Sains notesnota, unit 6

Pengukuran

TextbookBuku teks Sains Tahun 3 SK (KSSR Semakan 2017), pageshalaman 79-94

What this chapter coversMatlamat bab ini

Saya boleh menyatakan unit ukuran bagi luas (cm², m², km²) dan isi padu (mℓ, ℓ, cm³, m³) (6.1.1)
Saya boleh mengukur luas permukaan sekata menggunakan kertas petak 1 cm × 1 cm (6.1.2)
Saya boleh menganggar luas permukaan tidak sekata menggunakan kertas graf (6.1.3)
Saya boleh mengukur isi padu kotak lohong menggunakan kubus 1 cm³ (6.1.4)
Saya boleh membaca isi padu cecair dengan mata pada aras meniskus (6.1.5)
Saya boleh menentukan isi padu pepejal tidak sekata dengan kaedah sesaran air (6.1.6)
Saya boleh menerangkan bahawa pengukuran yang tepat mengelakkan pembaziran (6.1.7)

6.1Luas dan isi padu

Sangkar ikan yang besar boleh mengisi lebih banyak ikan daripada sangkar yang kecil. Bagaimanakah kita tahu saiz sangkar itu? Kita perlu mengukur. Dalam unit ini kamu akan mengukur luas dan isi padu.

Luas

Besarnya sesuatu kawasan atau permukaan dipanggil luas.

Padang bola yang besar mempunyai luas yang besar. Buku latihan mempunyai luas yang kecil. Luas diukur menggunakan alat pengukur dan dinyatakan dengan unit yang sesuai. Unit luas ialah unit persegi. Perhatikan nombor "2" kecil di atas: cm² disebut "sentimeter persegi".

Bukusentimeter persegi (cm²)

Tikarmeter persegi (m²)

Negeri Sabahkilometer persegi (km²)

Gambar: Buku teks Sains Tahun 3 SK, ms. 80.

Kesimpulan tambahan (bukan ayat buku teks): objek kecil menggunakan unit yang kecil. Tempat yang besar menggunakan unit yang besar. Buku teks (ms. 80) hanya menunjukkan gambar daun, gelanggang dan tasik dan bertanya unit yang sesuai. Luas daun diukur dalam cm², luas gelanggang dalam m², dan luas sebuah negeri dalam km².

Mengukur luas permukaan sekata

Luas permukaan sekata sesuatu objek boleh diukur menggunakan kertas petak atau kertas graf. Kertas petak segi empat sama 1 cm × 1 cm bersamaan dengan 1 cm².

Kad 3 cm kali 2 cm yang ditutup dengan enam keping kertas petak 1 cm bernombor — Kad ini memerlukan enam keping kertas petak 1 cm². Maka, luasnya ialah 6 cm². (Buku teks ms. 81)

Gambar: Buku teks Sains Tahun 3 SK, ms. 81.

Cara mengukur

Susun dan tampalkan kertas petak 1 cm × 1 cm di atas kad. Jangan tinggalkan ruang kosong.
Kira bilangan kertas petak.
Bilangan kertas petak ialah luas kad dalam cm².

Sekeping kad nama memerlukan 4 baris kertas petak, setiap baris 5 keping. Berapakah luas kad itu?

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

4 baris × 5 keping = 20 keping, maka luas kad ialah 20 cm².

Menganggar luas permukaan tidak sekata

Di sekeliling kita terdapat objek yang mempunyai permukaan tidak sekata, seperti daun, bintang laut dan lopak air. Kertas petak tidak muat dengan kemas. Oleh itu, kita menganggar luasnya. Menganggar bermaksud mencari nombor yang hampir, bukan yang tepat.

Kita menggunakan kertas graf. Kertas graf ialah kertas yang bergaris berpetak-petak segi empat. Petak bersaiz 1 cm × 1 cm pada kertas graf digunakan untuk menganggar luas permukaan yang tidak sekata.

