Bahasa Melayu nota, tema 11
Dunia selamat milik kita
Buku teks Bahasa Melayu Tingkatan 5 KSSM (DBP, 2020), halaman 139–151
Matlamat bab ini
- Murid boleh bertatasusila semasa berbual tentang keselamatan e-dompet dan memberikan maklum balas yang berbentuk idea baharu (1.4.1)
- Murid boleh membaca, menilai dan membandingkan bahan teks tentang Angkatan Pertahanan Awam Malaysia dengan Jabatan Bomba dan Penyelamat Malaysia berdasarkan bukti (2.3.1)
- Murid boleh menulis karangan yang lengkap dengan bahasa berbudaya serta mempersembahkan sedutan novel dengan kreatif (3.4.3, 4.4.3)
- Murid boleh berbahas tentang kemalangan elektrik dengan mengemukakan fakta yang logik dan relevan secara bertatasusila (1.4.2)
- Murid boleh membaca untuk mengenal pasti masalah dan menyelesaikannya daripada pelbagai bahan, termasuk graf dan statistik (2.3.2)
- Murid boleh mengaplikasi bentuk kata ganda dan akronim dalam pelbagai laras bahasa dengan betul mengikut konteks (5.1.3)
- Murid boleh membaca petikan cerpen dan menyatakan maklumat baharu serta langkah keselamatan yang boleh ditingkatkan (bacaan luas)
Tema 11 membincangkan keselamatan dalam kehidupan harian: keselamatan kewangan, keselamatan awam, keselamatan elektrik dan keselamatan jalan raya. Rangkap pembuka tema: “Apabila keselamatan kita terpelihara, hidup di dunia aman sejahtera.” Fokus bahasa tema ini ialah kata ganda dan akronim (5.1.3).
| Unit | Kemahiran | Bahan dalam buku teks | ms. |
|---|---|---|---|
| Berbelanja Tanpa Waswas | Mendengar dan bertutur (1.4.1) | “Dompet Maya”: e-dompet dan cara menggunakannya dengan selamat | 140–141 |
| Keselamatan Anda, Tanggungjawab Kami | Membaca (2.3.1) | “Siap Sedia Sentiasa” (APM) dan “Sedia Menyelamat” (JBPM) | 142–143 |
| Negara Sentosa, Rakyat Selesa | Menulis (3.4.3), seni bahasa (4.4.3) | Sedutan novel Bukit Kepong dan peribahasa | 144–145 |
| Bahaya di Sebalik Dawai | Mendengar dan bertutur (1.4.2) | Punca kemalangan elektrik dan panduan keselamatan | 146–147 |
| Beretika di Jalan Raya | Membaca (2.3.2), tatabahasa (5.1.3) | Surat pembaca, graf kematian motosikal | 148–149 |
| Dunia Bahagia untuk Semua | Bacaan luas | Cerpen “Gadis Bermata Biru” | 150–151 |
11.1Berbelanja tanpa waswas: e-dompet (ms. 140–141)
E-dompet ialah aplikasi yang berfungsi seperti dompet fizikal, iaitu menyimpan wang, kad debit dan maklumat akaun bank dalam bentuk digital. Bank Negara Malaysia mula mengeluarkan lesen e-dompet pada penghujung tahun 2018 untuk membawa Malaysia ke arah negara tanpa tunai.
| Kelebihan | Kekurangan |
|---|---|
| Mengurangkan jumlah wang tunai yang perlu dibawa | Sukar digunakan jika talian Internet kurang stabil atau tidak laju |
| Tidak perlu beratur panjang untuk mengeluarkan wang | Terdedah pada risiko penipuan, seperti perbankan Internet |
| Transaksi lebih pantas dan boleh dibuat pada bila-bila masa | Terlalu banyak pilihan aplikasi di pasaran |
| Rekod perbelanjaan tersimpan, tidak perlu menyimpan resit | Sesetengah peniaga hanya menerima e-dompet tertentu |
Enam langkah menggunakan e-dompet dengan selamat
- Jangan respons atau klik secara sembarangan pesanan ringkas, mesej atau pautan yang menjanjikan ganjaran.
- Sahkan e-mel tawaran dahulu; penipu biasanya menggunakan visual yang pelik dan tatabahasa yang salah.
- Pastikan pautan tidak mencurigakan; semak dalam laman rasmi e-dompet.
- Hubungi pihak penyedia perkhidmatan untuk mengesahkan tawaran jika ada keraguan.
