Sains notesnota, unit 4

Tumbuh-tumbuhan

TextbookBuku teks Sains Tahun 5 SK, Buku Teks (KSSR Semakan 2017), pageshalaman 93-114

What this chapter coversMatlamat bab ini

Saya boleh menyatakan ciri khas tumbuh-tumbuhan untuk melindungi diri daripada musuh, iaitu berduri tajam, mengeluarkan getah, berbulu halus, beracun dan berbau busuk (4.1.1)
Saya boleh menerangkan cara tumbuh-tumbuhan menyesuaikan diri dengan musim angin kencang, iklim panas dan musim kering, dan iklim sejuk (4.1.2)
Saya boleh menjelaskan mengapa ciri-ciri khas ini membantu kemandirian spesies tumbuh-tumbuhan (4.1.3)
Saya boleh menyatakan cara pencaran biji benih atau buah melalui angin, air, haiwan dan manusia, serta mekanisme letupan (4.2.1)
Saya boleh mengaitkan ciri biji benih atau buah dengan cara pencarannya dan meramal cara sesuatu biji benih atau buah dipencarkan (4.2.2, 4.2.3)
Saya boleh menerangkan bagaimana hidupan saling bergantung untuk mengekalkan keseimbangan alam (4.2.4)

Bagaimanakah tumbuh-tumbuhan mengekalkan spesiesnya? Buku teks menunjukkan tiga cara: tumbuh-tumbuhan memiliki ciri khas untuk melindungi diri daripada musuh, untuk menyesuaikan diri dengan iklim dan perubahan musim, dan untuk memencarkan biji benih atau buahnya. Semuanya demi kemandirian spesies.

4.1Ciri khas tumbuh-tumbuhan untuk kemandirian spesies

Melindungi diri daripada musuh

Tumbuh-tumbuhan memiliki pelbagai ciri khas untuk melindungi dirinya daripada musuh bagi memastikan kemandirian spesiesnya. (Buku teks tidak memberi takrif "musuh". Dalam contoh buku, musuh ialah haiwan dan manusia yang memakan atau mengganggu tumbuh-tumbuhan itu.)

Melia dan adiknya melawat kebun datuk mereka. Di situ mereka mempelajari lima ciri khas. Hafal setiap ciri bersama contohnya.

Ciri khas	Cara melindungi tumbuh-tumbuhan (kata buku)	Contoh dalam buku
Berduri tajam	Duri tajam dapat melukakan musuh yang memakannya.	Durian, nanas
Mengeluarkan getah	Getah melekit untuk menghindarkan musuh daripada memakannya.	Pokok nangka, pokok betik
Berbulu halus	Daun yang berbulu halus menyebabkan rasa gatal.	Pokok buluh, pokok labu
Beracun	Racun dapat menyebabkan keracunan atau kematian.	Pokok alamanda, pokok pong-pong
Berbau busuk	Daunnya berbau busuk supaya tidak diganggu oleh musuhnya.	Pokok jeremin, pokok bunga tahi ayam

Seorang budak perempuan terluka kerana memegang durian yang berduri tajam; kakaknya memberi amaran; gambar durian dan nanas di sebelah — Berduri tajam: duri durian melukakan musuh yang memakannya.

Buku teks Sains Tahun 5 SK, ms. 94.

Seorang budak bertanya kepada datuknya tentang getah pada batang pokok nangka; gambar pokok nangka dan pokok betik di sebelah — Mengeluarkan getah: getah pokok nangka melekit, jadi musuh tidak memakannya.

Buku teks Sains Tahun 5 SK, ms. 94.

Seorang budak menggaru tangannya kerana gatal selepas menyentuh daun buluh; gambar pokok buluh dan pokok labu — Berbulu halus: daun buluh menyebabkan rasa gatal.

Buku teks Sains Tahun 5 SK, ms. 95.

Dua orang budak melihat bunga kuning pokok alamanda dan memberi amaran jangan memetiknya; gambar pokok alamanda dan pokok pong-pong — Beracun: daun, batang, akar dan bunga pokok alamanda beracun.

Buku teks Sains Tahun 5 SK, ms. 95.

Seorang budak menutup hidung dekat pokok jeremin; gambar pokok jeremin dan pokok bunga tahi ayam — Berbau busuk: daun pokok jeremin berbau busuk.

Buku teks Sains Tahun 5 SK, ms. 96.

Info Sains (ms. 96). Pokok jeremin juga dikenali sebagai pokok penghalau nyamuk. Pokok ini biasanya ditanam di sekeliling rumah kerana nyamuk tidak menyukai bau yang dibebaskan oleh daunnya.

Jangan petik atau sentuh tumbuh-tumbuhan hanya kerana nampaknya cantik. Bunga pokok alamanda berwarna kuning, tetapi buku memberi amaran: "Bahaya! Jangan petik bunga itu." Daun, batang, akar dan bunganya semuanya beracun.

Satu perkara untuk diperhatikan. Pada halaman 100, buku menunjukkan pokok keladi dengan daun berlilin (untuk cuaca panas). Tetapi jawapan buku bagi Asah Minda 1(a) (ms. 232) berkata pokok keladi mengeluarkan getah sebagai ciri melindungi diri daripada musuh. Dalam nota ini kedua-duanya disebut seperti dalam buku.

