Sains notesnota, unit 3

Haiwan

TextbookBuku teks Sains Tahun 5 SK, Buku Teks (KSSR Semakan 2017), pageshalaman 49-92

What this chapter coversMatlamat bab ini

Saya boleh menerangkan maksud kemandirian spesies haiwan (3.1.1)
Saya boleh menghuraikan ciri-ciri khas pada anggota badan dan tingkah laku khas haiwan untuk melindungi diri daripada musuh (3.1.2)
Saya boleh menerangkan cara haiwan melindungi diri daripada cuaca melampau, termasuk hibernasi, migrasi dan berendam (3.1.3)
Saya boleh menerangkan cara haiwan melindungi telurnya dan memastikan anaknya terus hidup (3.1.4, 3.1.5)
Saya boleh melakar, melabel dan menghasilkan model haiwan imaginasi yang mempunyai ciri-ciri khas untuk melindungi diri, serta menjelaskan kepentingannya (3.2.1, 3.2.2, 3.2.3, 3.2.4)
Saya boleh membina rantai makanan dan siratan makanan, serta mengenal pasti pengeluar dan pengguna di dalamnya (3.3.1, 3.3.2, 3.3.4, 3.3.5)
Saya boleh menerangkan perpindahan tenaga daripada Matahari dalam rantai makanan (3.3.3)
Saya boleh meramalkan kesan perubahan populasi hidupan terhadap hidupan lain dalam siratan makanan (3.3.6, 3.3.7)

Setiap haiwan menghadapi bahaya daripada musuh dan cuaca melampau. Haiwan mempunyai ciri-ciri khas pada anggota badan dan tingkah laku khas untuk mengekalkan kemandirian spesiesnya. Dalam unit ini kamu akan belajar bagaimana haiwan melindungi diri, telur dan anaknya, serta bagaimana hidupan saling bergantung untuk mendapatkan makanan.

3.1Kemandirian spesies haiwan

Kemandirian spesies haiwan ialah keupayaan haiwan untuk mengekalkan spesiesnya bagi mengelakkan kepupusan. Haiwan melakukannya dengan ciri-ciri khas pada anggota badan (bahagian badan yang ada pada haiwan) dan tingkah laku khas (perkara yang haiwan lakukan).

Seekor ketam dengan sepit besar di atas batu, seekor belangkas di pantai dan dua ekor burung besar berdekatan — Ketam mempunyai sepit yang besar dan tajam. Belangkas mempunyai cangkerang yang keras sebagai perisai.

Buku teks Sains Tahun 5 SK, ms. 50.

Berlindung daripada musuh

Kura-kura memasukkan badannya ke dalam cangkerang yang keras apabila diserang helang, jadi helang tidak dapat mencederakannya. Haiwan lain mempunyai ciri-ciri khas yang berbeza.

Seekor kura-kura, seekor ketam kenit dan belangkas bercangkerang keras di pantai ketika seekor helang terbang pergi — Cangkerang yang keras melindungi kura-kura, belangkas dan ketam.

Buku teks Sains Tahun 5 SK, ms. 51.

Ciri khas pada anggota badan	Contoh haiwan	Cara melindungi diri
Sengat yang mengeluarkan bisa	Lebah, lipan, tebuan	Menyakitkan atau membunuh musuh
Bau yang busuk	Pepijat, kumbang, lipas	Musuh tidak mendekatinya
Corak yang menyerupai mata palsu pada sayap	Rama-rama	Memperdayakan musuh
Sisik keras	Buaya, ikan Arapaima	Melindungi diri daripada kecederaan
Sepit yang besar dan tajam	Ketam	Sukar diserang oleh musuh
Otot kaki yang kuat	Kuda, arnab, katak	Bergerak pantas untuk menyelamatkan diri
Tanduk tajam	Rusa, kerbau, seladang	Digunakan untuk mempertahankan diri
Kulit yang tebal dan keras	Kerbau, badak, gajah	Tidak mudah dicengkam atau dicederakan oleh musuh
Duri tajam	Landak, ikan buntal	Musuh yang menyentuhnya tercucuk duri
Cangkerang yang keras	Kura-kura, belangkas	Menjadi perisai badan

Jadual disusun daripada Buku teks Sains Tahun 5 SK, ms. 50-54. Cara melindungi diri bagi kulit tebal dan keras ialah cadangan jawapan KBAT buku itu (ms. 231).

