Bahasa Malaysia nota, tema 5

Jati Diri, Patriotisme dan Kewarganegaraan

Buku teks Bahasa Melayu Tahun 5 SK, halaman ms. 97–118 (Unit 13–15)

Matlamat bab ini

Murid boleh mendengar, mentafsir dan memberikan respons terhadap soalan tentang program jati diri; bertutur untuk menyatakan pertimbangan dan membuat keputusan (1.1.3, 1.2.1)
Murid boleh bertutur dan menghuraikan maklumat tersurat dan tersirat tentang kedudukan dan peranan bahasa Melayu (1.2.2)
Murid boleh mencari makna perkataan, membaca bahan multimedia untuk membuat pertimbangan dan keputusan, serta membuat rumusan teks sastera dan bukan sastera (2.1.2, 2.2.1, 2.3.1)
Murid boleh menjawab soalan secara kritis dan kreatif, mencatat maklumat dengan peta grafik dan menulis teks prosa yang diimlakkan (3.2.2, 3.2.3, 3.2.4)
Murid boleh mengubah suai gurindam, cerita dan seni kata lagu patriotik (4.3.1, 4.3.2, 4.3.3)
Murid boleh mengenal pasti dan menggunakan kata majmuk kiasan (5.2.2)
Murid boleh menggunakan kata ganda penuh, kata ganda separa dan kata ganda berentak dengan betul (5.2.3)

Tema 5 mengajak kita menyayangi negara. Tema ini membincangkan jati diri, patriotisme (cinta dan setia akan tanah air) dan kewarganegaraan. Ada tiga unit: Unit 13 Sikap Bertanggungjawab, Unit 14 Sayangi Malaysia dan Unit 15 Keranamu Malaysia. Dalam tatabahasa, kita belajar kata majmuk kiasan dan tiga jenis kata ganda: penuh, separa dan berentak.

Patriotik ialah perasaan cinta dan setia akan tanah air. Jati diri ialah sifat dan identiti yang menjadikan seseorang bangga dengan bangsa, bahasa dan budayanya.

5.1Unit 13: Sikap Bertanggungjawab

Kem Jati Diri (mendengar dan bertutur, SP 1.1.3)

Afifi dan rakan-rakan terpilih menghadiri Kem Jati Diri. Risalah program menunjukkan tiga stesen. Guru meminta Afifi menyatakan urutan pilihannya dan sebabnya.

Carta tiga stesen Kem Jati Diri: disiplin diri dan kawad kaki, pendidikan sivik dan kewarganegaraan, cintai bahasa seni dan budaya — Tiga stesen Kem Jati Diri.

Buku teks Bahasa Melayu Tahun 5, ms. 98.

Stesen	Pengisian program	Objektif
Stesen 1	Ceramah disiplin diri dan latihan kawad kaki	Melahirkan murid yang mempunyai jati diri melalui amalan disiplin diri terpuji
Stesen 2	Pendidikan sivik dan kewarganegaraan; Sayangi Malaysia	Melahirkan murid yang memiliki kesedaran sivik yang tinggi dan sayang akan negara
Stesen 3	Cintai bahasa, seni dan budaya; simulasi budaya	Melahirkan murid yang berjati diri tinggi melalui ilmu bahasa, seni dan budaya

Apabila diminta memberikan pendapat, gunakan pola: Pada pendapat saya, ... kerana .... Setiap pendapat mesti disertai sebab.

Apakah objektif program di Stesen 2?

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

Melahirkan murid yang memiliki kesedaran sivik yang tinggi dan sayang akan negara.

Warisan pantun (membaca, SP 2.1.2)

Jimi menulis e-mel kepada Afifi tentang Pantun Melayu Sarawak dalam acara bermukun. Cara membaca e-mel yang baik: kenal pasti tujuan (berkongsi cerita tentang keunikan pantun Sarawak) dan isi penting setiap perenggan.

