Sains notesnota, unit 7

Ketumpatan

TextbookBuku teks Sains Tahun 3 SK (KSSR Semakan 2017), pageshalaman 95–104

What this chapter coversMatlamat bab ini

Saya boleh mengelaskan objek kepada objek yang timbul dan objek yang tenggelam (7.1.1)
Saya boleh menyatakan bahawa objek yang kurang tumpat daripada air akan timbul dan objek yang lebih tumpat daripada air akan tenggelam (7.1.2)
Saya boleh menunjukkan bahawa air menjadi lebih tumpat apabila garam atau gula dilarutkan ke dalamnya (7.1.3)
Saya boleh membandingkan ketumpatan beberapa cecair melalui lapisannya (7.1.3)
Saya boleh menerangkan aplikasi ketumpatan dalam kehidupan, seperti jaket keselamatan perenang, sauh dan pelampung pada sangkar ternakan ikan (7.1.4)

Kina menunjuk itik mainan kuning yang timbul di dalam akuarium sementara ayahnya melihat — "Ayah, itik mainan saya timbullah!" Mengapakah itik mainan Kina tidak tenggelam?

Buku teks Sains Tahun 3 SK, ms. 95.

7.1Timbul dan tenggelam

Objek atau bahan di sekeliling kita ada yang boleh timbul di permukaan air dan ada yang boleh tenggelam di dasar air. Di tepi sungai, sebiji batu yang dilontar ke dalam air tenggelam. Sebatang ranting pula timbul.

Objek timbul apabila objek itu berada di permukaan air.
Objek tenggelam apabila objek itu berada di dasar air.

Murid melontar batu ke dalam sungai. Batu itu tenggelam dan ranting timbul. — Batu itu tenggelam, tetapi ranting itu timbul.

Buku teks Sains Tahun 3 SK, ms. 96.

Mari uji objek timbul dan objek tenggelam

Dalam aktiviti Mari Uji, murid mengisikan air ke dalam akuarium kecil. Mereka memasukkan enam objek satu demi satu, memerhati sama ada objek itu timbul atau tenggelam, kemudian merekodkan pemerhatian dalam Jadual A. Jadual A dalam buku teks (ms. 97) dibiarkan kosong untuk murid mengisinya. Hasil di bawah ialah hasil ujian yang biasa (bukan daripada buku teks). Kamu boleh mencubanya sendiri di rumah.

Objek	Tenggelam atau timbul?
Duit syiling	Tenggelam
Bola pingpong	Timbul
Guli	Tenggelam
Sabun	Tenggelam
Gabus	Timbul
Span	Timbul

Objek yang timbul	Objek yang tenggelam
Bola pingpong, gabus, span	Duit syiling, guli, sabun

Perhatikan dua gambar di bawah. Kayu balak yang besar dan berat timbul. Gelang getah yang kecil dan ringan pula tenggelam. Jadi, timbul atau tenggelam bukan kerana objek itu besar atau kecil.

Banyak kayu balak panjang timbul di permukaan air — **Kayu balak**
Timbul

Gelang getah di dasar segelas air — **Kayu balak**
Timbul

Buku teks Sains Tahun 3 SK, ms. 99.

Ali memasukkan sebuah kunci dan sebuah penutup botol plastik ke dalam besen berisi air. Yang manakah timbul? Yang manakah tenggelam?

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

Penutup botol plastik timbul. Kunci tenggelam.

7.2Ketumpatan

Timbul atau tenggelam sesuatu objek berhubung kait dengan ketumpatan objek itu terhadap ketumpatan air. Ketumpatan setiap objek adalah berbeza. Ada objek yang lebih tumpat daripada air dan ada objek yang kurang tumpat daripada air.

Perhatikan span dan sabun yang sama saiz.

Span mempunyai banyak rongga udara.
Sabun tiada rongga udara.

Span yang dibesarkan penuh dengan lubang kecil dan sabun yang tiada lubang — Span mempunyai banyak rongga udara. Sabun tiada rongga udara.

Di dalam akuarium berisi air, span timbul dan sabun berada di dasar — Span timbul. Sabun tenggelam.