Lebah, lipan dan tebuan; pepijat, kumbang, lipas dan rama-rama; buaya dan ikan Arapaima, dengan nota tentang cara masing-masing melindungi diri — Sengat, bau busuk, corak mata palsu dan sisik keras.

Buku teks Sains Tahun 5 SK, ms. 52.

Kuda, arnab dan katak yang berotot kaki kuat; rusa, kerbau dan seladang yang bertanduk tajam — Otot kaki yang kuat membantu haiwan melarikan diri. Tanduk tajam digunakan untuk mempertahankan diri.

Buku teks Sains Tahun 5 SK, ms. 53.

Berlindung dengan tingkah laku khas

Tingkah laku khas	Haiwan	Apa yang berlaku
Memecut masuk ke dalam sarang bawah tanah; jika gagal, mengembangkan duri tajam	Landak	Musuh yang cuba menyentuh badannya tercucuk duri tajam.
Mengembungkan badan yang berduri tajam	Ikan buntal	Saiznya menjadi tiga kali ganda untuk menakutkan musuh. Ikan buntal juga beracun.
Memutuskan anggota badan	Cicak (ekor), kurita	Musuh keliru sementara haiwan itu melarikan diri.
Menyemburkan dakwat hitam	Sotong, kurita	Dakwat disemburkan ke arah musuh, kemudian haiwan itu melarikan diri dengan pantas.
Memasukkan anggota badan ke dalam cangkerang	Kura-kura	Bahagian badan yang lembut dilindungi.
Menggulungkan diri	Tenggiling, ulat gonggok	Haiwan itu melindungi kepalanya.
Hidup berkumpulan	Semut, gajah	Mengurangkan risiko diserang oleh musuh dan menjamin keselamatan.

Jadual disusun daripada Buku teks Sains Tahun 5 SK, ms. 54-56. Pada ms. 55, gambar menunjukkan cicak yang telah memutuskan ekornya di hadapan seekor burung.

Info sains (ms. 54): duri landak sebenarnya bulu keras yang berceracak tajam. Seekor landak boleh mempunyai sehingga 30 000 duri. Duri itu melekat pada kulit musuh dengan sedikit sentuhan.

Seekor landak dengan duri tajam dan seekor ikan buntal yang mengembung, dengan nota tentang tingkah laku masing-masing — Landak mengembangkan duri tajam. Ikan buntal mengembungkan badannya.

Buku teks Sains Tahun 5 SK, ms. 54.

Cicak yang telah memutuskan ekornya berhampiran seekor burung, serta kurita dan sotong yang menyemburkan dakwat hitam — Memutuskan anggota badan dan menyemburkan dakwat hitam membantu haiwan melarikan diri.

Buku teks Sains Tahun 5 SK, ms. 55.

Kura-kura, tenggiling dan ulat gonggok berlindung; semut dan gajah hidup berkumpulan — Berlindung di dalam cangkerang, menggulungkan diri dan hidup berkumpulan.

Buku teks Sains Tahun 5 SK, ms. 56.

Ciri khas pada anggota badan ialah sesuatu yang haiwan ada (cangkerang, tanduk). Tingkah laku khas ialah sesuatu yang haiwan lakukan (menggulungkan diri, menyemburkan dakwat, hidup berkumpulan). Nyatakan kedua-duanya dalam jawapan kamu.

Seekor cicak memutuskan ekornya apabila ditangkap oleh seekor kucing. Namakan tingkah laku itu dan terangkan bagaimana tingkah laku itu melindungi cicak.

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

Cicak memutuskan ekornya (anggota badannya). Ekor itu memperdayakan atau mengelirukan kucing, jadi cicak dapat melarikan diri (buku ms. 55 dan 92).

