Sejarah nota, bab 3
Raja Berperlembagaan dan Demokrasi Berparlimen
Buku teks Sejarah Tingkatan 5 KSSM, halaman 36–63
Matlamat bab ini
- Murid boleh menerangkan latar belakang pemerintahan beraja dari zaman Kesultanan Melayu Melaka hingga selepas merdeka (3.1)
- Murid boleh menjelaskan sejarah dan kedudukan Majlis Raja-Raja, daripada Durbar hingga Perlembagaan Persekutuan (3.2)
- Murid boleh menghuraikan kedudukan, kuasa dan peranan Yang di-Pertuan Agong dalam Perlembagaan Persekutuan (3.3)
- Murid boleh menjelaskan amalan pilihan raya, kebebasan asasi dan pengasingan kuasa antara badan perundangan, eksekutif dan kehakiman (3.4)
- Murid boleh merumuskan keunikan Demokrasi Berparlimen di negara kita dan merasionalkan usaha mempertahankannya (3.5)
Bab ini menerangkan bagaimana pemerintahan beraja berkembang menjadi Raja Berperlembagaan, peranan Majlis Raja-Raja dan Yang di-Pertuan Agong, serta cara Demokrasi Berparlimen dan pengasingan kuasa dilaksanakan di Malaysia.
3.1Latar belakang pemerintahan beraja dan Demokrasi Berparlimen
Raja Berperlembagaan ialah sistem apabila kedudukan, kuasa dan tugas raja ditentukan oleh perlembagaan. Demokrasi Berparlimen pula ialah sistem apabila rakyat memilih wakil melalui pilihan raya untuk membentuk kerajaan.
| Zaman | Keadaan pemerintahan beraja |
|---|---|
| Kesultanan Melayu Melaka | Raja berkuasa mutlak (pentadbiran, perundangan, kehakiman). Pemerintahan berdasarkan Hukum Kanun Melaka dan Undang-Undang Laut Melaka. Raja ialah ketua agama Islam. Ini menunjukkan ciri sistem berperlembagaan sudah wujud. |
| Sebelum Perang Dunia Kedua | British hanya memperkenalkan Sistem Residen (NNMB) dan Sistem Penasihat (NNMTB). Raja kekal pemerintah berdaulat; negeri Melayu menjadi negeri naungan, bukan jajahan. Undang-Undang Tubuh Kerajaan Johor 1895 dan Undang-Undang Bagi Diri Kerajaan Terengganu 1911 ialah ciri Raja Berperlembagaan. |
| Pendudukan Jepun | Raja-raja Melayu diiktiraf sebagai ketua hal ehwal agama Islam (persidangan di Singapura, Januari 1943), tetapi berada di bawah pengawasan Gabenor Jepun. |
| Selepas Perang Dunia Kedua | Malayan Union 1946: raja hilang kuasa pemerintahan. Raja-raja dan orang Melayu menentang, lalu diganti dengan Persekutuan Tanah Melayu 1948 yang mengembalikan kedaulatan raja. |
| Selepas merdeka (1957) | Jawatan Yang di-Pertuan Agong diwujudkan sebagai Ketua Utama Negara. Rakyat memilih wakil melalui pilihan raya. |
Kesultanan selepas Melaka: Johor Riau, Pahang dan Perak ialah legasi langsung; Terengganu dan Selangor sambungan Johor Riau; Kelantan, Negeri Sembilan dan Perlis diasaskan selepas Melaka jatuh; Kedah ialah kerajaan terawal.
Perjanjian dengan British sebelum Perang Dunia Kedua tidak memindahkan kedaulatan negeri Melayu. Hanya semasa Malayan Union kuasa raja diambil oleh Raja England.
Apakah ciri sistem berperlembagaan pada zaman Kesultanan Melayu Melaka?
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Pemerintahan berdasarkan undang-undang bertulis, iaitu Hukum Kanun Melaka dan Undang-Undang Laut Melaka.
3.2Sejarah dan kedudukan Majlis Raja-Raja
| Tahap | Perkara penting |
|---|---|
| Durbar NNMB, 1897 | Persidangan Raja-raja Melayu Perak, Selangor, Pahang dan Negeri Sembilan dengan British; persidangan pertama di Kuala Kangsar. Dipengerusikan oleh Pesuruhjaya Tinggi British. Durbar = perjumpaan atau persidangan umum. |
| Majlis Sultan-Sultan, Malayan Union 1946 | Dipengerusikan Gabenor; sembilan Raja Melayu dan tiga pegawai British. Tidak pernah diwujudkan kerana Malayan Union ditentang. |
| Majlis Raja-Raja, 1948 | Ditubuhkan secara rasmi dengan Perjanjian Persekutuan Tanah Melayu 1948. Diurus sepenuhnya oleh Raja-raja Melayu; pengerusi dipilih daripada sembilan Raja Melayu; Penyimpan Mohor Besar Raja-Raja memeterai keputusan. |
| Selepas merdeka | Yang di-Pertua Negeri Melaka, Pulau Pinang (1957), Sarawak dan Sabah (1963) menjadi ahli, tetapi tidak hadir mesyuarat khas pemilihan Yang di-Pertuan Agong dan timbalannya. |
Buku teks Sejarah Tingkatan 5, ms. 44.
