Bahasa Melayu nota, tema 7
Pertanian, penternakan dan perikanan
Buku teks Bahasa Melayu Tingkatan 5 KSSM (DBP, 2020), halaman 83–95
Matlamat bab ini
- Murid boleh berunding secara kritis untuk memilih pokok herba yang sesuai dan memberikan justifikasi secara bertatasusila (1.7.2)
- Murid boleh membaca bahan dan membandingkan intonasi serta nada yang sesuai (2.1.1)
- Murid boleh mengenal pasti dan membina ayat majmuk gabungan dan pancangan mengikut konteks (5.3.3)
- Murid boleh mengolah maklumat dan membuat justifikasi daripada pelbagai bahan, termasuk bahan grafik (3.5.1)
- Murid boleh merumus dan mengulas isu semasa secara kritis dan bernas dengan menggunakan ayat yang gramatis (1.8.1)
- Murid boleh mengolah dan menghubung kait maklumat daripada pelbagai sumber dengan penanda wacana yang sesuai (3.5.2)
- Murid boleh menghasilkan gurindam secara tertib dengan idea yang kreatif dan bahasa yang indah (4.3.2)
- Murid boleh membaca bahan luas tentang proses pembuatan cuka dan membuat rumusan
Tema 7 membincangkan pertanian, penternakan dan perikanan sebagai sumber rezeki dan ekonomi negara: herba dalam masakan, ayam piru, pemasaran hasil tani oleh FAMA, ikan hiasan, penanaman anggur dan cuka air kelapa matang. Fokus bahasa tema ini ialah ayat majmuk, gurindam, intonasi dan nada serta penulisan olahan maklumat.
| Unit | Kemahiran | Bahan dalam buku teks | ms. |
|---|---|---|---|
| Penawar dalam Sajian | Mendengar dan bertutur (1.7.2) | Pokok herba: kari, tepus tanah, kemangi, teratai, telang, kunyit, asam gelugur, cengkih, senduduk | 84–85 |
| Kluq! Kluq! Kluq! | Membaca (2.1.1); tatabahasa (5.3.3) | Iklan dan surat tentang ayam piru | 86–87 |
| Pasaran dan Pemasaran | Menulis (3.5.1); seni bahasa (4.3.2) | FAMA: peranan dan program | 88–89 |
| Rona Akuatik | Mendengar dan bertutur (1.8.1) | Industri ikan hiasan dan cabarannya | 90–91 |
| Taman Anggur Khatulistiwa | Menulis (3.5.2) | Penanaman anggur oleh Salleh | 92–93 |
| Masam yang Berharga | Bacaan luas | Cuka air kelapa matang (MARDI) | 94–95 |
7.1Penawar dalam Sajian: berunding dan membuat keputusan
Murid Tingkatan 5 Bestari ditugaskan memilih pokok herba untuk taman herba kelas dengan peruntukan wang yang terhad. Setiap pokok mempunyai harga, ciri dan bahagian yang berguna.
| Pokok herba (harga) | Bahagian dan kegunaan (ms. 84–85) |
|---|---|
| Kari (RM10) | Akar sebagai ubat dalaman (buasir, demam panas, sakit perut); daun digunakan dalam masakan |
| Tepus tanah (RM8) | Daun ditumbuk lumat untuk mengurangkan bengkak |
| Kemangi (RM9) | Akar direbus untuk demam panas, influenza dan selesema; daun ditumbuk untuk bengkak, bisul dan luka |
| Teratai (RM38) | Biji (cirit-birit), rizom (demam, tekanan darah tinggi), daun (pitam, pening) |
| Telang (RM7) | Bunga meredakan tekanan, mengurangkan risiko penyakit jantung, meredakan demam dan baik untuk rambut |
| Kunyit (RM15) | Rizom baik untuk pencernaan, antiinflamasi dan mempercepat penyembuhan luka |
| Asam gelugur (RM21) | Kepingan asam mengatasi obesiti dan menurunkan kolesterol |
| Cengkih (RM17) | Buah dan kudup bunga untuk perut, cacing, sakit gigi |
| Senduduk (RM10) | Daun untuk cirit-birit; akar untuk bintik cacar, buasir dan sakit gigi |
Justifikasi ialah alasan yang munasabah untuk menyokong sesuatu pilihan atau keputusan. Rangka jawapan: pilihan + sebab berdasarkan bahan + kesan atau kebaikan.
Berunding secara bertatasusila: dengar pendapat rakan dahulu, gunakan bahasa yang sopan (Pada pendapat saya …, Saya bersetuju tetapi …), kemukakan bukti daripada bahan dan terima keputusan majoriti dengan baik.
Nyatakan satu justifikasi yang kukuh untuk memilih kunyit.