Berlindung daripada cuaca melampau

Haiwan yang hidup di kawasan yang mempunyai cuaca melampau mempunyai ciri-ciri khas pada anggota badan dan tingkah laku khas untuk melindungi diri.

Cuaca	Ciri khas atau tingkah laku khas	Contoh haiwan	Cara membantu
Sejuk melampau	Berbulu tebal	Beruang kutub	Memerangkap haba agar badan sentiasa hangat
Sejuk melampau	Bulu pelepah yang pendek dan padat	Penguin	Kalis air dan berfungsi sebagai penebat haba untuk mengekalkan suhu badan
Sejuk melampau	Lapisan lemak yang tebal di bawah kulit	Singa laut, walrus	Mengekalkan haba badan dalam cuaca yang sangat sejuk
Sejuk melampau	Cuping telinga yang kecil	Singa laut, walrus	Mengurangkan kehilangan haba daripada badan
Sejuk melampau	Berhibernasi	Beruang kutub	Mengurangkan pergerakan supaya tidak kehilangan banyak tenaga
Cuaca sejuk di negara asal	Bermigrasi (berhijrah)	Ikan paus, sesetengah burung (burung botak upeh, burung botak kecil, burung kedidi)	Berhijrah ke tempat yang lebih panas untuk mengelakkan cuaca sejuk; ikan paus bermigrasi untuk membiak dan mendapatkan makanan
Panas melampau	Berbonggol (simpanan makanan dalam bentuk lemak)	Unta	Bertahan dua minggu tanpa air dan makanan
Panas melampau	Cuping telinga yang besar	Musang gurun, tikus gurun	Membebaskan lebih banyak haba daripada badan
Panas melampau	Berendam di dalam air atau lumpur	Kerbau, badak air, gajah	Menyejukkan badan atau mengawal suhu badan; menghindar gigitan serangga dan parasit; mengelakkan jangkitan penyakit kulit

Jadual disusun daripada Buku teks Sains Tahun 5 SK, ms. 58-62.

Hibernasi ialah keadaan bagi sesetengah haiwan kutub yang tidak aktif atau tidur sepanjang musim sejuk. Migrasi ialah penghijrahan ikan paus dan sesetengah burung merentasi benua dan lautan bagi mengelakkan cuaca sejuk di negara asalnya.

Dalam buku, kerbau, badak air dan gajah berendam di dalam air atau lumpur (ms. 61). Buku tidak memberi takrif istilah ini.

Dua ekor beruang kutub dan sekumpulan penguin di atas salji dan ais — Beruang kutub berbulu tebal dan berhibernasi. Penguin mempunyai bulu pelepah yang pendek dan padat.

Buku teks Sains Tahun 5 SK, ms. 58.

Seekor singa laut dan dua ekor walrus di atas ais, dengan nota tentang cuping telinga kecil dan lapisan lemak tebal — Singa laut dan walrus mempunyai cuping telinga yang kecil dan lapisan lemak yang tebal di bawah kulit.

Buku teks Sains Tahun 5 SK, ms. 59.

Peta laluan migrasi burung dan ikan paus di sekitar Asia dan Australia, dengan tiga jenis burung hijrah dan seekor ikan paus — Burung dan ikan paus bermigrasi untuk mengelakkan cuaca sejuk. Pusat Santuari Burung Kuala Gula, Perak ialah tempat persinggahan burung hijrah.

Buku teks Sains Tahun 5 SK, ms. 60.

Kerbau berendam di dalam lumpur, badak air di dalam air dan gajah di dalam lumpur — Kerbau, badak air dan gajah berendam untuk menyejukkan badan.

Buku teks Sains Tahun 5 SK, ms. 61.

Seekor unta berbonggol, seekor musang gurun dan seekor tikus gurun di gurun — Bonggol unta ialah simpanan makanan dalam bentuk lemak. Musang gurun dan tikus gurun mempunyai cuping telinga yang besar.

Buku teks Sains Tahun 5 SK, ms. 62.