Fungsi Majlis Raja-Raja (Perlembagaan Persekutuan)
- Memilih Yang di-Pertuan Agong dan Timbalan Yang di-Pertuan Agong.
- Bersetuju atau tidak bersetuju dengan undang-undang yang memerlukan persetujuannya.
- Memberikan nasihat tentang pelantikan jawatan tertentu (contoh: Ketua Hakim Negara, Ketua Audit Negara, ahli Suruhanjaya Pilihan Raya).
- Menjadi rujukan dalam perubahan dasar tentang kedudukan istimewa orang Melayu dan bumiputera Sarawak dan Sabah serta kepentingan sah kaum lain.
- Menjadi Lembaga Pengampunan bagi kes tertentu.
- Memperkenankan perubahan persempadanan negeri (dengan perkenan raja negeri berkenaan).
- Memperkenankan pindaan perlembagaan bagi perkara tertentu.
Majlis Raja-Raja ialah pengimbang dalam sistem demokrasi: ia berhak dirundingi dalam pelantikan penting dan berhak membincangkan dasar negara.
Bilakah Majlis Raja-Raja ditubuhkan secara rasmi dan melalui perjanjian apa?
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Tahun 1948, melalui Perjanjian Persekutuan Tanah Melayu 1948.
3.3Yang di-Pertuan Agong dan raja dalam perlembagaan
- Institusi beraja terdiri daripada Majlis Raja-Raja, institusi beraja negeri dan Yang di-Pertuan Agong.
- Yang di-Pertuan Agong dipilih daripada raja yang memerintah di sembilan negeri (Perlis, Kedah, Perak, Selangor, Negeri Sembilan, Johor, Pahang, Terengganu, Kelantan).
- Pertama: Tuanku Abdul Rahman (Negeri Sembilan, 1957). Ke-16: Al-Sultan Abdullah (Pahang, mulai 31 Januari 2019).
- Menurut Perkara 32, baginda ialah Ketua Utama Negara, dipilih untuk tempoh lima tahun, boleh meletakkan jawatan atau dipecat oleh Majlis Raja-Raja, dan hanya boleh dibicarakan di Mahkamah Khas.
- Isteri baginda digelar Raja Permaisuri Agong.
| Kuasa | Contoh |
|---|---|
| Eksekutif | Bertindak mengikut nasihat Jemaah Menteri; melantik Perdana Menteri (ahli Dewan Rakyat yang dipercayai majoriti, atas budi bicara baginda); melantik Peguam Negara, Panglima Angkatan Tentera, Ketua Audit Negara; pemerintah tertinggi Angkatan Tentera; melantik diplomat. |
| Perundangan | Memperkenankan rang undang-undang; memanggil, memberhentikan dan membubarkan Parlimen. |
| Kehakiman | Melantik hakim Mahkamah Atasan atas nasihat Perdana Menteri selepas berunding dengan Majlis Raja-Raja; kuasa pengampunan atas nasihat Lembaga Pengampunan. |
| Agama | Ketua agama Islam di negeri sendiri, Wilayah Persekutuan, Melaka, Pulau Pinang, Sarawak dan Sabah. |
| Hak istimewa | Melindungi kedudukan istimewa orang Melayu dan bumiputera Sarawak dan Sabah serta kepentingan sah kaum lain. |
| Darurat | Mengisytiharkan darurat apabila keselamatan awam atau ekonomi terancam. |
Jangan tertukar: Yang di-Pertuan Agong ialah Ketua Utama Negara; Perdana Menteri ialah ketua kerajaan. Kuasa eksekutif dilaksanakan atas nasihat Jemaah Menteri.
Prinsip Rukun Negara kedua, Kesetiaan kepada Raja dan Negara, ialah taat setia kepada Yang di-Pertuan Agong.
Siapakah yang memilih Yang di-Pertuan Agong dan untuk berapa tahun?
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Dipilih oleh Majlis Raja-Raja untuk tempoh lima tahun (Perkara 32).
3.4Amalan demokrasi dan pengasingan kuasa
Pilihan raya dan kebebasan asasi
- Pilihan raya umum diadakan dalam tempoh lima tahun; rakyat memberi mandat kepada parti untuk membentuk kerajaan. Undi ialah rahsia.
- Pindaan 2019: umur mengundi dan bertanding diturunkan daripada 21 kepada 18 tahun, dan pendaftaran pemilih dibuat secara automatik.
| Kebebasan asasi | Maksud |
|---|---|
| Kebebasan diri | Nyawa dan kebebasan tidak boleh dilucutkan kecuali mengikut undang-undang. |
| Kebebasan beragama | Islam agama Persekutuan; penganut agama lain bebas mengamalkan agama masing-masing. |
| Hak pendidikan | Tiada diskriminasi atas alasan agama, ras, keturunan atau tempat lahir. |
| Bersuara, berhimpun, berpersatuan | Setiap warganegara berhak, secara aman. |
Kebebasan asasi tidak mutlak: tertakluk pada sekatan undang-undang Parlimen demi ketenteraman awam (contoh: Akta Hasutan 1948, Akta Mesin Cetak dan Penerbitan 1984). SUHAKAM (Akta 597, 1999) mempromosi dan melindungi hak asasi.