- Kunci telefon pintar pada setiap masa; gunakan sentuhan identiti biometrik.
- Jangan kongsi nama log masuk, kata laluan, nombor PIN dan nombor OTP (one time passcode) kepada orang lain.
Kesilapan lazim: menjawab mesej yang menjanjikan hadiah wang tunai, atau memberikan nombor OTP kepada “pegawai bank” yang menelefon. OTP tidak boleh dikongsi dengan sesiapa pun.
Bertatasusila semasa berbual (1.4.1): beri maklum balas dengan idea baharu, contohnya “Selain mengunci telefon, kita boleh menetapkan had transaksi harian.” Gunakan bahasa sopan, jangan memotong cakap rakan.
Mengapakah e-dompet kurang sesuai di kawasan yang talian Internetnya lemah?
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Transaksi e-dompet memerlukan talian Internet; jika talian tidak stabil atau perlahan, pembayaran sukar dibuat (ms. 140).
11.2Keselamatan anda, tanggungjawab kami (ms. 142–143)
Teknik bacaan CHATT digunakan untuk membaca bahan ini. Dua bahan dibandingkan dengan bukti daripada teks (2.3.1).
| Aspek | APM (Angkatan Pertahanan Awam Malaysia) | JBPM (Jabatan Bomba dan Penyelamat Malaysia) |
|---|---|---|
| Dasar tugas | Akta Pertahanan Awam 1951 (Akta 221) | Menguatkuasakan undang-undang keselamatan kebombaan |
| Fokus | Keselamatan awam sebelum, semasa dan selepas bencana; semasa perang tanpa menggunakan senjata | Pencegahan dan pemadaman kebakaran; operasi penyelamatan |
| Contoh tugas | Latihan penyelamatan orang awam, sistem amaran bencana, pusat perlindungan, pemulihan dan kaunseling mangsa | Kawad kebakaran, kempen, semakan sistem amaran dan alat pemadam api, forensik kebombaan, pasukan HAZMAT |
| Persamaan | Kedua-duanya badan beruniform yang menyelamatkan nyawa dan memberikan khidmat kemanusiaan. | |
HAZMAT ialah Pasukan Khas Bahan Kimia Berbahaya (Hazardous Material Unit Team) JBPM yang menyelamat di kawasan yang mengandungi bahan kimia dan agen biologi.
Selain memadamkan api, nyatakan dua tugas JBPM.
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Mana-mana dua: membantu kawad kebakaran, mengadakan kempen keselamatan, memastikan bangunan mempunyai ciri keselamatan, forensik kebombaan, menyelamat di udara, air, cerun, hutan dan bangunan tinggi, mengeluarkan mangsa kemalangan.
11.3Negara sentosa, rakyat selesa (ms. 144–145)
Sedutan novel Bukit Kepong (Ismail Johari) memaparkan perjuangan Penghulu Ali dan penduduk kampung membantu pasukan polis menentang pengganas komunis. Nilai yang dapat dipelajari ialah keberanian, kerjasama, pengorbanan dan cinta akan negara.
Peribahasa dalam bahan
| Peribahasa | Maksud |
|---|---|
| Sakit sama mengaduh, luka sama menyiuk | Susah dan senang ditanggung bersama |
| Ibarat telur sesangkak, pecah sebiji pecah semuanya | Kalau satu mendapat bencana, semua turut terkena |
| Bersekutu bertambah mutu | Bekerjasama menjadikan sesuatu kerja lebih baik |
Menulis karangan (3.4.3): susun isi mengikut perenggan: pendahuluan, isi (isi + huraian + contoh), penutup. Hubungkan perenggan dengan penanda wacana seperti Hal ini dikatakan demikian kerana, Selain itu, Oleh itu. Gunakan bahasa berbudaya: sopan, tepat dan tidak kasar.
11.4Bahaya di Sebalik Dawai (ms. 146–147)
Kemalangan elektrik kerap berpunca daripada kecuaian manusia, contohnya pemasangan atau penyelenggaraan yang tidak sempurna, prosedur kerja selamat yang tidak dipatuhi dan salah guna sistem pendawaian. Bahan akhbar dalam buku teks melaporkan kematian dan kecederaan akibat renjatan elektrik.
- Gunakan peralatan yang diluluskan SIRIM (Standard and Industrial Research Institute of Malaysia).
- Pendawaian dilakukan oleh kontraktor berdaftar; periksa kerosakan peralatan.
