Sejarah nota, bab 9
Dasar Luar Malaysia
Buku teks Sejarah Tingkatan 5 KSSM, halaman 192–217
Matlamat bab ini
- Murid boleh menjelaskan latar belakang dasar luar Malaysia sebelum Melaka, zaman Kesultanan Melayu Melaka, zaman British dan selepas kemerdekaan (9.1)
- Murid boleh menerangkan matlamat dan faktor penggubalan dasar luar Malaysia (9.2)
- Murid boleh menghuraikan pelibatan Malaysia dalam Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu (PBB), termasuk misi pengaman dan tokoh Malaysia (9.3)
- Murid boleh menjelaskan penyertaan dan sumbangan Malaysia dalam Komanwel (9.4)
- Murid boleh membuat interpretasi tentang cabaran politik, pertahanan dan ekonomi dalam mengukuhkan dasar luar Malaysia (9.5)
- Murid boleh menghuraikan pelibatan Malaysia dalam ASEAN (9.6)
- Murid boleh menjelaskan peranan Malaysia dalam Pergerakan Negara-negara Tanpa Pihak (NAM) (9.7)
- Murid boleh menghuraikan pelibatan Malaysia dalam Pertubuhan Kerjasama Islam (OIC) (9.8)
Bab ini menerangkan bagaimana Malaysia menjalinkan hubungan dengan negara lain, apa yang mempengaruhi dasar luar kita, dan bagaimana Malaysia terlibat dalam PBB, Komanwel, ASEAN, NAM dan OIC.
9.1Latar belakang dasar luar
Dasar luar ialah tindakan kerajaan dalam menjalinkan hubungan dengan negara lain dan menyatakan pendirian tentang isu antarabangsa serta serantau.
| Zaman | Perkembangan hubungan luar |
|---|---|
| Sebelum Melaka | P’an-p’an menghantar utusan ke China pada 424 M, Langkasuka pada 523 M dan Chih-t’u pada 608 M. |
| Kesultanan Melayu Melaka (abad ke-15 dan ke-16) | Hubungan diplomatik (penghantaran utusan) dan hubungan perdagangan. |
| Zaman British | Hal ehwal luar negeri Melayu, NNS, Sarawak dan Sabah dikawal oleh Pejabat Tanah Jajahan di London. |
| Selepas merdeka | Malaysia menggubal dasar luar sendiri untuk kepentingan negara. |
Hubungan Melaka dengan pihak asing
| Hubungan diplomatik | Hubungan perdagangan |
|---|---|
| China, Ryukyu, Siam, Makassar, Pasai, Turki | China, Hadhramaut (Yaman), Pegu, Luzon, Gujerat, Koromandel, Bengal, Mesir, Parsi, Turki |
Kepentingan hubungan luar Melaka: menjamin kestabilan dan keselamatan kerajaan; menjamin kemakmuran melalui perdagangan; membantu penyebaran Islam; mengekalkan penguasaan perdagangan di Selat Melaka; memperoleh perakuan tentang kedaulatan Melaka.
Dua perkembangan selepas merdeka
| Pentadbiran | Corak dasar luar |
|---|---|
| Tunku Abdul Rahman Putra al-Haj | Probarat dan antikomunis |
| Tun Abdul Razak Hussein | Tidak memihak (berkecuali); hubungan dengan semua negara tanpa mengira ideologi |
Siapakah mengawal hal ehwal luar negeri Tanah Melayu pada zaman British?
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Pejabat Tanah Jajahan di London.
9.2Asas penggubalan dasar luar
Matlamat
- Mempertahankan kemerdekaan dan kedaulatan negara.
- Melindungi, mempertahankan dan memajukan kepentingan nasional.
- Memupuk hubungan baik dengan negara luar.
- Menghadapi perkembangan dan cabaran politik, ekonomi dan sosial.
Wisma Putra (Kementerian Luar Negeri) menggubal dasar luar dan menjaga kepentingan nasional. Kementerian ini bermula sebagai Kementerian Hal Ehwal Luar (1956), menjadi Kementerian Luar Negeri (1966) dan beroperasi di Putrajaya sejak 17 September 2001. Perkataan “Putra” diambil daripada nama Tunku Abdul Rahman Putra al-Haj, Menteri Luar Negeri pertama.
Faktor penggubalan
| Faktor | Huraian |
|---|---|
| Ikatan sejarah | Hubungan sejarah dan budaya dengan Singapura, Indonesia, Brunei, Thailand, China, India dan lain-lain; ikatan agama dengan Arab Saudi, Mesir, Yaman dan Turki; menyertai Komanwel. |
| Keperluan nasional | Mengutamakan kepentingan negara: kedaulatan, kedudukan strategik, kebajikan rakyat di luar negara, ekonomi dan keamanan. |
| Kepimpinan | Kebijaksanaan pemimpin dan kepekaan terhadap perubahan antarabangsa. Pada 1990-an Malaysia mendekati negara sedang membangun di Afrika dan Pasifik Selatan. |
| Persekitaran luar | Perubahan politik, ekonomi dan sosial dunia, contohnya Perang Dingin. Dasar berubah daripada probarat kepada tidak berpihak pada 1970-an. |
Jangan keliru: Perang Dingin ialah persaingan antara Blok Barat (diterajui Amerika Syarikat) dengan Blok Timur (diterajui Kesatuan Soviet), bukan perang antara Malaysia dengan kuasa besar.
