Legasi keluarga lawan wawasan; rasa bersalah |
| Anand | Meminati reka bentuk grafik, sistem perisian dan pengaturcaraan; rakan dan ibu bapa mencadangkan lain | Berbelah bahagi; prospek kerjaya dan nasihat orang lain |
Buku teks Bahasa Melayu Tingkatan 5, ms. 39.
Kerjaya “kolar baharu” ialah pekerjaan individu yang memajukan diri dengan kemahiran teknikal dan insaniah dalam bidang teknologi dan kemahiran. Latihan melalui kolej vokasional, kolej komuniti, kursus jangka pendek, program sijil, latihan industri dan perantisan. TVET (Technical and Vocational Education and Training) membantu melahirkan tenaga mahir tempatan dan mengurangkan kebergantungan pada tenaga kerja asing.
Menyelesaikan masalah: (1) kenal pasti faktor yang bertembung, (2) timbang kebaikan dan keburukan setiap pilihan, (3) cadangkan penyelesaian yang munasabah, contohnya berbincang dengan keluarga, mengambil kursus yang sesuai, memulakan secara kecil.
Senaraikan empat faktor pemilihan kerjaya daripada buku teks.
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Mana-mana empat: minat dan cita-cita; latar belakang akademik dan kemahiran; pengaruh dan sokongan keluarga; ekonomi semasa; suasana pekerjaan; pembangunan kerjaya; kepuasan kerja; personaliti diri (ms. 39).
Rumusan
| Bahagian | Perkara mesti ingat |
|---|---|
| Jurusolek | Biasa lawan kesan khas; mekanikal (serta-merta, prostetik) dan optikal (janaan komputer) |
| Bandingkan teks | Adam: blog, bale 50 kg, gred; Puan Mi: RM60, RM1.00 sekilogram, lima kedai |
| PTD | PNGK 3.0, tapisan awal, Intan 10 bulan, DPA |
| Kata ganda | Penuh, berentak, berimbuhan; tanda sempang; jangan gandakan selepas kata bilangan |
| Akronim | Disebut sebagai satu perkataan (Intan, JUSA); singkatan dieja (PTD, PNGK) |
| Puisi | Sajak bebas; gurindam dua baris, syarat dan akibat, rima a, a |
| Kerjaya | Lapan faktor pemilihan; kolar baharu; TVET |