Bandingkan: haiwan di kawasan sejuk (singa laut, walrus) mempunyai cuping telinga yang kecil untuk mengurangkan kehilangan haba, manakala haiwan di gurun (musang gurun, tikus gurun) mempunyai cuping telinga yang besar untuk membebaskan lebih banyak haba. Kedua-duanya dinyatakan dalam buku (ms. 59 dan 62).

Bonggol unta menyimpan makanan dalam bentuk lemak (ms. 62). Buku tidak menyatakan bonggol itu berisi air.

Mengapakah ikan paus dan sesetengah burung bermigrasi apabila musim sejuk menjelang?

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

Untuk mengelakkan cuaca sejuk di negara asalnya. Ikan paus bermigrasi ke kawasan laut yang lebih panas untuk membiak dan mendapatkan makanan (ms. 60).

Haiwan melindungi telur

Haiwan bertelur dan melindungi telurnya untuk mengekalkan spesiesnya supaya tidak pupus.

Cara melindungi telur	Contoh haiwan
Menyembunyikan telur (di dalam jerumun, sarang, lubang pokok, celah-celah atau tempat tersorok)	Buaya, burung belatuk, lipas
Mengeramkan telur sehingga menetas	Buaya, burung belatuk
Menyembunyikan telur di dalam tanah atau menimbus telur dengan tanah	Belalang, kura-kura
Bertelur pada permukaan batu atau daun di pinggir kawasan berair yang tenang	Ayak-ayak
Bertelur dengan banyak	Katak, kodok
Telur diselaputi lendir dan berbau busuk (sukar dimakan oleh musuh)	Katak, kodok

Jadual disusun daripada Buku teks Sains Tahun 5 SK, ms. 64-65. Pada ms. 66, contoh hasil kerja murid menyebut ayam betina menjaga dan mengeramkan telur sehingga menetas.

Sebuah sungai di hutan dengan kancil, katak, kodok, buaya dan nyamuk, dan kata-kata mereka tentang telur — Menyembunyikan, mengeramkan, menimbus telur dan bertelur dengan banyak.

Sebatang pokok dengan burung belatuk, lipas, belalang, ayak-ayak dan kura-kura, dan kata-kata mereka tentang telur — Menyembunyikan, mengeramkan, menimbus telur dan bertelur dengan banyak.

Buku teks Sains Tahun 5 SK, ms. 64-65.

Sesetengah haiwan seperti nyamuk dan penyu tidak menjaga telurnya. Buku memberi cadangan jawapan: nyamuk bertelur dengan banyak dan telurnya kecil serta disembunyikan di dalam air; penyu bertelur dengan banyak di pantai pada waktu malam dan menimbus telurnya dengan pasir (ms. 231).

Haiwan memastikan anaknya terus hidup

Cara memastikan anak terus hidup	Contoh haiwan
Menjaga dan menyusukan anak sehingga anak mampu mencari makanan sendiri (mamalia)	Arnab, kucing, kambing
Anak yang baru lahir menyusu dan membesar sepenuhnya di dalam kantung induk	Kanggaru
Membawa anak di dalam mulut semasa bergerak dan mencari makanan	Ikan tilapia, buaya
Menyerang apabila anaknya diganggu	Ayam, monyet
Memberi anaknya makan	Burung, singa

Jadual disusun daripada Buku teks Sains Tahun 5 SK, ms. 67-68.

Arnab, kucing, kambing, kanggaru dengan anaknya, ikan tilapia dan buaya bersama anak mereka — Haiwan menjaga, memberi makan dan mempertahankan anaknya.

Ayam dan monyet menjaga anak; burung dan singa memberi anak makan — Haiwan menjaga, memberi makan dan mempertahankan anaknya.

Buku teks Sains Tahun 5 SK, ms. 67-68.

Katak dan kodok bertelur dengan banyak, dan telurnya berlendir serta berbau busuk. Bagaimanakah hal ini membantu spesies mereka terus hidup?

