Sains notesnota, unit 7
Tenaga
TextbookBuku teks Sains Tahun 4 SK, Buku Teks (KSSR Semakan 2017), pageshalaman 123-140
What this chapter coversMatlamat bab ini
- Saya boleh menerangkan maksud tenaga dan menyatakan sumber-sumber tenaga (7.1.1, 7.1.2)
- Saya boleh menyatakan bentuk-bentuk tenaga dan memberi contoh bagi setiap bentuk (7.1.3)
- Saya boleh menerangkan perubahan bentuk tenaga dalam kehidupan harian (7.1.4)
- Saya boleh menerangkan bahawa tenaga tidak boleh dicipta atau dimusnahkan tetapi boleh berubah bentuk (7.1.5, 7.1.6)
- Saya boleh mengelaskan sumber tenaga kepada boleh dibaharui dan tidak boleh dibaharui (7.2.1)
- Saya boleh menerangkan kepentingan berhemat menggunakan tenaga dan cara melakukannya (7.2.2, 7.2.3)
Semua benda yang bergerak, bercahaya, menjadi panas atau berbunyi memerlukan tenaga. Dalam unit ini kamu akan mengetahui dari mana tenaga diperoleh, apakah bentuk-bentuknya dan bagaimana tenaga berubah daripada satu bentuk kepada bentuk yang lain.
7.1Tenaga dan sumbernya
Tenaga ialah keupayaan untuk melakukan kerja. Tenaga dapat diperoleh daripada pelbagai sumber.
| Sumber | Cara tenaga diperoleh |
|---|---|
| Matahari | Sumber tenaga yang paling utama. Tenaga matahari boleh digunakan untuk menjanakan elektrik melalui panel suria. |
| Air | Air yang mengalir menggerakkan turbin di empangan hidroelektrik untuk menjanakan elektrik. |
| Angin | Angin yang bertiup menggerakkan kincir angin untuk menjanakan elektrik. |
| Ombak | Ombak menggerakkan turbin di dalam laut untuk menjanakan elektrik. |
| Biojisim | Bahan daripada tumbuh-tumbuhan (kayu api, sisa tanaman) atau tinja haiwan yang digunakan untuk menghasilkan bahan api dan menjanakan elektrik. |
| Bahan api fosil | Petroleum, gas asli dan arang batu dibakar untuk menjanakan elektrik. |
| Nuklear | Bahan nuklear seperti uranium digunakan untuk menjanakan elektrik di stesen janakuasa nuklear. |
| Geoterma | Haba batuan panas di bawah permukaan bumi digunakan untuk menjanakan elektrik (Info Sains, ms. 124). |
Buku teks Sains Tahun 4 SK, ms. 124.
Ingat. Gambar buku teks menunjukkan turbin di empangan (air) dan di dalam laut (ombak). Turbin yang bergerak digunakan untuk menjanakan elektrik. Kincir angin juga bergerak untuk menjanakan elektrik, tetapi buku tidak menyebut perkataan "turbin" bagi angin dan geoterma; ayat ini ialah ringkasan tambahan, tiada dalam buku.
Nyatakan tiga sumber tenaga yang digunakan untuk menjanakan elektrik. (Soalan buku, ms. 125: "Bagaimanakah sumber tenaga diperoleh?")
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Mana-mana tiga: Matahari (panel suria), air (empangan hidroelektrik), angin (kincir angin), ombak, biojisim, bahan api fosil, bahan nuklear (uranium) atau geoterma.
Bentuk tenaga
Terdapat sembilan bentuk tenaga di sekeliling kita.
| Bentuk | Maksud (daripada buku, ms. 126-127) | Contoh daripada gambar buku |
|---|---|---|
| Tenaga suria | Tenaga yang diperoleh daripada Matahari | Panel suria dan baju yang dijemur |
| Tenaga haba | Tenaga yang tersimpan pada objek yang mempunyai kepanasan | Cerek di atas api dapur, kayu api yang menyala |
| Tenaga cahaya | Tenaga yang dihasilkan oleh objek yang memancarkan cahaya | Lampu suluh, lampu kereta |
| Tenaga bunyi | Tenaga yang dihasilkan oleh objek yang bergetar | Tali gitar yang dipetik |
| Tenaga elektrik | Tenaga yang mengalir dalam litar elektrik yang lengkap | Litar elektrik dengan mentol dan sel kering |
| Tenaga kimia | Tenaga yang tersimpan dalam bahan seperti makanan, bahan api fosil, biojisim atau bateri | Makanan, pam petrol, bateri |
| Tenaga kinetik | Tenaga yang dipunyai oleh objek yang bergerak | Penunggang basikal, orang berjalan, kereta api |
| Tenaga keupayaan | Tenaga yang tersimpan pada objek yang berada pada sesuatu ketinggian, diregangkan atau dimampatkan | Lastik yang diregangkan, spring, permainan ayunan yang tinggi |
| Tenaga nuklear | Tenaga yang terkandung dalam bahan nuklear seperti uranium | Stesen janakuasa nuklear |
Buku teks Sains Tahun 4 SK, ms. 126-127.