- Jangan sentuh peralatan elektrik dengan tangan yang basah; jangan bebankan soket dengan terlalu banyak peralatan.
- Penguatkuasaan: audit dan pemeriksaan mengejut, serta denda terhadap penjual barangan elektrik yang tidak diluluskan SIRIM.
Berbahas (1.4.2): kemukakan fakta yang logik dan relevan: pendirian, hujah, bukti (statistik atau contoh kes), kemudian rumusan. Hormati pendapat pihak lawan.
11.5Beretika di Jalan Raya (ms. 148–149)
Surat pembaca menasihati penunggang motosikal: jangan memotong di sebelah kiri atau di simpang, pastikan lampu berfungsi baik, dan tukar tayar apabila bunganya haus atau telah tiga tahun digunakan. Memakai topi keledar dengan betul mengurangkan risiko kematian sebanyak 40 peratus dan risiko kecederaan kepala sebanyak 70 peratus. Menurut MIROS, 60 hingga 65 peratus kemalangan maut di Malaysia melibatkan penunggang motosikal.
Buku teks Bahasa Melayu Tingkatan 5, ms. 149. Sumber: Kementerian Pengangkutan Malaysia.
Membaca graf: cari nilai tertinggi dan terendah, kira perbezaan, lalu nyatakan trend. Daripada carta: tertinggi 4485 (2016), terendah 4063 (2010); perbezaan 4485 − 4063 = 422 kematian.
Kata ganda (5.1.3)
| Jenis | Cara pembentukan | Contoh |
|---|---|---|
| Kata ganda penuh | Seluruh kata dasar digandakan | murid-murid, hati-hati, berawas-awas |
| Kata ganda separa | Sebahagian kata dasar digandakan (suku kata awal digandakan dengan vokal e pepet) | lelaki, pepohon, tetamu, tetangga |
| Kata ganda berentak | Dua kata berbunyi hampir sama tetapi bunyi vokal atau konsonan berubah | sayur-mayur, kuih-muih, warna-warni, lintang-pukang |
Kesalahan lazim: semua murid-murid → semua murid atau murid-murid (kata bilangan + ganda ialah lewah); satu persatu → satu per satu; lintang pukang → lintang-pukang (guna tanda sempang); pelbagai-bagai → pelbagai atau berbagai-bagai.
Akronim
Akronim ialah gabungan huruf awal, suku kata atau gabungan huruf dan suku kata daripada satu deretan perkataan yang dieja dan disebut sebagai satu perkataan.
| Akronim | Kepanjangan |
|---|---|
| SIRIM | Standard and Industrial Research Institute of Malaysia (Institut Piawaian dan Penyelidikan Perindustrian Malaysia) |
| MIROS | Malaysian Institute of Road Safety Research |
| HAZMAT | Hazardous Material Unit Team |
| Kejara | Kelab Keselamatan Jalan Raya |
Singkatan seperti JBPM dan APM disebut huruf demi huruf, jadi tidak sama dengan akronim yang disebut sebagai satu perkataan seperti SIRIM atau MIROS.
Golongkan jenis kata ganda: (a) sayur-mayur (b) pepohon (c) hati-hati.
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
(a) berentak (b) separa (c) penuh.
11.6Dunia Bahagia untuk Semua: cerpen “Gadis Bermata Biru” (ms. 150–151)
Watak “aku” diragut di Amsterdam dan dibantu oleh seorang perempuan yang mengajaknya berbual tentang dunia yang semakin sakit. Pada akhir cerita, perempuan itu rupa-rupanya Profesor Madya Dr. Laura Abigail, pengucap utama seminar keamanan global.
- Tema: keselamatan dan keamanan dunia.
- Maksud selamat bagi “aku”: lebih daripada tiada kekerasan atau perang; termasuk ketelusan pentadbiran, tahap pendidikan, pendapatan dan paling penting ketenangan jiwa dan kesepaduan emosi.
- Ancaman dunia: wabak (kolera, H1N1, SARS, Ebola, COVID-19), bencana alam, pencemaran, jenayah ragut dan rompak, peperangan.
- Nilai: prihatin, ikhlas membantu, waspada, jangan mudah terperdaya.
Apakah pengajaran daripada cerpen ini?
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Kita hendaklah sentiasa berwaspada dan menjaga keselamatan diri, tetapi tidak menilai orang daripada rupa kerana pertolongan ikhlas boleh datang daripada orang yang tidak dikenali; keamanan dunia ialah tanggungjawab bersama.