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

Telur yang berlendir dan berbau busuk sukar dimakan oleh musuh (ms. 64). Bilangan telur yang banyak (tambahan, tiada dalam buku: sebahagian telur masih dapat menetas) membantu spesies kekal.

Kemandirian spesies penting untuk keseimbangan ekosistem (Imbas Kembali, ms. 90).

3.2Haiwan imaginasi

Murid Tahun 5 Zamrud menyertai pertandingan mereka cipta model haiwan imaginasi menggunakan bahan kitar semula. Ana menghasilkan model yang dinamakan Muri-muri dan melabelkan setiap ciri khasnya.

Ciri pada model Muri-muri	Fungsi menurut buku
Sisik	Melindungi diri daripada kecederaan
Sesungut	Peka kepada sentuhan
Hidung	Sangat peka kepada bau yang asing
Sayap	Kecil tetapi kuat untuk terbang tinggi
Cuping telinga kecil	Mengurangkan kehilangan haba
Duri tajam	Sebagai pelindung diri
Kuku tajam	Untuk mencakar dan mencengkam musuh
Lemak tebal	Mengawal suhu badan dalam cuaca yang sejuk
Bulu tebal dan lembut	Penebat haba dalam cuaca yang sejuk; memperdayakan musuh kerana di sebaliknya ada duri tajam

Lakaran dan model haiwan imaginasi Muri-muri yang berlabel dengan sisik, sesungut, sayap, hidung, kuku tajam, bulu tebal, cuping telinga kecil dan duri tajam — Lakaran dan model haiwan imaginasi Ana, Muri-muri.

Buku teks Sains Tahun 5 SK, ms. 72.

Menghasilkan haiwan imaginasi (langkah dalam buku, ms. 73)

Langkah 1 Lakarkan model haiwan imaginasi pada kertas A4. Langkah 2 Labelkan ciri-ciri khas dan tingkah laku khas. Langkah 3 Cadangkan alat dan bahan yang diperlukan. Langkah 4 Hasilkan model itu. Langkah 5 Bentangkan hasil kerja kamu.
Buku meminta kamu menghuraikan ciri khas untuk melindungi diri daripada musuh dan cuaca melampau, menyatakan apa yang berlaku jika ciri itu tiada, dan menjelaskan bagaimana ciri-ciri itu memastikan keseimbangan alam semula jadi.
Contoh jawapan sendiri (tambahan, tiada dalam buku): "Haiwan saya berbulu tebal. Bulu itu penebat haba, jadi haiwan saya dapat hidup di tempat sejuk. Tanpa bulu, haiwan itu kehilangan haba badan dan mungkin mati."

Setiap haiwan mempunyai ciri-ciri khas dan tingkah laku khas yang membantunya melindungi diri untuk memastikan kemandirian spesiesnya.

3.3Rantai makanan dan siratan makanan

Rantai makanan

Rantai makanan ialah hubungan makanan antara hidupan. Anak panah (→) bermaksud dimakan oleh. Anak panah juga menunjukkan aliran perpindahan tenaga.

Habitat paya bakau dengan helang, burung, ular, tupai, monyet, bangau, memerang, ketam, udang galah dan ikan — Haiwan di paya bakau saling bergantung untuk mendapatkan makanan.

Buku teks Sains Tahun 5 SK, ms. 74.

Buah-buahan dimakan oleh tupai, tupai dimakan oleh ular, ular dimakan oleh helang, ditunjukkan sebagai rantai makanan dengan anak panah — Buah-buahan → tupai → ular → helang: rantai makanan di paya bakau.

Buku teks Sains Tahun 5 SK, ms. 76.

Rantai makanan bermula dengan tumbuh-tumbuhan (pengeluar). Anak panah menunjuk ke arah haiwan yang memakan, bukan ke arah makanan.