Daun ditekap pada kertas graf, kemudian petak di dalamnya ditandakan — Kina menekap dan melakarkan bentuk daun pada kertas graf, kemudian menandakan petak. Anggaran luas daun ialah 15 cm². (Buku teks ms. 84)

Gambar: Buku teks Sains Tahun 3 SK, ms. 84.

Cara menganggar

Tekap dan lakarkan bentuk objek pada kertas graf.
Tandakan (✓) pada petak yang penuh.
Tandakan (✓) pada petak yang separuh penuh dan lebih separuh penuh.
Jangan tandakan petak yang kurang separuh penuh.
Kira semua tanda (✓). Jumlahnya ialah anggaran luas dalam cm².

Kolam yang tidak sekata pada petak 1 cm dengan 17 petak ditandakan — Contoh tambahan (bukan daripada buku teks): Aiman melakar kolam di kampungnya pada kertas graf. Dia menandakan 17 petak, maka anggaran luas kolam ialah 17 cm².

Jangan tandakan petak yang hanya sedikit diliputi di tepi lakaran. Petak yang kurang separuh penuh tidak dikira.

Namakan dua objek di pantai yang mempunyai permukaan tidak sekata.

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

Mana-mana dua: bintang laut, daun, cengkerang, lopak air.

Isi padu

Isi padu ialah besarnya sesuatu ruang yang dipenuhi oleh sesuatu pepejal, cecair atau gas.

Bas sekolah dapat mengisi lebih ramai murid daripada van kerana bas lebih besar. Oleh itu, isi padu bas lebih besar berbanding dengan van. Isi padu juga diukur menggunakan alat pengukur dan dinyatakan dengan unit yang sesuai.

Susu kotakmililiter (mℓ)

Air botolliter (ℓ)

Tangki airmeter padu (m³)

Gambar: Buku teks Sains Tahun 3 SK, ms. 85.

Pepejal seperti kotak menggunakan unit sentimeter padu (cm³). Perhatikan nombor "3" kecil di atas: "padu".

Tahukah kamu? (maklumat tambahan, tiada dalam buku teks) 1 mℓ air memenuhi tepat 1 cm³, dan 1 ℓ = 1000 mℓ. Itulah sebabnya isi padu batu boleh ditulis dalam mℓ atau cm³. Susu kotak pada ms. 85 berisi 200 mℓ.

Mengukur isi padu kotak lohong

Kotak lohong ialah kotak yang kosong di dalamnya. Kita mengukur isi padunya menggunakan kubus 1 sentimeter padu. Setiap kubus berukuran 1 cm panjang, 1 cm lebar dan 1 cm tinggi. Satu kubus mempunyai isi padu 1 cm³.

Kotak lohong 2 cm dan lapan kubus 1 cm yang memenuhinya

Lapan kubus 1 cm disusun 2 kali 2 kali 2

Gambar kiri: Buku teks Sains Tahun 3 SK, ms. 86.

Isi padu kotak lohong bersamaan dengan jumlah kubus 1 sentimeter padu yang boleh memenuhi ruangnya. Kotak itu memerlukan lapan kubus untuk memenuhi lohong. Maka, isi padunya ialah 8 cm³.

Sebuah kotak lohong memerlukan 90 kubus 1 cm³ untuk memenuhi ruangnya. Berapakah isi padu kotak itu?

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

90 cm³ (satu kubus = 1 cm³).

Mengukur isi padu cecair

Isi padu cecair boleh diukur menggunakan silinder penyukat atau bikar. Silinder penyukat ialah tiub kaca yang tinggi dan mempunyai skala.

Permukaan cecair di dalam bekas yang sempit tidak rata. Permukaannya kelihatan berkeluk. Meniskus ialah permukaan cecair di dalam sesuatu bekas yang kelihatan berkeluk.