Pengasingan kuasa
Buku teks Sejarah Tingkatan 5, ms. 52.
| Badan | Fungsi | Persekutuan | Negeri |
|---|---|---|---|
| Perundangan | Menggubal undang-undang; meminda undang-undang, menyemak dasar, meluluskan perbelanjaan dan cukai | Parlimen: Yang di-Pertuan Agong, Dewan Rakyat (dipilih rakyat), Dewan Negara (membahaskan RUU dengan teliti) | DUN: raja atau Yang di-Pertua Negeri, Speaker, ADUN |
| Eksekutif | Menggubal dasar dan melaksanakannya; tanggungjawab bersama kepada Parlimen | Jemaah Menteri diketuai Perdana Menteri | Majlis Mesyuarat Kerajaan Negeri (EXCO), diketuai Menteri Besar atau Ketua Menteri; Kabinet Negeri di Sarawak dan Sabah |
| Kehakiman | Mentafsir dan melaksanakan undang-undang, mempertahankan perlembagaan, mengadili pertikaian | Diketuai Ketua Hakim Negara; Mahkamah Atasan dan Bawahan; Mahkamah Khas (Raja-Raja, Tentera) | Mahkamah Syariah; Mahkamah Anak Negeri (Sarawak, Sabah) |
Wilayah Persekutuan Kuala Lumpur, Labuan dan Putrajaya tiada DUN; hanya ada ahli Parlimen.
Kepentingan pengasingan kuasa: pemerintahan adil dan saksama, mewujudkan semak dan imbang, dan kuasa tidak dikuasai seorang atau sebuah institusi.
Namakan tiga komponen Parlimen.
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Yang di-Pertuan Agong, Dewan Rakyat dan Dewan Negara.
3.5Keunikan Demokrasi Berparlimen di negara kita
| Aspek keunikan | Huraian |
|---|---|
| Gabungan tradisional dan moden | Tradisional: kedudukan raja (warisan sosiopolitik Melayu). Moden: Demokrasi Berparlimen berdasarkan model Westminster England. |
| Semak dan imbang | Raja berkecuali dalam politik, ekonomi dan dasar negara, boleh meredakan konflik antara parti dan kaum. Tiga badan saling mengawal. |
| Kuasa budi bicara raja | Yang di-Pertuan Agong melantik Perdana Menteri dan boleh tidak memperkenankan permintaan membubarkan Parlimen. Raja dan Yang di-Pertua Negeri melantik Menteri Besar atau Ketua Menteri dan boleh tidak memperkenankan pembubaran DUN. |
| Kerjasama politik | Perkongsian kuasa antara kaum berdasarkan tolak ansur, perundingan dan pengorbanan. |
| Tahun | Kerjasama politik |
|---|---|
| 1954 | Parti Perikatan (UMNO-MCA-MIC) |
| 1962 | Parti Perikatan Sarawak, Parti Perikatan Sabah |
| 1974 | Perikatan menjadi Barisan Nasional |
| 1990 / 1999 | Angkatan Perpaduan Ummah / Barisan Alternatif |
| 2008 / 2015 | Pakatan Rakyat / Pakatan Harapan |
| 2018 | GPS dan GBS; PH menang PRU-14 |
| Februari 2020 | Perikatan Nasional menerajui negara, menggantikan Pakatan Harapan |
BN memenangi 13 kali pilihan raya umum sebelum PH membentuk kerajaan pada PRU-14 (2018).
Apakah unsur moden dalam Demokrasi Berparlimen di negara kita?
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Demokrasi Berparlimen berdasarkan model Westminster England (pilihan raya, Parlimen, pengasingan kuasa).
Rumusan
| Subtopik | Perkara mesti ingat |
|---|---|
| 3.1 Latar belakang | Melaka (Hukum Kanun) → Residen/Penasihat → Jepun 1943 → Malayan Union 1946 → PTM 1948 → merdeka 1957 |
| 3.2 Majlis Raja-Raja | Durbar 1897 → Majlis Sultan-Sultan 1946 (tidak wujud) → Majlis Raja-Raja 1948; tujuh fungsi; Mohor Besar |
| 3.3 Yang di-Pertuan Agong | Perkara 32, lima tahun, sembilan negeri; kuasa eksekutif, perundangan, kehakiman, agama, darurat |
| 3.4 Demokrasi | Pilihan raya setiap lima tahun; kebebasan asasi tidak mutlak; tiga badan; Parlimen = YDPA + Dewan Rakyat + Dewan Negara |
| 3.5 Keunikan | Tradisional + moden, semak dan imbang, budi bicara raja, kerjasama politik |