Pengeluar dan pengguna

Kumpulan	Apa yang dilakukan	Contoh
Pengeluar	Membuat makanannya sendiri dengan proses fotosintesis, menggunakan cahaya matahari. Hanya tumbuh-tumbuhan hijau yang boleh melakukannya.	Buah-buahan, padi, sayur, rumpai air
Pengguna	Tidak dapat membuat makanannya sendiri; mendapat tenaga daripada hidupan lain yang dimakan	Tupai, memerang, ular, helang, itik

Matahari ialah sumber tenaga utama dalam ekosistem. Matahari membekalkan tenaga cahaya dan tenaga haba.
Tenaga dipindahkan daripada Matahari kepada pengeluar, kemudian kepada pengguna yang memakannya, dan seterusnya kepada pengguna berikutnya. Pengguna terakhir ialah haiwan yang berada di hujung rantai (contohnya helang).

Kebun sayur dengan kambing, ayam, itik, beluncas dan ular, dan lima rantai makanan yang bermula dengan sayur — Lima rantai makanan di kebun sayur. Setiap rantai bermula dengan sayur, iaitu pengeluar.

Buku teks Sains Tahun 5 SK, ms. 79.

Pokok padi di sawah dan seekor helang, dengan nota bahawa Matahari ialah sumber tenaga utama dan tenaga dipindahkan kepada pengguna terakhir — Padi (pengeluar) mendapat tenaga daripada cahaya matahari. Tenaga dipindahkan kepada itik dan ayam, kemudian kepada ular, dan akhirnya kepada helang.

Buku teks Sains Tahun 5 SK, ms. 80.

Ekosistem ialah sistem ekologi hidupan semula jadi yang tinggal bersama-sama, saling berinteraksi dan saling bergantung dalam suatu habitat, termasuk persekitarannya seperti air, tanah dan udara, yang bersumberkan tenaga daripada cahaya matahari (Info Sains, ms. 80).

Dalam rantai makanan padi → ayam → ular → helang, namakan pengeluar dan pengguna terakhir. Daripada manakah pengeluar itu mendapat tenaga?

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

Pengeluar: padi. Pengguna terakhir: helang. Padi mendapat tenaga daripada cahaya matahari.

Siratan makanan

Siratan makanan ialah gabungan beberapa rantai makanan. Seekor haiwan boleh memakan lebih daripada satu jenis makanan, jadi rantai makanan bersambung.

Buku teks Sains Tahun 5 SK, ms. 82.

Habitat kolam dengan rumpai air, siput, berudu, ikan kecil, ikan besar, katak, belalang dan bangau — Habitat kolam dan siratan makanannya. Rumpai air ialah pengeluar. Bangau berada di hujung setiap rantai.

Siratan makanan di kolam: rumpai air, siput, berudu, ikan kecil, ikan besar, belalang, katak dan bangau — Habitat kolam dan siratan makanannya. Rumpai air ialah pengeluar. Bangau berada di hujung setiap rantai.

Buku teks Sains Tahun 5 SK, ms. 83-84.

Dalam siratan makanan di kolam, berudu, ikan kecil, siput dan belalang memakan makanan yang sama, iaitu rumpai air (ms. 83). Contoh rantai makanan di kolam: rumpai air → siput → bangau; rumpai air → belalang → katak → bangau; rumpai air → berudu → ikan kecil → ikan besar → bangau.

Tambahan, tiada dalam buku unit ini: haiwan yang memakan tumbuhan sahaja ialah herbivor, haiwan yang memakan haiwan lain sahaja ialah karnivor, dan haiwan yang memakan kedua-duanya ialah omnivor. Buku hanya menggunakan istilah ini dalam soalan Asah Minda no. 7 (ms. 92) tanpa takrifan di dalam unit.

Dalam siratan makanan, anak panah menunjuk ke arah yang memakan. Semak arah anak panah sebelum menjawab.

Kesan perubahan populasi

Populasi ialah kumpulan hidupan atau spesies yang terdapat dalam suatu habitat. Perubahan populasi menunjukkan perubahan dari aspek bilangan spesies dalam habitat itu.

Sebab perubahan populasi hidupan: perubahan cuaca yang melampau, penularan wabak penyakit, penerokaan hutan tidak terancang, kebakaran hutan dan aktiviti pemburuan haram.

