Bahasa Melayu nota, tema 6
Sains, teknologi dan inovasi
Buku teks Bahasa Melayu Tingkatan 5 KSSM (DBP, 2020), halaman 71–82
Matlamat bab ini
- Murid boleh mempersembahkan idea dan maklumat tentang penghasilan baja kompos dengan betul, tepat dan jelas serta menggunakan intonasi yang sesuai secara kreatif dan bertatasusila (1.6.1)
- Murid boleh membaca bahan ilmiah (I-Force) untuk membuat refleksi bagi meningkatkan pengetahuan (2.4.1)
- Murid boleh memahami dan menggunakan ayat terbitan dengan betul mengikut konteks (5.3.2)
- Murid boleh menulis untuk mengolah maklumat dan membuat justifikasi tentang astrofotografi daripada pelbagai bahan dan sumber (3.5.1)
- Murid boleh berbincang untuk menerima atau menolak hujah tentang nanoteknologi secara rasional dan bertatasusila (1.7.1)
- Murid boleh mengolah dan menghubung kait maklumat tentang kultur tisu pisang dengan ayat gramatis dan penanda wacana yang sesuai (3.5.2)
- Murid boleh menghasilkan skrip drama dengan bahasa yang sesuai dan menarik (4.3.1)
Tema 6 membincangkan sains, teknologi dan inovasi: kompos daripada sisa, alat bantu mengajar I-Force, astrofotografi, nanoteknologi, kultur tisu pisang dan tenaga hidrogen. Rangkap pembuka tema: “Jika inovasi sering tercipta, lenyaplah gundah juga sengketa.” Fokus bahasa ialah ayat terbitan, justifikasi, hujah dan penanda wacana.
| Bahan | Kemahiran | Isi dalam buku teks | ms. |
|---|---|---|---|
| Sisa yang Bermanfaat | Mendengar dan bertutur (1.6.1) | “Jejak Kompos”: proses dan manfaat kompos | 72–73 |
| Kreativiti Menjanakan Inovasi | Membaca, tatabahasa (2.4.1, 5.3.2) | “I-Force”; prinsip keseimbangan daya | 74–75 |
| Indahnya Bimasakti | Menulis (3.5.1) | Buletin “Memahami Astrofotografi”; “Mari Mencerap!” | 76–77 |
| Kecil tetapi Raksasa | Mendengar dan bertutur (1.7.1) | Cerpen “Sidang Zentaron”; nanoteknologi | 78–79 |
| Hakikat Pokok Pisang | Menulis, seni bahasa (3.5.2, 4.3.1) | Penyakit pisang; kultur tisu | 80–81 |
| Potensi Hidrogen | Pengukuhan | Hidrogen sebagai bahan api | 82 |
6.1Sisa yang bermanfaat: kompos (ms. 72–73)
Pengomposan ialah proses pereputan secara sistematik sisa organik. Proses ini boleh dilakukan secara manual atau dengan mesin dalam industri tertentu seperti industri pertanian (ms. 72).
Buku teks Bahasa Melayu Tingkatan 5, ms. 73.
| Perkara | Isi (ms. 72–73) |
|---|---|
| Sumber kompos | Sumber haiwan, sumber tumbuhan, sumber dapur dan sumber mineral |
| Proses pengomposan (mengikut urutan) | 1 Pengumpulan sampah organik; 2 Penyediaan ragi; 3 Pembuatan kompos; 4 Penggaulan kompos; 5 Pembungkusan kompos |
| Manfaat kompos | 1 Ekonomi; 2 Kesihatan; 3 Sosial; 4 Ekosistem; 5 Teknologi |
Mendengar dan bertutur (1.6.1): apabila menerangkan cara membuat kompos, ikut urutan langkah, guna penanda urutan (pertama, kemudian, seterusnya, akhir sekali), sebut istilah dengan jelas dan jaga intonasi supaya kreatif tetapi bertatasusila.
Ejaan: penggaulan (peng- + gaul, bukan pengaulan) dan pembungkusan (pem- + bungkus). Awalan peN- berubah mengikut huruf pertama kata dasar.
Nyatakan dua daripada empat sumber kompos.
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Mana-mana dua: sumber haiwan, sumber tumbuhan, sumber dapur, sumber mineral (ms. 72).