Perkara	Maklumat dalam e-mel
Bermukun	acara berbalas-balas pantun antara wanita dengan lelaki dalam sesuatu majlis
Alat muzik	gendang dan biola; mengiringi alunan pantun
Kesan	menguatkan jati diri bangsa Sarawak terhadap seni budaya sendiri
Bahasa pantun	dituturkan dengan dialek Sarawak

Untuk mencari makna perkataan, rujuk kamus (contoh: Kamus Pelajar) atau kamus elektronik. Cari mengikut susunan huruf abjad dan semak ejaan yang tepat.

Biografi: Pengorbananku demi Tugas (menulis, SP 3.2.2)

Teks biografi ini tentang Mohd Ridzuan Kauhinin, malim gunung (jurupandu pendaki) di Gunung Kinabalu. Beliau menyelamatkan seorang kanak-kanak yang terkandas semasa gempa bumi di Sabah. Beliau merendah diri dan tidak mahu dianggap wira. Beliau dinobatkan sebagai ikon kebanggaan negara pada Hari Kebangsaan 31 Ogos 2015 dan dianugerahi Darjah Kebesaran Bintang Setia Kinabalu.

Contoh jawapan kritis dan kreatif

Soalan: Apakah pengajaran daripada kisah malim gunung itu?
Jawapan: Kita mesti sanggup berkorban dan ikhlas menjalankan tugas demi negara kerana kita ialah warganegara yang berjati diri.

Jawapan soalan "mengapa" tidak boleh berhenti pada fakta. Berikan alasan dengan "kerana" atau "supaya". Jawapan satu perkataan akan kehilangan markah.

Gurindam: Murid misali (seni bahasa, SP 4.3.1)

Gurindam ialah puisi dua baris serangkap. Baris pertama menyatakan syarat atau sebab (Apabila ... / Jika ...). Baris kedua menyatakan akibat atau hasilnya (Tentunya ... / Tandanya ...). Hujung kedua-dua baris berima.

Contoh daripada buku teks

Apabila selalu menabur jasa,
Tentunya budi dikenang sentiasa.

Maksud: Orang yang suka berbakti akan sentiasa dikenang jasanya.

Untuk mengubah suai gurindam, kekalkan pola "syarat dan akibat", tukar kata-kata yang sesuai dan pastikan hujung baris masih berima. Contoh: Apabila selalu memberikan bakti, / Tentunya bakti sentiasa di hati.

Pada gurindam di atas, baris manakah yang menyatakan akibat?

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

Baris kedua, kerana baris kedua menyatakan hasil daripada syarat di baris pertama.

Kata majmuk kiasan (tatabahasa, SP 5.2.2)

Puan Nazimah menceritakan kisah Budiman, anak kampung yang berjaya membuka restoran di luar negara.

Lima panel gambar kisah Budiman: memasak di kampung, bekerja di kapal, membuka restoran, persembahan budaya dan disambut warga tempatan — Kisah Anak Watan Berjaya (lima panel).

Buku teks Bahasa Melayu Tahun 5, ms. 102.

Kata majmuk kiasan ialah kata majmuk yang bermaksud simpulan bahasa. Maksudnya bukan maksud perkataan itu secara harfiah.

Kata majmuk kiasan	Maksud
rendah diri	berasa kurang yakin akan diri sendiri
ringan tulang	rajin
ada hati	berhasrat atau bercita-cita
beradu nasib	mencuba nasib di tempat lain
batu loncatan	perkara yang menjadi jalan untuk mencapai kejayaan lebih tinggi
membanting tulang	bekerja keras
buah mulut	bualan orang ramai
hidung tinggi	sombong
lupa daratan	lupa diri atau lupa asal-usul
anak dagang	perantau
halwa telinga	sesuatu yang sedap didengar

Jangan tafsir secara harfiah. "Ringan tulang" tidak bermaksud tulangnya ringan, tetapi orang yang rajin. "Hidung tinggi" ialah orang yang sombong, bukan hidung yang panjang.