Buku teks Sains Tahun 3 SK, ms. 98.

Objek yang kurang tumpat daripada air akan timbul.
Objek yang lebih tumpat daripada air akan tenggelam.

	Timbul	Tenggelam
Kedudukan objek	Di permukaan air	Di dasar air
Ketumpatan	Kurang tumpat daripada air	Lebih tumpat daripada air
Contoh	Gabus, span, kayu balak, epal, bulu pelepah	Duit syiling, sabun, guli, batu, klip kertas

"Benda berat tenggelam dan benda ringan timbul" tidak selalu betul. Kayu balak itu berat, tetapi ia timbul kerana kurang tumpat daripada air. Klip kertas itu ringan, tetapi ia tenggelam kerana lebih tumpat daripada air.

Tahukah anda? (Maklumat tambahan, tiada dalam buku teks.) Ais kurang tumpat daripada air. Itulah sebabnya ketulan ais di dalam air sirap timbul di bahagian atas gelas.

Isi tempat kosong: Objek yang ______ tumpat daripada air akan tenggelam. Objek yang ______ tumpat daripada air akan timbul.

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

lebih; kurang

7.3Air menjadi lebih tumpat

Buah anggur lebih tumpat daripada air, jadi buah anggur tenggelam di dalam air biasa. Bolehkah buah anggur itu ditimbulkan di permukaan air? Boleh, jika air menjadi lebih tumpat. Kita ubah airnya.

Menambah garam

Apabila garam dilarutkan ke dalam air, air akan menjadi lebih tumpat. Oleh itu, buah anggur yang asalnya tenggelam boleh ditimbulkan.

Kiri: garam dimasukkan ke dalam bikar yang ada buah anggur di dasar. Kanan: buah anggur timbul. — Sebelum: buah anggur tenggelam. Selepas garam dilarutkan: buah anggur timbul.

Buku teks Sains Tahun 3 SK, ms. 100.

Menambah gula

Gula pun boleh. Dalam aktiviti Mari Uji, murid mengukir lobak merah menjadi model ikan (guna pisau dengan berhati-hati: tanda Awas). Model ikan dimasukkan ke dalam 200 mℓ air bersama satu sudu gula. Mereka mengaduk sehingga semua gula larut. Mereka menambah gula dan mengaduk sehingga model ikan timbul.

Model ikan lobak merah di dasar bikar ketika gula ditambah — **Gula baru ditambah**
Model ikan tenggelam

Model ikan lobak merah timbul di dalam air manis — **Gula baru ditambah**
Model ikan tenggelam

Buku teks Sains Tahun 3 SK, ms. 100.

Air menjadi lebih tumpat apabila garam atau gula dilarutkan ke dalamnya.

Pisau itu tajam. Mintalah bantuan orang dewasa apabila mengukir lobak merah.

Ketumpatan cecair

Cecair pun mempunyai ketumpatan yang berbeza. Dalam Aktiviti Ria, air berwarna, minyak masak dan gliserin dimasukkan ke dalam satu botol. Cecair-cecair itu tidak bercampur, tetapi membentuk lapisan.

Botol dengan lapisan minyak masak berwarna kuning di atas, air berwarna ungu di tengah dan gliserin jernih di bawah — **Botol dalam buku teks**
Tiga lapisan

Rajah: minyak masak di atas, air berwarna di tengah, gliserin di bawah — **Botol dalam buku teks**
Tiga lapisan

Buku teks Sains Tahun 3 SK, ms. 101.

Cecair yang paling tumpat berada di bawah. Di sini, cecair itu ialah gliserin.
Cecair yang paling kurang tumpat berada di atas. Di sini, cecair itu ialah minyak masak.
Minyak timbul di permukaan air kerana minyak kurang tumpat daripada air.

Semasa Mak menggoreng ikan, setitik minyak masak jatuh ke dalam mangkuk berisi air. Di manakah minyak itu berada? Mengapa?

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

Minyak timbul di permukaan air kerana minyak kurang tumpat daripada air.

