Sejarah nota, bab 5
Pembentukan Malaysia
Buku teks Sejarah Tingkatan 5 KSSM, halaman 88–113
Matlamat bab ini
- Murid boleh menjelaskan konsep gagasan Malaysia (5.1)
- Murid boleh menghuraikan perkembangan idea pegawai British dan penduduk tempatan serta rasional pembentukan Malaysia (5.2)
- Murid boleh membandingkan reaksi tempatan dan negara jiran terhadap pembentukan Malaysia (5.3)
- Murid boleh menerangkan langkah pembentukan Malaysia iaitu JSKM, referendum Singapura, rundingan London, Suruhanjaya Cobbold dan JAK (5.4)
- Murid boleh menjelaskan inti pati Perjanjian Malaysia 1963, misi PBB dan peristiwa Pengisytiharan Malaysia (5.5)
- Murid boleh menghuraikan konfrontasi Indonesia dan usaha menamatkannya (5.6)
Bab ini menerangkan bagaimana Persekutuan Tanah Melayu, Sarawak, Sabah dan Singapura bergabung membentuk Malaysia pada 16 September 1963: dari idea awal, reaksi pelbagai pihak, langkah dan perjanjian, hingga cabaran konfrontasi Indonesia.
5.1Konsep gagasan Malaysia
Idea gagasan Malaysia ialah konsep yang menggabungkan beberapa bekas tanah jajahan British di Asia Tenggara.
| Pihak | Idea |
|---|---|
| Nasionalis sebelum Perang Dunia Kedua | Melayu Raya: kemerdekaan wilayah Alam Melayu daripada British, Belanda dan Amerika Syarikat. Idea ini tidak berjaya dilaksanakan. |
| Pegawai British | Menyatukan wilayah British di Asia Tenggara dalam satu sistem pentadbiran dan ekonomi bagi memudahkan pentadbiran. |
| Tunku Abdul Rahman Putra al-Haj | Menggabungkan Persekutuan Tanah Melayu dengan Sarawak, Sabah, Singapura dan Brunei untuk merdeka dalam satu sistem Kerajaan Persekutuan. |
Buku teks Sejarah Tingkatan 5, ms. 90.
Pada peringkat awal, Malaysia terdiri daripada empat wilayah (Tanah Melayu, Sarawak, Sabah, Singapura). Brunei dicadangkan tetapi tidak menyertai.
Apakah idea Melayu Raya dan mengapakah idea ini gagal?
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Menggabungkan Tanah Melayu dengan Indonesia untuk merdeka daripada penjajah. Gagal apabila Presiden Soekarno mengisytiharkan kemerdekaan Indonesia pada 1945 tanpa melibatkan Tanah Melayu (ms. 90, 92).
5.2Perkembangan idea dan usaha pembentukan Malaysia
Idea pegawai British
| Tahun | Tokoh | Cadangan |
|---|---|---|
| 1887 | Lord Brassey, Pengarah Syarikat Berpiagam Borneo Utara | Menggabungkan Sarawak, Sabah, negeri Melayu dan NNS kerana potensi ekonomi. |
| 1951 | Sir Malcolm MacDonald, Gabenor Jeneral British di Asia Tenggara | Satu entiti politik dan ekonomi; sesuai dengan rancangan dekolonisasi. Berbincang dengan Dato’ Onn Jaafar. |
| 1952 | Sir Gerald Templer, Pesuruhjaya Tinggi British | Penggabungan disegerakan atas sebab keselamatan. |
| 1960 | Sir Geofroy Tory, Pesuruhjaya Tinggi British | Menyatukan Singapura dengan Persekutuan Tanah Melayu atas kepentingan ekonomi; disokong Pejabat Kolonial. |
Idea penduduk tempatan
| Tahun | Tokoh atau pihak | Idea |
|---|---|---|
| 1906 | Majalah Al-Imam | Menggesa penyatuan raja dan orang Melayu dalam pendidikan dan ekonomi di Alam Melayu. |
| 1938 | Nasionalis Tanah Melayu: Ibrahim Haji Yaakob, Ahmad Boestamam, Pak Sako, Dr. Burhanuddin al-Helmi dan lain-lain | Melayu Raya: menggabungkan Tanah Melayu dengan Indonesia. |
| Okt 1955 | Tunku Abdul Rahman, Persidangan Agung UMNO | Singapura, Sarawak, Sabah dan Brunei menyertai Persekutuan Tanah Melayu. |
| 1958 | Datu Mustapha Datu Harun | Berminat membawa Sabah bergabung dengan Persekutuan Tanah Melayu. |
| 10 Jun 1960 | Tunku kepada Lord Perth | Berminat bergabung dengan Sarawak, Sabah, Brunei dan Singapura. |
Rasional idea pembentukan Malaysia
| Faktor | Penjelasan |
|---|---|
| Keselamatan | Singapura dibimbangi menjadi pusat kegiatan komunis; penyatuan memberi Kerajaan Persekutuan kuasa keselamatan dan pertahanan. Sarawak menghadapi ancaman komunis (CCO). |
| Keseimbangan komposisi penduduk | Singapura menyebabkan orang Cina lebih ramai berbanding Melayu; Sarawak, Sabah dan Brunei menyeimbangkan komposisi kaum. |
| Mempercepat kemerdekaan | British dapat melaksanakan dekolonisasi dan mempercepat kemerdekaan Sarawak dan Sabah. |
| Pembangunan wilayah | Bersatu mempercepat pembangunan; meningkatkan taraf hidup peribumi (infrastruktur, sosial, ekonomi). |
Cara ingat empat faktor: Keselamatan, Komposisi penduduk, Kemerdekaan dipercepat, Pembangunan.