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Contoh: Kunyit sesuai kerana rizomnya baik untuk pencernaan dan mempercepat penyembuhan luka, selain boleh digunakan dalam masakan dan harganya berpatutan.
7.2Kluq! Kluq! Kluq!: ayam piru, intonasi dan nada
Bahan terdiri daripada iklan “Berminat untuk menjadi penternak ayam piru?” dan surat tidak rasmi daripada Ammar Harris kepada sahabatnya, Ainida.
- Kelebihan: harga jualan lebih mahal daripada ayam daging; 50 hingga 120 biji telur pada musim pertama; tempoh pembesaran 9 hingga 28 minggu; boleh diternak di kawasan terbuka atau reban; permintaan tinggi pada musim perayaan.
- Keistimewaan: daging tanpa lemak, banyak pada bahagian dada, rendah lemak dan kolesterol.
- Dua jenis baka: baka warisan (baka asal) dan baka komersial (dihasilkan melalui teknologi pemilihan genetik, cepat besar dan banyak daging pada dada dan paha).
- Pengurusan: anak ayam (1 hingga 8 minggu) dan peringkat pembesaran (9 hingga 12 minggu) memerlukan perhatian lebih; makanannya mengandungi protein tinggi, jika tidak penternak akan rugi.
Intonasi dan nada
| Konsep | Maksud | Contoh |
|---|---|---|
| Intonasi | Naik turun suara semasa bertutur atau membaca | Naik pada ayat tanya; menurun pada ayat penyata |
| Nada | Sikap atau perasaan yang terkandung dalam bahan | Iklan: memujuk dan meyakinkan; surat tidak rasmi: mesra dan santai |
Iklan memerlukan intonasi yang menarik minat dan jelas; surat kepada sahabat dibaca dengan nada mesra; berita dibaca dengan nada tegas dan neutral.
Ayat majmuk (5.3.3)
| Jenis | Ciri | Contoh |
|---|---|---|
| Ayat majmuk gabungan | Dua ayat tunggal atau lebih digabungkan dengan kata hubung gabungan: dan, atau, tetapi, serta, lalu, malah | Encik Harris menternak ayam piru dan dia menjualnya di pasar tani. |
| Ayat majmuk pancangan relatif | Klausa relatif dengan kata yang menerangkan kata nama | Ayam piru yang dibela di reban itu cepat membesar. |
| Ayat majmuk pancangan komplemen | Klausa komplemen dengan bahawa atau untuk (selepas kata kerja) | Ayah memaklumkan bahawa ayam piru memerlukan protein tinggi. |
| Ayat majmuk pancangan keterangan | Klausa keterangan dengan kerana, apabila, jika, supaya, walaupun | Penternak rugi jika makanan ayam kurang protein. |
Kesalahan lazim: menulis dua ayat dengan hanya koma tanpa kata hubung (Ayam itu besar, harganya mahal.). Gunakan kata hubung yang sesuai: Ayam itu besar dan harganya mahal.
Kenal pasti jenis ayat majmuk: “Penternak itu berjaya walaupun dia baharu bermula.”
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Ayat majmuk pancangan keterangan (kata hubung walaupun).
7.3Pasaran dan Pemasaran: FAMA
FAMA (Lembaga Pemasaran Pertanian Persekutuan) ditubuhkan pada 30 September 1965 di bawah Kementerian Pertanian dan Industri Makanan untuk menyelia, menyelaras, mengawal selia dan memajukan pemasaran keluaran pertanian, termasuk pengimportan dan pengeksportan.
| Program FAMA (ms. 89) | Ringkasan |
|---|---|
| Agrobazaar Online | Platform digital untuk usahawan memasarkan produk dan perkhidmatan agromakanan secara maya |
| Gerai Buah-buahan Segar (GBBS) | Premis urus niaga buah-buahan segar yang dinaik taraf dengan imej korporat seragam |
| Pasar Tani | Diperkenalkan pada 1985; pengeluar menjual terus kepada pengguna, harga berpatutan |
| Karavan Tani | Outlet peruncitan bergerak (bermula 2008 sebagai Pasar Tani Karavan) dengan trak berimej seragam |
Seni bahasa: gurindam (4.3.2)
Gurindam ialah puisi lama yang biasanya terdiri daripada dua baris serangkap. Baris pertama ialah syarat atau sebab; baris kedua ialah akibat atau jawapan. Rima akhir kedua-dua baris selalunya sama (a, a) dan ia mengandungi nasihat.
Contoh gurindam
Jika rajin menanam padi,Rezeki melimpah setiap hari.
Gurindam tidak mempunyai pembayang seperti pantun. Isi gurindam ialah pengajaran, bukan perasaan.