7.4Aplikasi ketumpatan dalam kehidupan

Pengetahuan tentang ketumpatan digunakan dalam kehidupan harian, contohnya untuk keselamatan dan penternakan.

Kapal dan sauh

Kapal dan sauh diperbuat daripada besi. Namun, kapal timbul di permukaan air tetapi sauh tenggelam dalam air. Mengapa? Buku teks (ms. 102) hanya bertanya soalan ini. Penerangan di bawah ialah penerangan tambahan kami.

Kapal berongga dan ada banyak udara di dalamnya. Jadi, kapal itu kurang tumpat daripada air dan timbul.
Sauh ialah besi pepejal. Sauh lebih tumpat daripada air, jadi sauh tenggelam ke dasar laut dan menahan kapal daripada hanyut.

Sebuah kapal timbul di laut manakala sauh besinya berada di dasar laut — Kapal timbul. Sauh besinya tenggelam ke dasar laut.

Buku teks Sains Tahun 3 SK, ms. 102.

Jaket keselamatan perenang dan sangkar ternakan ikan

Seorang kanak-kanak berenang memakai jaket keselamatan kuning — **Jaket keselamatan perenang**
Jaket itu kurang tumpat daripada air, jadi ia timbul. Jaket itu membantu kita tidak lemas.

Sangkar ternakan ikan yang ditahan oleh dram biru — **Jaket keselamatan perenang**
Jaket itu kurang tumpat daripada air, jadi ia timbul. Jaket itu membantu kita tidak lemas.

Buku teks Sains Tahun 3 SK, ms. 102.

Pelampung ialah benda yang timbul di permukaan air dan menahan sesuatu daripada tenggelam, misalnya dram tertutup yang berisi udara pada sangkar ternakan ikan. (Penerangan ini daripada kami. Buku teks hanya menyebut pelampung pada sangkar ternakan ikan.)

Berfikir seperti saintis (KBAT)

Bagaimanakah buah oren boleh ditenggelamkan ke dalam air?

Buah oren timbul di dalam bikar berisi air — Buah oren timbul.

Kupas kulit oren. Kulit oren mempunyai banyak rongga udara yang kecil, seperti span, jadi kulit itu menjadikan oren kurang tumpat. Tanpa kulit, oren itu lebih tumpat daripada air, jadi ia tenggelam.

Buku teks Sains Tahun 3 SK, ms. 104 (soalan KBAT sahaja). Buku teks tidak memberi jawapan. Jawapan di atas ialah penerangan tambahan kami.

Projek kapal selam (Aktiviti Ria). Kapal selam boleh timbul dan tenggelam. Dalam projek ini (buku teks ms. 103), model kapal selam daripada botol plastik ditenggelamkan di dalam besen, kemudian udara dihembus ke dalamnya melalui tiub. Buku teks meminta murid memerhati dan membincangkan apa yang berlaku. Biasanya udara menolak air keluar, model menjadi kurang tumpat dan timbul semula (penerangan tambahan kami).

Mengapakah kita mesti memakai jaket keselamatan semasa menaiki bot ke Pulau Redang?

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

Jaket keselamatan kurang tumpat daripada air, jadi ia timbul. Jika kita jatuh ke dalam laut, jaket itu menahan kita di permukaan air supaya kita tidak lemas.

Rumusan

Perkara	Ingat
Timbul	Objek berada di permukaan air. Objek itu kurang tumpat daripada air.
Tenggelam	Objek berada di dasar air. Objek itu lebih tumpat daripada air.
Rongga udara	Objek yang mempunyai banyak rongga udara (span, gabus, kapal) kurang tumpat, jadi ia timbul.
Air menjadi lebih tumpat	Larutkan garam atau gula ke dalam air. Buah anggur atau model ikan lobak merah yang tenggelam boleh timbul.
Lapisan cecair	Cecair yang paling tumpat berada di bawah. Minyak timbul di permukaan air kerana minyak kurang tumpat.
Aplikasi	Jaket keselamatan perenang, sauh besi dan pelampung pada sangkar ternakan ikan.