Pada 27 Mei 1961 Tunku mengumumkan cadangan Malaysia secara rasmi (di Singapura). Cadangan idea lebih awal (1955, 1960) belum diumumkan sebagai rancangan rasmi.
Mengapakah Tunku bimbang menerima Singapura sahaja?
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Komposisi penduduk akan tidak seimbang: orang Cina melebihi orang Melayu. Penyertaan Sarawak, Sabah dan Brunei dapat menyeimbangkannya (ms. 93).
5.3Reaksi tempatan dan negara jiran
Tunku mengumumkan cadangan di Hotel Adelphi, Singapura, pada 27 Mei 1961. Reaksi tempatan datang dari Tanah Melayu, Sarawak, Sabah, Singapura dan Brunei; reaksi negara jiran dari Indonesia, Filipina dan Thailand.
| Wilayah | Menyokong | Menentang |
|---|---|---|
| Persekutuan Tanah Melayu | Sambutan baik; UMNO dan parti politik bersetuju secara prinsip. | – |
| Sarawak | BARJASA, PANAS, PESAKA, SCA. Okt 1962 membentuk Parti Perikatan Sarawak (Sarawak Alliance, Jan 1963). | SUPP (Ong Kee Hui); SNAP (Stephen Kalong Ningkan) pada awalnya, kemudian menyokong selepas cadangan JSKM. |
| Sabah | USNO (Datu Mustapha) sejak awal; Sabah Alliance (Okt 1962): UNKO, USNO, UPKO, Democratic Party, Sabah Indian Congress. | Curiga dan bimbang; mahu merdeka berasingan atau Kesatuan Negeri-negeri Borneo. Barisan Bersatu (9 Ogos 1961): Ong Kee Hui, A.M. Azahari, Donald Stephens. |
| Singapura | PAP (Lee Kuan Yew); pedagang dan pengusaha industri (pasaran lebih besar); Parti Buruh. | Parti Rakyat Singapura; Barisan Sosialis (menganggapnya penjajahan baharu). |
| Brunei | Sultan Omar Ali Saifuddin; rakyat berminat tetapi mahu merdeka dahulu. | Parti Rakyat Brunei (A.M. Azahari): mahu Kalimantan Utara; British mengekalkan pengaruh; bimbang kehilangan kekayaan. |
| Negara jiran | Reaksi |
|---|---|
| Indonesia | Awalnya tidak menentang; Dr. Mohammad Hatta dan Dr. Subandrio mengalu-alukan. |
| Filipina | Presiden Macapagal menentang kerana menuntut Sabah. Kerajaan Persekutuan Tanah Melayu: tuntutan itu urusan British. |
| Thailand | Menerima; dianggap memperkuat keamanan di Asia Tenggara. |
SNAP menentang kemudian menyokong. UNKO (Donald Stephens) pernah dalam Barisan Bersatu tetapi kemudian menyokong. Jangan salah anggap sebagai penentang tetap.
Mengapakah penduduk Sabah pada awalnya curiga?
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Perdagangan berkembang, perkhidmatan awam baik, bebas menjalankan kegiatan dan keselamatan dijamin tentera British, jadi mereka rasa tiada keperluan bergabung (ms. 96).