Dua siratan makanan: satu dengan rumpai air, belalang, berudu, ikan dan bangau; satu lagi dengan sayur, ayam, kambing, belalang, ular dan itik — Situasi 1: semua ikan mati akibat diracun. Situasi 2: semua sayur musnah akibat banjir. Buku meminta kamu meramalkan kesannya.

Buku teks Sains Tahun 5 SK, ms. 86. Dalam Situasi 1, bangau masih mempunyai berudu dan belalang untuk dimakan, jadi hubungan antara hidupan masih lengkap dan saling bergantung.

Sebab perubahan populasi: penerokaan hutan tidak terancang, kebakaran hutan dan aktiviti pemburuan haram — Perubahan populasi menyebabkan haiwan kehilangan habitat dan makanan, mati atau berpindah.

Kanggaru, gajah dan harimau yang kehilangan habitat, dan nota tentang kebakaran belukar di Australia — Perubahan populasi menyebabkan haiwan kehilangan habitat dan makanan, mati atau berpindah.

Buku teks Sains Tahun 5 SK, ms. 87-88.

Haiwan kehilangan habitat semula jadi dan sumber makanan.
Haiwan mati atau terpaksa berpindah ke tempat lain untuk mencari habitat baharu.
Hubungan makanan antara hidupan terjejas, jadi rantai makanan dan siratan makanan berubah secara keseluruhan.

Meramal

Buku (Asah Minda no. 7, ms. 92): jika semua Hidupan K (pengeluar) musnah akibat wabak penyakit, populasi Hidupan N dan Hidupan O akan menurun akibat kekurangan sumber makanan.
Contoh tambahan, tiada dalam buku: di padang rumput, ular makan katak dan katak makan belalang. Jika semua katak mati, belalang mungkin bertambah kerana kurang dimakan, dan ular akan berkurang melainkan ada makanan lain.

Berikan dua sebab perubahan populasi haiwan di dalam hutan.

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

Mana-mana dua: kebakaran hutan, penerokaan hutan tidak terancang, aktiviti pemburuan haram, perubahan cuaca yang melampau, penularan wabak penyakit.

Santai Sains (ms. 89): terarium ialah bekas lut sinar yang digunakan untuk memelihara tumbuh-tumbuhan atau haiwan kecil dengan mewujudkan persekitaran yang menyerupai habitat semula jadi. Kamu boleh membina terarium mini menggunakan bahan terpakai.

Ringkasan

Tajuk	Perkara penting
Kemandirian spesies	Keupayaan haiwan mengekalkan spesiesnya bagi mengelakkan kepupusan
Daripada musuh	Sepit, sengat berbisa, cangkerang keras, bau busuk, corak mata palsu, sisik keras, otot kaki kuat, tanduk tajam, duri tajam, beracun; mengembangkan duri, mengembungkan badan, memutuskan anggota, menyemburkan dakwat, memasukkan anggota ke dalam cangkerang, menggulungkan diri, hidup berkumpulan
Daripada cuaca melampau	Bulu tebal, bulu pelepah pendek dan padat, lapisan lemak tebal, cuping telinga kecil, berhibernasi, bermigrasi, bonggol, cuping telinga besar, berendam
Telur	Menyembunyikan, mengeramkan, menimbus dengan tanah, bertelur pada permukaan batu, bertelur dengan banyak, telur berlendir, telur berbau busuk
Anak	Menjaga, menyusukan, memberi makan, membesarkan di dalam kantung, membawa di dalam mulut, menyerang apabila anak diganggu
Rantai makanan	Pengeluar → pengguna; anak panah bermaksud dimakan oleh; tenaga berpindah; Matahari ialah sumber tenaga utama
Siratan makanan	Gabungan beberapa rantai makanan
Perubahan populasi	Haiwan kehilangan habitat dan makanan, mati atau berpindah; keseimbangan ekosistem terjejas

Ringkasan berdasarkan Imbas Kembali, Buku teks Sains Tahun 5 SK, ms. 89-90.