Menulis: mengolah maklumat dan membuat justifikasi (3.5.1)
Baca teks, kenal pasti isi penting, lalu olah semula dengan ayat sendiri dalam bentuk lain, misalnya jadual, carta alir, risalah atau perenggan. Beri justifikasi dengan kerana, oleh sebab itu, hal ini dikatakan demikian kerana.
7.4Rona Akuatik: industri ikan hiasan
- Ikan hiasan menjadi penyeri akuarium atau kolam di rumah, taman, kedai dan pejabat.
- Pada tahun 2017, sektor ini mengeluarkan 325 juta ekor ikan dan menjana pulangan RM340 juta; terdapat 548 pengusaha dan 1433 pekerja (Utusan Malaysia, 18 September 2019).
- Kumpulan popular: Cyprinids (emas, koi), Anabantids (pelaga, sepat), Osteoglossids (kelisa), Chichlids (angel, discus), Poecilids (gupi, platy).
- Tiga cabaran: meningkatkan produktiviti (kerjasama persatuan dengan institusi penyelidikan, contohnya Persatuan Akuarium Malaysia dengan Institut Penyelidikan Perikanan Malaysia); memajukan teknologi dan inovasi (penyelidikan oleh pengusaha, universiti, Jabatan Perikanan); menetapkan jaminan kualiti (pensijilan, biosekuriti dan dokumentasi sebelum eksport).
Dalam forum, nyatakan isu, beri hujah berdasarkan data (contohnya RM340 juta), kemudian cadangkan penyelesaian.
7.5Taman Anggur Khatulistiwa
| Aspek | Maklumat (ms. 92) |
|---|---|
| Iklim | Hujan 800 hingga 1500 mm setahun; suhu 23 hingga 36 °C |
| Tanah | Lempung berpasir; pH 5.5 hingga 6.5 |
| Pembiakan | Keratan dan tut |
| Jarak tanaman | 1.5 m × 3 m |
| Pengairan | Lebih kurang 8 hingga 11 liter setiap pokok setiap hari |
| Penyelenggaraan | Pemangkasan, penyediaan para, pembajaan setiap bulan |
Mohd Salleh Angullia bin Isa di Pantai Timur menanam 14 jenis anggur sejak 2015. Dia pernah gagal kerana tidak membuat teduhan untuk melindungi buah daripada hujan dan tersilap memilih jenis tanah dan benih, tetapi dia tidak berputus asa, membeli benih berkualiti dan akhirnya berjaya. Teladan: gigih, belajar daripada kesilapan, berani mencuba.
Pembajaan dilakukan setiap bulan dan selepas setiap kali pemangkasan, bukan setahun sekali.
7.6Masam yang Berharga: cuka air kelapa matang
MARDI membangunkan proses membuat cuka daripada air kelapa matang, iaitu sisa industri santan yang biasanya dibuang. Cuka ialah cecair masam yang mengandungi asid asetik.
- Air kelapa matang ditapis, dimaniskan dengan gula dan dipasteur (90 °C selama 20 minit).
- Disejukkan, lalu diinokulasi dengan 10% yis (Saccharomyces cerevisiae).
- Fermentasi etanol: dieramkan 7 hingga 10 hari sehingga etanol 5 hingga 7%.
- Diinokulasi dengan bakteria asid asetik; etanol dioksidakan kepada asid asetik.
- Keseluruhan fermentasi mengambil masa 30 hingga 90 hari.
Cuka ini tinggi antioksidan, tiada pengawet dan pewarna sintetik, dan dalam kajian pada tikus menurunkan lemak dan kolesterol. Tajuk “Masam yang Berharga” bermaksud sisa yang masam menjadi produk bernilai tinggi.
Apakah dua peringkat utama fermentasi cuka?
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Gula ditukar kepada etanol oleh yis, kemudian etanol dioksidakan kepada asid asetik oleh bakteria asid asetik.
Rumusan
| Bahagian | Perkara mesti ingat |
|---|---|
| Herba | Justifikasi = pilihan + sebab + kesan; berunding secara bertatasusila |
| Ayam piru | 50–120 biji telur; 9–28 minggu; baka warisan dan komersial; protein tinggi |
| Ayat majmuk | Gabungan (dan, tetapi, atau); pancangan relatif (yang), komplemen (bahawa), keterangan (kerana, jika) |
| FAMA | 1965; Agrobazaar Online, GBBS, Pasar Tani (1985), Karavan Tani |
| Gurindam | Dua baris; syarat dan akibat; nasihat |
| Ikan hiasan | RM340 juta; 325 juta ekor; tiga cabaran: produktiviti, teknologi dan inovasi, jaminan kualiti |
| Anggur | 23–36 °C; pH 5.5–6.5; 1.5 × 3 m; gigih |
| Cuka | Air kelapa matang; yis kepada etanol; bakteria kepada asid asetik |