5.4Langkah pembentukan Malaysia
Usul pembentukan Malaysia dibentangkan di Dewan Rakyat pada 16 Oktober 1961 dan mendapat sokongan majoriti.
| Langkah | Fakta penting |
|---|---|
| Siri lawatan | Julai 1961 Tunku ke Sarawak dan Brunei; Ogos 1962 pemimpin Sarawak dan Sabah melawat Tanah Melayu; Nov 1962 Tunku ke Sarawak dan Sabah. |
| JSKM (Jawatankuasa Setia Kawan Malaysia) | Ditubuhkan 23 Julai 1961 di Singapura semasa Persidangan Ahli-ahli Parlimen Komanwel. Empat mesyuarat: Jesselton, Kuching, Kuala Lumpur, Singapura. Pengerusi Donald Stephens. Mesyuarat kedua menyokong Malaysia. |
| Rundingan London | November 1961; Tanah Melayu dengan British bersetuju menubuhkan suruhanjaya meninjau reaksi Sarawak dan Sabah. |
| Suruhanjaya Cobbold | Rasmi Januari 1962; pengerusi Lord Cobbold; 35 pusat lawatan (20 Sarawak, 15 Sabah); laporan Jun 1962. |
| Referendum Singapura | Awal September 1962; rakyat bersetuju bergabung mengikut syarat yang ditetapkan. |
| JAK (Jawatankuasa Antara Kerajaan) | Diumumkan Ogos 1962; pengerusi Lord Lansdowne, timbalan Tun Abdul Razak; mesyuarat pertama di Jesselton 30 Ogos 1962; lima jawatankuasa kecil. |
Buku teks Sejarah Tingkatan 5, ms. 101.
Laporan Suruhanjaya Cobbold
- Dua pertiga penduduk menyokong pembentukan Malaysia.
- Perlembagaan Persekutuan Tanah Melayu 1957 dijadikan asas perlembagaan baharu.
- Kuasa autonomi dan jaminan khas untuk Sarawak dan Sabah yang tidak boleh dipinda tanpa persetujuan Kerajaan Negeri.
JSKM: tujuan penubuhan
Meyakinkan penduduk Sarawak dan Sabah; menyediakan ruang perbincangan untuk kata sepakat; mengumpul pandangan; menyebarkan maklumat; dan memupuk aktiviti penghebahan.
JAK: lima jawatankuasa kecil
Perlembagaan, Kewangan, Perkhidmatan Awam, Perundangan dan Kehakiman, Organisasi Jabatan.
JAK mengusulkan 18 perkara bagi Sarawak dan 20 perkara bagi Sabah untuk dimasukkan ke dalam Perlembagaan Persekutuan. Contohnya:
- Islam agama Persekutuan, tetapi dikecualikan bagi Sarawak dan Sabah.
- Bahasa Melayu bahasa rasmi; bahasa Inggeris juga digunakan di Sarawak dan Sabah.
- Pendidikan Sarawak dan Sabah kekal di bawah Kerajaan Negeri.
- Kerusi Parlimen: Sarawak 24, Sabah 16, Singapura 15.
- Sarawak dan Sabah mempunyai kuasa tersendiri bagi hal ehwal imigresen.
Suruhanjaya Cobbold meninjau pendapat penduduk. JAK pula menyediakan rangka perlembagaan dan melindungi kepentingan Sarawak dan Sabah. Dua badan ini berbeza peranan.
Berapakah jumlah kerusi Parlimen bagi Sarawak, Sabah dan Singapura mengikut JAK?
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
24 + 16 + 15 = 55 kerusi (Sarawak 24, Sabah 16, Singapura 15) (ms. 102).
5.5Perjanjian Julai 1963 dan Pengisytiharan Malaysia
Perjanjian Malaysia (Malaysia Agreement, MA63) ditandatangani oleh British, Persekutuan Tanah Melayu, Sarawak, Sabah dan Singapura pada 9 Julai 1963 di London. Prinsip utamanya: hak yang sama kepada semua negeri dalam Malaysia.
Inti pati Perjanjian Malaysia
- Tarikh pembentukan Malaysia ialah 31 Ogos 1963.
- Sarawak, Sabah dan Singapura menjadi ahli Persekutuan bersama Tanah Melayu.
- British mengiktiraf kedaulatan Sarawak, Sabah dan Singapura dalam Malaysia.
- Sarawak dan Sabah menubuhkan kabinet negeri.
- Tempoh peralihan, contohnya dalam pentadbiran awam dan pendidikan, bagi Sarawak dan Sabah.