6.2Kreativiti menjanakan inovasi: I-Force (ms. 74–75)
Dalam Fizik, bahan maujud (bahan yang dapat dilihat dan dipegang) membantu murid menggambarkan daya yang bertindak pada sesuatu objek. I-Force ialah inovasi bahan maujud untuk menguasai konsep keseimbangan daya.
| Perkara | Maklumat (ms. 74) |
|---|---|
| Pencipta | Cikgu Mohd Azif bin Shukor, guru Fizik SMK Paya Rumput, Melaka |
| Fungsi | Menentukan arah daya yang bertindak ke atas objek pegun pada satah condong, satah mengufuk dan tergantung pada tali |
| Bahan utama | Pembaris lut sinar sebagai kerangka; 1 pembaris satah condong; 6 biru (daya berat); 2 kuning (daya normal); 5 merah (tegangan tali); 1 bod lekap (daya tahan objek) |
| Pendekatan | Gaya pembelajaran Visual, Auditori dan Kinestatik (VAK), berpusatkan murid, Pembelajaran Abad Ke-21 |
| Pengiktirafan | Pemenang utama Science Education Award (SEA), Toray 2019 |
Keseimbangan daya: objek berada dalam keseimbangan apabila daya paduan sifar, iaitu pecutan sifar. Objek itu sedang pegun atau bergerak dengan halaju seragam (ms. 75).
Ayat terbitan (5.3.2)
Ayat dasar ialah ayat paling ringkas. Ayat terbitan ialah ayat yang diperoleh daripada ayat dasar melalui proses pengolahan seperti penambahan unsur, pengguguran, pengedepanan atau penyusunan semula ayat, tetapi maksud asalnya tidak berubah.
| Ayat dasar | Ayat terbitan |
|---|---|
| Guru mencipta I-Force. | I-Force dicipta oleh seorang guru Fizik. (ayat pasif) |
| Murid memahami keseimbangan daya. | Murid memahami konsep keseimbangan daya dengan lebih jelas melalui bahan maujud. (penambahan keterangan) |
| Inovasi guru itu diiktiraf sebagai pemenang utama. | Diiktiraf sebagai pemenang utama inovasi guru itu. (pengedepanan predikat) |
Elakkan: kata kerja pasif mesti berawalan di- dan agen didahului oleh, contohnya dicipta oleh guru, bukan cipta oleh guru.
Ubah ayat ini kepada ayat pasif: Cikgu Azif mencipta I-Force.
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
I-Force dicipta oleh Cikgu Azif.
6.3Indahnya bimasakti: astrofotografi (ms. 76–77)
Astrofotografi ialah aplikasi gabungan fotografi dan astronomi. Fungsinya merekodkan objek langit, sama ada dari segi rupa bentuk atau kedudukannya (ms. 76).
- Kepentingan: mengumpulkan maklumat tentang alam semesta (planet, komet, asteroid, buruj); masyarakat juga menikmati keindahan objek langit.
- Alatan: kamera ialah alat paling penting; aksesori tambahan ialah tripod yang tegap, lensa, teleskop, komputer, kabel pengawal pengatup dan penyesuai.
- Cuaca: awan atau hujan menyebabkan astrofotografi tidak dapat dilakukan dalam tempoh yang lama.
- Lokasi: kawasan tanpa pencemaran cahaya paling sesuai, contohnya Balai Cerap Telok Kemang, Port Dickson, Negeri Sembilan.
| Kemudahan di Balai Cerap Telok Kemang (ms. 77) | Maklumat |
|---|---|
| Kubah Utama | Teleskop terbesar di Malaysia, lensa berdiameter 24 inci, diimport dari Amerika Syarikat; kubah berdiameter 6.7 meter, muat 25 orang |
| Kubah Matahari | Teleskop khas melihat dan merakam imej matahari, contohnya bintik matahari |
| Kamera digital | Tetapan manual untuk mengawal kelajuan pengatup dan bukaan kanta; Sony A7s dan Nikon D300s; merakam nova, supernova, galaksi, komet dan asteroid |
Justifikasi (3.5.1): justifikasi ialah pendapat yang disertai sebab atau bukti. Formula: pendirian + kerana + bukti daripada bahan. Contoh: Astrofotografi penting kerana dapat merekodkan kedudukan objek langit yang tidak dapat dilihat dengan mata kasar.
Mengapakah lokasi yang tidak tercemar cahaya penting untuk astrofotografi?
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Cahaya yang terlalu banyak mengganggu rakaman objek langit yang malap, jadi gambar kurang jelas; kawasan tanpa pencemaran cahaya menghasilkan rakaman yang lebih baik (ms. 76).
6.4Kecil tetapi raksasa: nanoteknologi (ms. 78–79)
Cerpen “Sidang Zentaron” (Alias bin Derais) mengisahkan Amigon dan pembantunya Zanagon yang akan membentangkan teknologi nano planet mereka. Awaqin dari planet Habaqin mencabar mereka dengan berkata teknologi itu mendatangkan risiko terhadap kesihatan.