Contoh ayat

Walaupun sudah menjadi usahawan, Budiman tidak hidung tinggi dan masih menolong jiran-jirannya.

Bina satu ayat dengan kata majmuk kiasan membanting tulang.

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

Contoh: Ayah membanting tulang setiap hari untuk menyara keluarga kami.

5.2Unit 14: Sayangi Malaysia

Lawatan patriotik (mendengar dan bertutur, SP 1.2.1)

Keluarga Encik Nazri memilih lokasi lawatan patriotik daripada Instagram. Setiap murid memberikan pertimbangan dan keputusan dengan sopan.

Tiga lokasi patriotik: Tugu Negara, Memorial Pengisytiharan Kemerdekaan dan Istana Negara beserta maklumat ringkas — Tiga lokasi patriotik di Instagram.

Buku teks Bahasa Melayu Tahun 5, ms. 103.

Lokasi	Tempat	Maklumat penting
Tugu Negara	Jalan Parlimen, Kuala Lumpur	Siap dibina pada 8 Februari 1966; simbol memperingati perjuangan perajurit yang gugur mempertahankan kedaulatan tanah air
Memorial Pengisytiharan Kemerdekaan	Jalan Parameswara, Banda Hilir, Melaka	Dibuka secara rasmi pada 31 Ogos 1985; menyimpan dokumen dan artifak berkaitan kemerdekaan
Istana Negara	Jalan Tuanku Abdul Halim, Kuala Lumpur	Digunakan secara rasmi pada 15 November 2011; simbol kedaulatan negara dan raja berperlembagaan

Untuk membuat keputusan, gunakan pola: Pada pendapat saya, kita patut ke ... kerana ... Walau bagaimanapun, keputusan ... ialah ... Alasannya .... Gunakan kata hubung seperti serentak, kemudian dan kerana.

Apakah yang disimpan di Memorial Pengisytiharan Kemerdekaan?

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

Dokumen dan artifak yang berkaitan dengan kemerdekaan.

Poster pertandingan video patriotik (membaca, SP 2.2.1)

Poster Pertandingan Video Patriotik dengan syarat, tema video, had masa dan empat tajuk — Poster Pertandingan Video Patriotik.

Buku teks Bahasa Melayu Tahun 5, ms. 104.

Maklumat	Butiran
Kategori	A: murid berkumpulan di bawah 18 tahun; B: murid berkumpulan di bawah 14 tahun
Syarat karya	satu tajuk; karya asli dan kreatif; tidak menyentuh isu perkauman, agama dan bangsa
Tema dan had masa	Patriotik dan Kenegaraan; tidak melebihi 5 minit
Tajuk	Jalur Gemilang; Tokoh di Hatiku; Demi Negara Tercinta; Sayangi Malaysiaku

Kategori A dan Kategori B dibezakan oleh had umur. Baca syarat dengan teliti sebelum memilih tajuk dan kategori.

Peta grafik: Tahun Melawat Malaysia (menulis, SP 3.2.3)

Afifi mencatat maklumat daripada panggilan video dengan menggunakan peta grafik. Peta grafik membantu kita menyusun maklumat daripada bahan yang dibaca, dilihat atau didengar.

Perkara	Maklumat
Fokus	ekopelancongan, seni dan budaya
Sasaran	30 juta pelancong; hasil pelancongan RM100 bilion
Peruntukan	RM90 juta kepada Tourism Malaysia
Faktor menarik pelancong tempatan (undian)	belanja yang murah 239; lokasi cantik dan menarik 233; pengalaman pelbagai budaya 112; pengangkutan yang mudah 89

Apabila membandingkan peratusan atau bilangan undian, kira dahulu jumlahnya. Jumlah undian: 239 + 233 + 112 + 89 = 673.

Cerita Wira Cilik (seni bahasa, SP 4.3.2)

Awang berusia 11 tahun dan dikurniakan kuasa membaca peta dan kod rahsia. Dia dan Profesor Azlan menyamar di empangan untuk membanteras pembuangan sisa kimia dan toksik secara haram. Misi itu berjaya kerana Awang sanggup berkorban demi negara.