Permukaan cecair yang berkeluk pada tanda 200, dilabelkan meniskus — Meniskus ialah permukaan cecair yang kelihatan berkeluk. (Buku teks ms. 89)

Tiga murid membaca silinder penyukat dari atas, dari bawah dan pada aras mata — Lim membaca 210 mililiter, Langgi membaca 190 mililiter dan Aishah membaca 200 mililiter. Hanya bacaan Aishah yang betul. (Buku teks ms. 89)

Gambar: Buku teks Sains Tahun 3 SK, ms. 89.

Letakkan silinder penyukat di atas permukaan yang rata. Bacaan yang betul ialah bacaan yang diambil apabila mata berada pada aras meniskus. Kemudian baca skala.

Daripada contoh buku teks (ms. 89): jika mata kita terlalu tinggi, bacaan menjadi terlalu besar. Jika mata kita terlalu rendah, bacaan menjadi terlalu kecil.

Isi padu pepejal tidak sekata

Batu, kunci dan mangga mempunyai bentuk yang tidak sekata. Kita tidak dapat mengisinya dengan kubus. Isi padu pepejal tidak sekata ditentukan melalui kaedah sesaran air. Objek yang dimasukkan ke dalam air menyesarkan air. Isi padu air yang tersesar bersamaan dengan isi padu objek.

Silinder penyukat dengan 20 mℓ air, kemudian 30 mℓ selepas batu yang diikat benang dimasukkan — Kaedah 1: menggunakan silinder penyukat. (Buku teks ms. 91)

Kaedah 1: silinder penyukat

Isikan air ke dalam silinder penyukat. Baca isi padunya. Ini ialah bacaan isi padu awal: 20 mℓ.
Ikatkan batu dengan benang. Masukkan batu perlahan-lahan ke dalam air.
Baca aras air sekali lagi. Ini ialah bacaan isi padu akhir: 30 mℓ.
Isi padu batu = bacaan isi padu akhir − bacaan isi padu awal = 30 − 20 = 10 cm³ (buku teks menulis 10 mℓ; 10 mℓ = 10 cm³).

Tin Eureka berisi air penuh; batu menyesarkan air keluar ke dalam silinder penyukat — Kaedah 2: menggunakan tin Eureka. Isi padu air yang tersesar bersamaan dengan isi padu batu. (Buku teks ms. 91)

Gambar: Buku teks Sains Tahun 3 SK, ms. 91.

Isi padu air awal ialah 40 mℓ. Selepas Ah Meng memasukkan sebiji kunci, isi padu air akhir ialah 45 mℓ. Berapakah isi padu kunci itu?

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

45 − 40 = 5 cm³.

Kepentingan pengukuran

Pengukuran penting dalam kehidupan kita kerana pengukuran boleh mengelakkan pembaziran. Ayah Lim ingin memasang jubin pada lantai rumahnya. Dia mengukur luas lantai dahulu, kemudian membeli jubin yang cukup. Jika dia tidak mengukur, dia mungkin membeli terlalu banyak jubin (membazir wang) atau terlalu sedikit (jubin tidak cukup).

Contoh tambahan (bukan daripada buku teks): Mak menyukat 2 cawan beras untuk memasak nasi lemak. Beras yang dimasak cukup dan tidak dibuang.

Ringkasan

Apa yang diukur	Unit	Cara mengukur
Luas permukaan sekata	cm², m², km²	Kertas petak 1 cm × 1 cm: kira bilangan kertas petak
Luas permukaan tidak sekata	cm²	Kertas graf: kira petak yang penuh, separuh penuh dan lebih separuh penuh
Isi padu kotak lohong	cm³, m³	Kubus 1 cm³: kira bilangan kubus yang memenuhi ruang
Isi padu cecair	mℓ, ℓ	Silinder penyukat atau bikar; mata pada aras meniskus
Isi padu pepejal tidak sekata	cm³	Kaedah sesaran air: bacaan isi padu akhir − bacaan isi padu awal

Pengukuran yang tepat membantu kita mengelakkan pembaziran.