Jangan keliru antara dua bentuk tenaga yang tersimpan. Tenaga kimia tersimpan dalam bahan (makanan, bahan api fosil, biojisim, bateri). Tenaga keupayaan tersimpan pada objek yang berada pada ketinggian, diregangkan atau dimampatkan.
Nyatakan bentuk tenaga bagi (a) bola yang sedang bergolek, (b) gelang getah yang diregangkan, (c) sepinggan nasi lemak.
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
(a) Tenaga kinetik (b) Tenaga keupayaan (c) Tenaga kimia. Contoh ini ialah tambahan, tiada dalam buku; jawapannya mengikut takrif di atas.
Perubahan bentuk tenaga
Tenaga boleh berubah daripada satu bentuk kepada bentuk yang lain. Dalam rajah buku teks, simbol → bermakna berubah kepada dan simbol + bermakna dan.
| Situasi | Perubahan bentuk tenaga |
|---|---|
| Mengayuh basikal | Tenaga kimia (makanan yang dimakan) → tenaga kinetik |
| Menghidupkan televisyen | Tenaga elektrik → tenaga cahaya + tenaga bunyi |
| Menyalakan api | Tenaga kimia (dalam bahan bakar) → tenaga haba + tenaga cahaya |
| Terjun dari papan terjun | Tenaga keupayaan → tenaga kinetik → tenaga bunyi |
| Menyalakan lampu suluh | Tenaga kimia (dalam bateri) → tenaga elektrik → tenaga haba + tenaga cahaya |
| Menggunakan kalkulator suria | Tenaga suria → tenaga elektrik → tenaga cahaya |
| Kenderaan bergerak | Tenaga kimia (dalam bahan api fosil) → tenaga kinetik |
| Fotosintesis | Tenaga cahaya (daripada Matahari) → tenaga kimia (tersimpan sebagai kanji) |
Buku teks Sains Tahun 4 SK, ms. 128.
Buku teks Sains Tahun 4 SK, ms. 129.
Buku teks Sains Tahun 4 SK, ms. 130.
Ingat. Dalam lampu suluh, buku menulis "mentol menjadi panas" dan "mentol menyala". Maka mentol memberi tenaga haba dan tenaga cahaya.
Contoh daripada buku: telefon bimbit (Uji Minda 4, ms. 140)
Buku menunjukkan telefon yang dicas, digunakan untuk membuat panggilan dan bermain, kemudian bateri habis. Apabila bateri dicas, tenaga elektrik berubah kepada tenaga kimia yang tersimpan dalam bateri. Apabila telefon digunakan, tenaga kimia bateri berubah kepada tenaga bunyi dan tenaga cahaya.Buku teks (ms. 130) bertanya: jelaskan perubahan bentuk tenaga yang terlibat dari A ke C bagi budak yang bermain papan selaju di dalam bentuk lengkung.
Buku teks Sains Tahun 4 SK, ms. 130.
Apakah perubahan bentuk tenaga dari A ke C?
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Tenaga keupayaan → tenaga kinetik → tenaga keupayaan (cadangan jawapan buku, ms. 185).
Uji Minda 2 (ms. 140): nyatakan perubahan bentuk tenaga
Buku teks Sains Tahun 4 SK, ms. 140.
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
(a) Tenaga keupayaan → tenaga kinetik → tenaga keupayaan. (b) Tenaga kimia → tenaga haba + tenaga cahaya. (c) Tenaga elektrik → tenaga haba + tenaga bunyi. (d) Tenaga elektrik → tenaga kinetik. (Jawapan buku, ms. 185.)
Tulis perubahan bentuk tenaga bagi radio yang dipasang dan sedang memainkan lagu.
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Tenaga elektrik → tenaga bunyi. (Contoh tambahan, tiada dalam buku; mengikut cara televisyen di ms. 128.)
Tenaga tidak boleh dicipta atau dimusnahkan
Tenaga tidak boleh dicipta atau dimusnahkan, tetapi tenaga boleh berubah bentuk.
Buku teks mengambil contoh motosikal (ms. 132-133). Motosikal yang bergerak mempunyai tenaga kinetik, tetapi motosikal tidak mencipta tenaga kinetiknya sendiri. Enjin hanya mengubah tenaga kimia daripada petrol kepada tenaga kinetik. Semasa motosikal bergerak, sebahagian tenaga kinetiknya turut berubah kepada tenaga bunyi dan tenaga haba. Motosikal berhenti kerana semua tenaga kimia daripada petrol telah berubah sepenuhnya kepada bentuk-bentuk tenaga yang lain. Tenaga kinetik itu tidak musnah.
| Tenaga kimia daripada petrol | → | Tenaga kinetik pergerakan motosikal + tenaga haba + tenaga bunyi |
|---|
Jangan tulis bahawa tenaga "habis" atau "hilang". Buku teks menyatakan: tenaga tidak boleh dimusnahkan. Tenaga berubah kepada bentuk-bentuk tenaga yang lain.