Apabila mengubah suai cerita, ganti watak, kuasa dan misi tetapi kekalkan susunan: permulaan, masalah, penyelesaian dan penutup. Gunakan nada yang sesuai dan gerak laku yang menarik.

Kata ganda penuh (SP 5.2.3 (i))

Kata ganda penuh ialah kata dasar yang digandakan keseluruhannya dan diletakkan tanda sempang (-).

Dalam perbualan di muzium mini, Afifi dan datuk menggunakan banyak kata ganda penuh. Kata ganda penuh biasanya menunjukkan jamak (banyak). Kata sifat yang digandakan menunjukkan perihal banyak atau menyeluruh.

Kata dasar	Kata ganda penuh	Contoh ayat
gambar	gambar-gambar	Gambar-gambar tokoh negara dipamerkan di dinding.
bendera	bendera-bendera	Bendera-bendera di sekeliling sudut pameran disumbangkan.
alat	alat-alat	Alat-alat kegunaan harian mempunyai nilai sejarah.
cantik	cantik-cantik	Potret yang cantik-cantik tergantung di situ.

Jangan tulis "gambar2" atau "gambar gambar". Tulis penuh: gambar-gambar. Jangan juga tulis "banyak gambar-gambar" kerana kata ganda sudah bermaksud banyak.

Tukarkan kepada kata ganda penuh: "(Lagu) ______ patriotik berkumandang."

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

Lagu-lagu patriotik berkumandang.

Kata ganda separa (SP 5.2.3 (ii))

Kata ganda separa ialah kata yang menggandakan sebahagian kata dasar sahaja. Kata dasar terdiri daripada kata tunggal atau kata berimbuhan.

Dua gambar: pepondok bacaan berhias bendera dan dedawai pagar dengan kata Sayangi Malaysiaku daripada botol — Cara menghias sekolah sempena Bulan Kemerdekaan.

Buku teks Bahasa Melayu Tahun 5, ms. 108.

Jenis	Contoh daripada buku teks
Kata ganda separa tunggal	pepondok, bebenang, dedawai, lelangit, gegantung
Berimbuhan awalan	bantu-membantu, kunjung-mengunjung
Berimbuhan akhiran	barang-barangan, kenang-kenangan
Berimbuhan apitan	kemerah-merahan, kekuning-kuningan, kebiru-biruan

Kata ganda separa tunggal ditulis tanpa sempang: pepondok, bebenang. Kata ganda separa berimbuhan ditulis dengan sempang: bantu-membantu, kemerah-merahan.

Tulis kata ganda separa tunggal bagi tiang dan daun.

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

Tetiang dan dedaun (ulang suku kata pertama).

5.3Unit 15: Keranamu Malaysia

Bahasa asas kewarganegaraan (mendengar dan bertutur, SP 1.2.2)

Bahasa Melayu ialah bahasa kebangsaan dan bahasa rasmi negara. Kedudukan bahasa Melayu sebagai bahasa rasmi termaktub dalam Akta Bahasa Kebangsaan 1963/67. Bahasa kebangsaan mempunyai enam peranan.

Enam peranan bahasa kebangsaan: bahasa ilmu, pentadbiran, perhubungan, pengantar, ekonomi dan perundangan — Enam peranan bahasa kebangsaan.

Buku teks Bahasa Melayu Tahun 5, ms. 109.

Peranan	Digunakan untuk
Bahasa ilmu	menyampaikan pelbagai ilmu pengetahuan
Bahasa pentadbiran	semua urusan rasmi pentadbiran kerajaan
Bahasa perhubungan	perhubungan antara masyarakat yang berlainan bangsa
Bahasa pengantar	pengantar dalam sistem pendidikan negara
Bahasa ekonomi	urusan ekonomi dan perdagangan
Bahasa perundangan	semua urusan perundangan

Maklumat tersurat ada dalam teks. Maklumat tersirat perlu difikirkan sendiri. Contoh tersirat: bahasa kebangsaan penting kerana dapat menyatukan rakyat berbilang kaum (perpaduan).