Namakan empat faktor penggubalan dasar luar Malaysia.
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Ikatan sejarah, keperluan nasional, kepimpinan dan persekitaran luar.
9.3Malaysia dalam PBB
PBB ditubuhkan pada 1945 untuk mengekalkan keamanan dan kestabilan dunia. Malaysia menjadi anggota sejak merdeka. Dr. Ismail Abdul Rahman ialah wakil tetap Malaysia yang pertama ke PBB.
| Bentuk pelibatan | Contoh |
|---|---|
| Mendukung Piagam PBB | Menegakkan hak asasi manusia, menghormati kedaulatan wilayah negara lain, tidak campur tangan dalam hal ehwal negara lain. |
| Terlibat dalam agensi PBB | UNESCO (Gunung Mulu dan Taman Kinabalu 2000, Melaka dan Georgetown 2008, Lembah Lenggong 2012 menjadi Tapak Warisan Dunia); FAO (makanan); WHO (kesihatan); UNHCR (pelarian) dibenarkan membuka pejabat di Kuala Lumpur. |
| Majlis Keselamatan | Anggota tidak tetap empat kali: 1965, 1989–1990, 1999–2000, 2015–2016. |
| Misi pengaman | Congo (1960–1964), Bosnia dan Herzegovina (UNPROFOR, 1992–1995), Somalia (UNOSOM II, 1992–1995); juga Namibia, Kemboja, Timor Leste, Ethiopia, Lubnan. |
| Misi pegawai pemerhati | Sierra Leone, Chad-Libya, Iraq, Liberia, Angola, Mozambique dan lain-lain. |
Tugas pasukan pengaman: memastikan keselamatan penduduk, mengawasi gencatan senjata dalam perang saudara (perang antara dua kumpulan di dalam sesebuah negara) dan mendaulatkan undang-undang. Pegawai pemerhati membantu pentadbiran, memberikan latihan teknikal dan menjadi jurubahasa.
Tokoh Malaysia dalam agensi PBB
| Tokoh | Jawatan |
|---|---|
| Tan Sri Razali Ismail | Naib Presiden ECOSOC (1991); wakil khas Setiausaha Agung PBB ke Myanmar (2000–2005) |
| Tan Sri Aboo Samah Aboo Bakar | Pemerintah Tertinggi UNOSOM II di Somalia (1994); warga Malaysia pertama mengetuai tentera PBB |
| Datuk Maimunah Mohd Sharif | Ketua UN-Habitat (2017–2020); wanita pertama di Asia memegang jawatan itu |
| Tan Sri Dr. Jemilah Mahmood | Ketua Sekretariat Sidang Kemuncak Kemanusiaan Dunia (2014) |
| Dr. Jomo Kwame Sundaram | Penolong Setiausaha Agung bagi Pembangunan Ekonomi (2005) |
Malaysia tidak menandatangani Konvensyen Status Pelarian 1951 atau Protokol 1967, tetapi membenarkan pelarian tinggal sementara sebelum UNHCR menempatkan mereka di negara dunia ketiga.
Berapa kali Malaysia dipilih sebagai anggota tidak tetap Majlis Keselamatan PBB?
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Empat kali (1965, 1989–1990, 1999–2000, 2015–2016).
9.4Malaysia dalam Komanwel
Komanwel ialah badan yang dianggotai oleh negara bekas tanah jajahan dan naungan British yang telah merdeka.
| Bidang | Sumbangan / manfaat |
|---|---|
| Rancangan Colombo (sejak 1951) | Menangani kemiskinan; khidmat nasihat pendidikan, pertanian, teknikal dan kesihatan; latihan kakitangan awam. |
| Kerjasama pertahanan | Perjanjian 12 Oktober 1957 antara Britain dengan Tanah Melayu memperkukuh pertahanan. |
| Kerjasama ekonomi | Eksport komoditi lebih mudah, cukai lebih rendah, kemudahan kredit dan pelaburan. |
| Penentangan Aparteid | Malaysia lantang menentang kerana dasar itu menyalahgunakan hak asasi manusia; Afrika Selatan menarik diri daripada Komanwel. |
| CHOGM | Diadakan dua tahun sekali; Malaysia tuan rumah 1989. |
| Sukan Komanwel | Setiap empat tahun; Malaysia tuan rumah 1998. |
Aparteid ialah dasar pemisahan kaum kulit putih dengan kaum kulit hitam di Afrika Selatan (1948–1999).
Apakah tujuan Rancangan Colombo?