Seorang murid berbasikal, kemudian berhenti mengayuh dan basikal perlahan-lahan berhenti. Adakah tenaga kinetik telah dimusnahkan?
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Tidak. Tenaga tidak boleh dimusnahkan. Tenaga kinetik berubah kepada bentuk-bentuk tenaga yang lain, seperti tenaga bunyi dan tenaga haba. (Contoh basikal ialah tambahan, tiada dalam buku; jawapannya mengikut motosikal di ms. 133.)
7.2Sumber tenaga boleh dibaharui dan tidak boleh dibaharui
| Boleh dibaharui | Tidak boleh dibaharui | |
|---|---|---|
| Maksud | Sumber tenaga yang boleh dijana secara berterusan. | Sumber tenaga yang terhad dan tidak boleh dijana semula. |
| Contoh | Matahari, ombak, air, angin, biojisim | Bahan api fosil (arang batu, gas asli, petroleum) dan bahan nuklear (uranium) |
| Sebab | Matahari sentiasa ada. Ombak wujud secara semula jadi. Air sentiasa ada di persekitaran. Angin tidak terhad dan sentiasa ada. Biojisim sentiasa ada kerana berasal daripada bahan semula jadi. | Bahan api fosil akan kehabisan suatu masa nanti. Bahan nuklear seperti uranium adalah terhad. |
Buku teks Sains Tahun 4 SK, ms. 134.
Tahukah kamu? Biodiesel ialah bahan api yang dihasilkan daripada minyak sayuran atau lemak haiwan. Bermula Februari 2019, semua stesen minyak di Malaysia membekalkan minyak diesel yang dicampur dengan biodiesel sawit (ms. 135).
Biojisim boleh dibaharui kerana berasal daripada bahan semula jadi yang sentiasa ada, tetapi bahan api fosil tidak boleh dibaharui kerana akan kehabisan. Jangan campurkan kedua-duanya.
Adakah gas asli boleh dibaharui atau tidak boleh dibaharui? Beri satu sebab.
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Tidak boleh dibaharui. Gas asli ialah bahan api fosil, sumber tenaga yang terhad dan akan kehabisan suatu masa nanti.
Berhemat menggunakan tenaga
Kebanyakan tenaga yang kita gunakan pada hari ini berasal daripada sumber tenaga tidak boleh dibaharui. Untuk memastikan kita mempunyai sumber tenaga yang mencukupi pada masa akan datang, kita perlulah berhemat menggunakan tenaga. Berhemat bermaksud berjimat cermat (Nota Guru, ms. 136).
| Mengapa penting (Refleksi Minda, ms. 139) | Bagaimana kita boleh melakukannya (daripada gambar buku) |
|---|---|
| Untuk mengelakkan pembaziran tenaga | Membuka tingkap untuk mendapat angin semula jadi tanpa menggunakan penghawa dingin, supaya bil elektrik murah (ms. 136). |
| Untuk mengurangkan pencemaran alam sekitar | Berbasikal atau berjalan kaki, atau menaiki kereta api (ms. 137). Banyak kenderaan menghasilkan asap yang menyesakkan nafas. |
Buku teks Sains Tahun 4 SK, ms. 136.
Buku teks Sains Tahun 4 SK, ms. 137.
Contoh: bil elektrik (ms. 136)
Satu keluarga menggunakan penghawa dingin pada hari yang panas. Selepas sebulan, bil elektrik mahal kerana banyak tenaga elektrik digunakan. Keluarga yang lain membuka tingkap. Bilnya murah kerana tenaga elektrik yang digunakan sedikit.Berikan satu cara untuk berhemat menggunakan tenaga semasa pergi ke sekolah.
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Berjalan kaki atau berbasikal ke sekolah, atau menaiki kereta api (ms. 137). Ini mengurangkan asap kenderaan dan pencemaran.
Gambar: Buku teks Sains Tahun 4 SK, ms. 123-140 (sumber tenaga ms. 124, bentuk tenaga ms. 126-127, perubahan bentuk tenaga ms. 128-130, 140, carta ms. 134, berhemat ms. 136-137).
Rumusan
| Idea | Ingat |
|---|---|
| Tenaga | Keupayaan untuk melakukan kerja |
| Bentuk tenaga | Tenaga suria, haba, cahaya, bunyi, elektrik, kimia, kinetik, keupayaan dan nuklear |
| Perubahan bentuk tenaga | Tenaga berubah bentuk, contohnya tenaga kimia → tenaga kinetik semasa mengayuh basikal |
| Rumusan buku (ms. 133) | Tenaga tidak boleh dicipta atau dimusnahkan tetapi boleh berubah bentuk |
| Boleh dibaharui | Matahari, ombak, air, angin, biojisim |
| Tidak boleh dibaharui | Bahan api fosil (arang batu, gas asli, petroleum) dan bahan nuklear (uranium) |
| Berhemat | Untuk mengelakkan pembaziran tenaga dan mengurangkan pencemaran alam sekitar |