Pidato dan pantun: Warga emasku terpelihara (membaca, SP 2.3.1)

Teks pidato ini disampaikan oleh Tinesh. Teks sastera ialah pantun, dan teks bukan sastera ialah pidato. Isi pidato dapat dirumuskan dalam jadual.

Perkara	Isi penting
Warga emas	warganegara yang berumur 60 tahun ke atas; anggaran 10.3 peratus penduduk pada tahun 2019
Pengiktirafan	1 Oktober ialah Hari Warga Emas; Dasar Warga Emas Negara menjaga kebajikan
Perkhidmatan	bantuan kewangan; Pusat Aktiviti Warga Emas; alat sokongan; layanan istimewa di klinik dan hospital; separuh harga tambang pengangkutan awam
Rumusan	semaikan sifat penyayang kepada warga emas; mereka berhak mendapat pembelaan dan pengiktirafan

Rumusan ialah isi utama teks yang ditulis dengan ringkas dalam ayat sendiri. Jangan salin seluruh ayat teks.

Pada bulan dan tarikh manakah Hari Warga Emas disambut?

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

1 Oktober setiap tahun.

Rencana: Duta kecil Malaysia (menulis, SP 3.2.4)

Rencana ini mengatakan bahawa pelajar Malaysia di luar negara ialah duta kecil Malaysia. Pada tahun 2015 terdapat 86 570 orang pelajar di luar negara, dan pada tahun 2016 terdapat 98 379 orang. Pertambahannya ialah 98 379 − 86 570 = 11 809 orang. Pelajar tajaan terikat dengan terma dan syarat biasiswa dan akan berkhidmat dengan penaja selepas tamat pengajian.

Semasa menulis teks imlak: (1) dengar ayat keseluruhan; (2) tulis bahagian demi bahagian; (3) letakkan tanda baca dan huruf besar; (4) semak ejaan.

Lagu patriotik: Sejahtera Malaysia (seni bahasa, SP 4.3.3)

Lagu Sejahtera Malaysia mengungkapkan syukur, kedamaian, perpaduan dan kesetiaan kepada negara. Dalam seni kata yang diubah suai, kita boleh menukar baris tertentu, contohnya Kami junjung cita-cita luhur menjadi Kami junjung Rukun Negara, dengan pilihan kata (diksi) yang sesuai dan berima.

Apabila mengubah suai seni kata, kekalkan rima dan jumlah baris yang sama. Pilih kata yang menunjukkan semangat setia, bakti dan perpaduan.

Kata ganda berentak (SP 5.2.3 (iii))

Berita kejayaan pelumba basikal Muhamad Nur Aiman dalam Le Tour de Langkawi mengandungi banyak kata ganda berentak.

Kata ganda berentak menggandakan kata dasar mengikut rentak bunyi tertentu. Ada tiga jenis: pengulangan vokal, pengulangan konsonan dan bebas.

Jenis	Contoh
Pengulangan vokal	kuih-muih, lauk-pauk, sayur-mayur
Pengulangan konsonan	warna-warni, gopoh-gapah, bukit-bukau, gunung-ganang, tindak-tanduk
Bebas	saudara-mara, berulang-alik, riuh-rendah

Kata ganda berentak bukan pengulangan yang sama sepenuhnya. "Gopoh-gopoh" bukan kata ganda berentak, tetapi kata ganda penuh. Bunyi yang berbeza dalam rentak itulah yang menjadikannya berentak.

Dalam ayat "Kayuhan pantas tanpa gopoh-gapah ialah kunci kejayaan", kata ganda berentak gopoh-gapah ialah pengulangan apa?

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

Pengulangan konsonan (konsonan g, p, h diulang, vokal o menjadi a).