Nanoteknologi ialah gabungan sains, kejuruteraan dan teknologi yang diaplikasikan dalam pelbagai industri seperti perubatan, teknologi maklumat dan elektronik (ms. 79).
| Kebaikan | Keburukan |
|---|---|
| Komputer beroperasi pada frekuensi lebih tinggi; pemprosesan data lebih cepat dan lancar | Partikel nano di udara boleh menjejaskan alam sekitar kerana zarahnya tidak boleh diurai |
| Dalam perubatan: mengesan punca penyakit, memusnahkan sel kanser yang mula tumbuh, membuang toksin dan melambatkan penuaan sel | Senjata kimia yang dibangunkan dengan nanoteknologi lebih berbahaya daripada yang sedia ada |
Menerima atau menolak hujah (1.7.1): (1) nyatakan sama ada anda bersetuju atau tidak; (2) beri alasan dengan fakta; (3) hormati pendapat orang lain, contohnya Saya kurang bersetuju kerana …, Pandangan anda ada asasnya, namun …. Gunakan bahasa yang berhemah (bertatasusila).
Nyatakan satu kebaikan dan satu keburukan nanoteknologi.
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Kebaikan (satu): pemprosesan data komputer lebih cepat / dapat memusnahkan sel kanser. Keburukan (satu): zarah nano mencemarkan alam sekitar / senjata kimia lebih berbahaya (ms. 79).
6.5Hakikat pokok pisang: kultur tisu (ms. 80–81)
| Penyakit layu Fusarium | Penyakit Moko | |
|---|---|---|
| Punca | Kulat Fusarium oxysporum | Bakteria Ralstonia solanacearum |
| Tanda | Daun layu dan kuning; pangkal pokok pecah; tanda hitam pada tisu batang | Daun tua layu, kekuningan dan mati; daun muda hijau pucat dan bergulung; dalam buah kehitaman dan reput |
Kultur tisu pisang ialah proses pembiakan sel atau tisu pisang dalam medium pertumbuhan, iaitu bahan kimia di makmal yang mengandungi zat makanan, hormon dan bahan lain (ms. 81).
Buku teks Bahasa Melayu Tingkatan 5, ms. 81.
- Tisu pemula diambil daripada sulur yang baik, dirapikan dan dibasmi kuman.
- Tisu pemula dimasukkan ke dalam medium permulaan.
- Pada peringkat penggandaan tunas dan penghasilan akar, tunas dipindahkan ke medium baharu.
- Selepas empat hingga enam minggu, anak pokok dipindahkan ke polibeg.
Kebaikan: benih bebas penyakit; pembiakan besar-besaran; pokok tumbuh seragam; tempoh penanaman singkat (hasil dua atau tiga bulan lebih awal); buah berkualiti untuk eksport.
Penanda wacana (3.5.2): untuk menghubung kait isi, guna pertama, kedua (urutan), selain itu, tambahan pula (tambah), oleh itu, justeru (akibat), namun begitu (percanggahan).
Skrip drama (4.3.1): tulis nama watak, dialog, arahan pentas dalam kurungan (contoh: (Petani termenung melihat pokok layu.)) dan pecahkan kepada babak. Bahasa dialog hendaklah sesuai dengan watak dan menarik.
Pada peringkat manakah anak pokok pisang dipindahkan ke polibeg?
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Selepas empat hingga enam minggu (peringkat keempat) (ms. 81).
6.6Potensi hidrogen (ms. 82)
- Hidrogen ialah unsur paling ringan; dua atom hidrogen membentuk satu molekul hidrogen.
- Gas hidrogen dihasilkan daripada air melalui elektrolisis, yang memisahkan air (H2O) kepada hidrogen dan oksigen.
- Hidrogen ialah bahan api alternatif yang mesra alam untuk menggantikan petrol dan diesel. Satu isian penuh tangki membolehkan kereta bergerak sehingga 500 km, setanding kereta petrol.
- Sel bahan api menghasilkan elektrik melalui tindak balas hidrogen dengan oksigen; hasil sampingannya ialah air, jadi tiada gas berbahaya atau gas rumah hijau dan pencemaran udara berkurang.
Kesilapan lazim: hasil sampingan kenderaan hidrogen ialah air, bukan asap. Tenaga hidrogen dikatakan alternatif kerana menggantikan bahan api fosil.
Apakah hasil sampingan tindak balas dalam sel bahan api kenderaan hidrogen?
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Air (ms. 82).