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Menangani masalah kemiskinan dalam kalangan anggota Komanwel melalui pembangunan ekonomi dan sosial.
9.5Cabaran mengukuhkan dasar luar
| Cabaran | Tindakan Malaysia |
|---|---|
| Politik antarabangsa | Dasar berkecuali; Tun Abdul Razak melawat China pada 1974. |
| Politik serantau | Pengaruh komunis di Indochina dan kebanjiran pendatang Vietnam; Malaysia menyokong Sidang Kemuncak ASEAN di Bali (1976). |
| Keselamatan dan pertahanan | AMDA ditamatkan 1971, diganti FPDA (Malaysia, Singapura, Britain, New Zealand, Australia); perjanjian sempadan dengan Thailand 1965. |
| Pembangunan ekonomi | Dominasi negara maju terhadap harga komoditi; menyertai ITC dan GATT; menubuhkan PETRONAS 1974. |
Apakah FPDA?
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Five Power Defence Arrangements (Perjanjian Pertahanan Lima Negara), 1971, melibatkan Malaysia, Singapura, Britain, New Zealand dan Australia.
9.6Malaysia dalam ASEAN
- ASA (1961): Malaysia, Filipina, Thailand.
- MAPHILINDO (1963): Malaysia, Filipina, Indonesia; gagal mencapai matlamat.
- ASEAN (8 Ogos 1967): Malaysia, Indonesia, Singapura, Filipina, Thailand; kemudian Brunei, Myanmar, Laos, Kemboja, Vietnam.
| Aspek | Penjelasan |
|---|---|
| Politik | ZOPFAN (Zon Aman, Bebas dan Berkecuali) diisytiharkan di Kuala Lumpur pada 1971. |
| Konflik serantau | Isu Vietnam dan Kemboja; Kemboja diselesaikan melalui pilihan raya 1993; Malaysia menghantar pasukan UNTAC. |
| Ekonomi | Projek Industri ASEAN (1978), baja urea; Skim Keutamaan Perdagangan (dicadangkan 1976, dilaksanakan 1978). |
| Sosial | SEAMEO, RECSAM (Pulau Pinang), Tabung Kebudayaan ASEAN, Sukan SEA. |
Logo ASEAN: 10 tangkai padi melambangkan 10 negara anggota yang diikat oleh persahabatan dan perpaduan.
Apakah singkatan ZOPFAN dan bilakah ia diumumkan?
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Zone of Peace, Freedom and Neutrality (Zon Aman, Bebas dan Berkecuali); diumumkan pada 1971 di Kuala Lumpur.
9.7Malaysia dalam NAM
Selepas merdeka Malaysia mengamalkan dasar probarat dan menolak sikap neutral. Dasar ini berubah kepada berkecuali dan Malaysia aktif dalam NAM. Muhammad Ghazali Shafie menghadiri mesyuarat persediaan Sidang Kemuncak di Dar es Salam pada April 1970.
| Peranan | Butiran |
|---|---|
| Tuan rumah dan pengerusi | Sidang Kemuncak NAM ke-13 di Kuala Lumpur 2003; Pengerusi NAM 2003–2006 (Tun Abdullah Ahmad Badawi). |
| Politik | Menyuarakan isu Aparteid, Palestin serta Bosnia dan Herzegovina; Yugoslavia digantung keahlian (Jakarta 1992). |
| Keamanan dan berkecuali | Mahu Asia Tenggara diterima sebagai kawasan berkecuali; menandatangani Perisytiharan Lusaka 1970 menentang senjata nuklear. |
Siapakah Pengerusi NAM dari 2003 hingga 2006?
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Tun Abdullah Ahmad Badawi, Perdana Menteri Malaysia.
9.8Malaysia dalam OIC
OIC ditubuhkan pada 25 September 1969 di Rabat, Maghribi, selepas serangan ke atas Masjid al-Aqsa. Anggotanya 57 buah negara.
| Aspek | Sumbangan Malaysia |
|---|---|
| Kepimpinan | Tunku Abdul Rahman ialah Setiausaha Agung pertama (1970–1974); Tun Abdullah Badawi (Perdana Menteri kelima) Pengerusi pada 2003; berhadapan tohmahan 3K (keganasan, kemiskinan, kemunduran), lalu menolak keganasan dan menekankan kesederhanaan. |
| Pendidikan | Universiti Islam Antarabangsa Malaysia (UIAM) dan biasiswa pelajar OIC. |
| Politik | Perantara konflik Iran-Iraq; sokongan kepada PLO dan Palestin (persidangan di Kuala Lumpur 1983); sokongan kepada Mujahidin Afghanistan. |
| Ekonomi | Anggota Bank Pembangunan Islam (IsDB, ditubuhkan 1973; Malaysia menyertai 1974). |
Nyatakan satu sumbangan Malaysia dalam bidang pendidikan melalui OIC.
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Membina UIAM dan memberikan biasiswa kepada pelajar negara OIC.