5.4Pemulihan, pengayaan, pengukuhan dan penilaian

Pemulihan: tiga elemen semangat patriotik (SP 1.2.2)

Tiga elemen semangat patriotik: hayati lagu Negaraku, hormati Jalur Gemilang dan amalkan lima prinsip Rukun Negara — Tiga elemen penting semangat patriotik.

Buku teks Bahasa Melayu Tahun 5, ms. 115.

Elemen	Maksud
1. Hayati lagu Negaraku	menghayati dan menghormati lagu kebangsaan
2. Hormati Jalur Gemilang	menghormati bendera kebangsaan
3. Amalkan lima prinsip Rukun Negara	Kepercayaan kepada Tuhan; Kesetiaan kepada Raja dan Negara; Keluhuran Perlembagaan; Kedaulatan Undang-undang; Kesopanan dan Kesusilaan

Susunan lima prinsip Rukun Negara tetap. Ingat dengan kata kunci: Tuhan, Raja dan Negara, Perlembagaan, Undang-undang, Kesopanan.

Pengayaan: rumusan rencana "Serlahkan semangat patriotik"

Rencana menyatakan beberapa cara menyerlahkan semangat patriotik: bekerja keras mengharumkan negara dalam pelbagai bidang; berjaya dalam sukan antarabangsa; membaca biografi tokoh negara; mengingati jasa pejuang; dan melawat muzium sejarah.

Contoh rumusan

Semangat patriotik dapat diserlahkan melalui kerja keras, kejayaan antarabangsa dan penghayatan sejarah negara.

Pengukuhan: kata majmuk kiasan dalam nasihat datuk

Dialog "Bertuahnya Aku" mengandungi kata majmuk kiasan seperti otak cair (cerdas), bermandi keringat (bekerja kuat), berlapang dada (sabar menerima pendapat), anak emas (orang yang paling disayangi), anak kunci (perkara penting), darah muda (sikap terburu-buru orang muda), batu loncatan, ringan tulang, hidung tinggi dan buah mulut.

Penilaian: iklan drama pendek dan boria

Perkara	Drama pendek patriotik	Boria jiwa warganegara
Tema	jati diri dan nilai patriotik	semangat kewarganegaraan
Had bilangan	pelakon tidak melebihi 15 orang	ahli kumpulan tidak melebihi 20 orang
Syarat penting	karya asli; tidak menyentuh sensitiviti kaum dan agama	seni kata ada nilai murni; gerakan sopan dan beradab
Bahagian	jalan cerita	pengenalan (sketsa lawak jenaka) dan persembahan (nyanyian)

Apabila diminta memilih acara, nyatakan pilihan dahulu dan beri alasan berdasarkan syarat. Contoh: "Saya memilih boria kerana saya suka menyanyi dan kumpulan saya mempunyai 18 orang."

Rumusan

Topik	Ingat
Patriotik dan jati diri	cinta dan setia akan tanah air; bangga akan bangsa, bahasa dan budaya.
Gurindam	dua baris serangkap; baris 1 syarat, baris 2 akibat; hujung berima.
Kata majmuk kiasan	simpulan bahasa: rendah diri, ringan tulang, ada hati, hidung tinggi, batu loncatan.
Kata ganda penuh	seluruh kata dasar diulang dan ada sempang: gambar-gambar, lagu-lagu.
Kata ganda separa	sebahagian kata dasar diulang: pepondok (tunggal), bantu-membantu (awalan), barang-barangan (akhiran), kemerah-merahan (apitan).
Kata ganda berentak	vokal (kuih-muih), konsonan (warna-warni), bebas (saudara-mara).
Enam peranan bahasa kebangsaan	ilmu, pentadbiran, perhubungan, pengantar, ekonomi, perundangan.
Tiga elemen patriotik	hayati Negaraku, hormati Jalur Gemilang, amalkan lima prinsip Rukun Negara.
Lokasi patriotik	Tugu Negara (1966), Memorial Pengisytiharan Kemerdekaan (1985), Istana Negara (2011).