- Kerusi Parlimen: Singapura 15, Sarawak 24, Sabah 16.
- Bumiputera Sarawak dan Sabah mendapat pengiktirafan sama seperti orang Melayu.
Misi PBB dan Pengisytiharan
| Peristiwa | Fakta |
|---|---|
| Bantahan Indonesia | Indonesia membantah di PBB. U Thant menubuhkan UNMM (United Nations Malaysia Mission) pada 12 Ogos 1963, diketuai Laurence Michelmore. |
| Penangguhan | Tarikh 31 Ogos ditangguhkan kerana laporan PBB siap pada 14 September 1963. Laporan menyatakan penduduk menerima Malaysia. |
| Pengisytiharan | 16 September 1963, serentak di Kuala Lumpur (Stadium Merdeka), Kuching dan Kota Kinabalu. |
Contoh: kira tempoh
Malaysia dijadualkan 31 Ogos tetapi diisytiharkan 16 September 1963. Penangguhan: 31 Ogos hingga 16 September = 16 hari. Perjanjian (9 Julai) hingga pengisytiharan (16 September) = 22 + 31 + 16 = 69 hari.
Perjanjian ditandatangani 9 Julai 1963; Malaysia diisytiharkan 16 September 1963, bukan 31 Ogos.
Mengapakah pengisytiharan Malaysia ditangguhkan daripada 31 Ogos 1963?
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Menunggu laporan misi PBB (UNMM) yang hanya siap pada 14 September 1963 selepas Indonesia membantah (ms. 104).
5.6Konfrontasi dan usaha menangani
Konfrontasi ialah dasar Indonesia menentang pembentukan Malaysia (“Ganyang Malaysia”), diumumkan oleh Dr. Subandrio pada 20 Januari 1963.
Faktor penentangan
- Selepas Pemberontakan Brunei (7 Disember 1962), Tunku menyatakan Indonesia terlibat.
- Partai Komunis Indonesia menyelar Malaysia sebagai neokolonialisme British.
- Indonesia mendakwa Malaysia mengancam kedudukannya.
Peristiwa penentangan
| Tarikh | Peristiwa |
|---|---|
| 12 April 1963 | Pendaratan tentera dan separa tentera Indonesia di Tebedu, Sarawak (tindakan ketenteraan terawal). |
| 29 Disember 1963 | Berbalas tembakan di Kalabakan, Sabah. |
| 2 September 1964 | 30 gerila Indonesia mendarat di Labis, Johor dan ditahan. |
Malaysia memilih pendekatan diplomatik: Dr. Ismail Abdul Rahman membawa aduan ke Majlis Keselamatan PBB. Strategi diurus Kementerian Luar Negeri (Muhammad Ghazali Shafie).
Langkah menamatkan konfrontasi
- Feb 1963: U Thant menghantar C.V. Narasimhan berunding.
- 9 April 1963: Macapagal menganjurkan rundingan peringkat pegawai di Manila.
- 1963: Tunku bertemu Soekarno di Tokyo.
- 7–11 Jun 1963: mesyuarat Menteri Luar di Manila (Tun Razak dan Dr. Subandrio).
- 31 Julai–5 Ogos 1963: Tunku, Soekarno dan Macapagal bermesyuarat di Manila; Indonesia dan Filipina menerima Malaysia selepas penilaian PBB.
- 1964: dua persidangan menteri di Bangkok dan sidang kemuncak di Tokyo (Thanat Khoman, Thailand, berperanan).
- 30 September 1965: peralihan kepimpinan di Indonesia; Jeneral Suharto melantik Ali Moertopo dan Adam Malik berunding.
- 4 Ogos 1966: Indonesia mengumumkan penamatan konfrontasi.
- 11 Ogos 1966: Tun Razak menandatangani Persetujuan Normalisasi Hubungan Indonesia–Malaysia di Jakarta (Perjanjian Bangkok).
Pengajaran: kesepakatan penting untuk kestabilan negara; sikap berwaspada terhadap anasir luar; rundingan diplomatik lebih baik daripada konflik.
Faktor yang menamatkan konfrontasi ialah peralihan kepimpinan di Indonesia (1965), bukan penubuhan ASEAN atau resolusi PBB.
Apakah pendekatan Malaysia menangani konfrontasi dan siapakah membawa isu ke PBB?
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Pendekatan diplomatik. Dr. Ismail Abdul Rahman membawa aduan ke Majlis Keselamatan PBB (ms. 107-108).