Soalan buku (ms. 96): bunga pakma

Buku menunjukkan gambar bunga pakma dan bertanya apakah ciri khas yang ada padanya untuk melindungi diri daripada musuh. Buku tidak memberi jawapan, jadi soalan ini tidak digunakan sebagai soalan bergred di sini. (Tambahan, tiada dalam buku: bunga pakma terkenal dengan baunya yang busuk.)

Namakan ciri khas yang melindungi setiap tumbuhan: (a) nanas, (b) pokok betik, (c) pokok pong-pong.

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

(a) Berduri tajam. (b) Mengeluarkan getah. (c) Beracun.

Menyesuaikan diri dengan iklim dan perubahan musim

Tumbuh-tumbuhan mempunyai ciri-ciri khas untuk menyesuaikan diri dengan iklim dan perubahan musim bagi memastikan kemandirian spesiesnya. Buku membahagikannya kepada tiga keadaan: musim angin kencang, iklim panas dan musim kering, dan iklim sejuk.

Musim angin kencang. Pokok kelapa mempunyai batang mudah lentur dan daun berpecah-pecah. Pokok ru mempunyai batang dan ranting mudah lentur serta daun berbentuk jarum. Ciri-ciri ini dapat mengurangkan rintangan angin kencang.

Pokok kelapa dengan batang yang lentur dan daun berpecah-pecah, dan pokok ru dengan daun berbentuk jarum — Pokok kelapa dan pokok ru.

Buku teks Sains Tahun 5 SK, ms. 99.

Iklim panas dan musim kering. Bahaya utamanya ialah kehilangan air. Buku memberi contoh pokok kaktus, pokok tomato, pokok kunyit, pokok keladi dan pokok getah.

Pokok kaktus dengan penerangan tentang duri, batang dan akar, dan gambar dekat batangnya — Pokok kaktus: daun terubah suai menjadi duri, batang menyimpan air dan akar yang panjang.

Buku teks Sains Tahun 5 SK, ms. 99.

Pokok tomato dengan gambar dekat bulu halus pada batang dan daun — Pokok tomato: batang dan daun berbulu halus.

Buku teks Sains Tahun 5 SK, ms. 100.

Pokok kunyit yang menggulungkan daun, dengan gambar dekat daun yang tergulung — Pokok kunyit menggulungkan daun. Pokok keladi mempunyai daun berlilin.

Pokok keladi dengan daun berlilin dan gambar dekat daunnya — Pokok kunyit menggulungkan daun. Pokok keladi mempunyai daun berlilin.

Buku teks Sains Tahun 5 SK, ms. 100.

Pokok getah yang berdaun di sebelah kiri dan pokok getah yang sama tanpa daun di sebelah kanan — Pokok getah meluruhkan daun ketika cuaca panas dan musim kering.

Buku teks Sains Tahun 5 SK, ms. 101.

Iklim sejuk. Pokok mapel mempunyai kulit yang tebal pada bahagian batang untuk melindungi diri dalam iklim sejuk.

Pokok mapel dengan gambar dekat kulit batangnya yang tebal — Pokok mapel: kulit yang tebal pada batang.

Buku teks Sains Tahun 5 SK, ms. 101.

Keadaan	Ciri khas	Contoh dalam buku
Musim angin kencang	Batang (dan ranting) mudah lentur	Pokok kelapa, pokok ru
	Daun berpecah-pecah	Pokok kelapa
	Daun berbentuk jarum	Pokok ru
Iklim panas dan musim kering	Daun terubah suai menjadi duri (mengelakkan kehilangan air)	Pokok kaktus
	Batang menyimpan air; akar yang panjang menyerap air jauh di dalam tanah	Pokok kaktus
	Batang dan daun berbulu halus (mencegah kehilangan air)	Pokok tomato
	Menggulungkan daun (mengelakkan kehilangan air)	Pokok kunyit
	Daun berlilin (mengelakkan kehilangan air yang terlalu banyak)	Pokok keladi
	Meluruhkan daun (mengelakkan kehilangan air)	Pokok getah, pokok bunga kertas
Iklim sejuk	Kulit yang tebal pada batang	Pokok mapel, pokok pain

Contoh: pokok pain (ms. 102)

Buku berkata pokok pain mempunyai ciri-ciri khas untuk hidup dalam musim angin kencang, cuaca panas dan cuaca sejuk. Gambar menunjukkan daun berbentuk jarum dan kulit yang tebal. Buku bertanya bagaimana pokok pain menyesuaikan diri dan tidak memberi jawapan penuh. Daripada jawapan Asah Minda 2(b) (ms. 232), kulit yang tebal membantu pokok hidup dalam cuaca sejuk. Ringkasan Imbas Kembali (ms. 112) menyenaraikan daun berbentuk jarum untuk musim angin kencang dan juga untuk iklim panas dan musim kering.

Pokok pain dengan gambar dekat daunnya yang berbentuk jarum dan kulit batangnya yang tebal — Pokok pain: daun berbentuk jarum dan kulit yang tebal.

Buku teks Sains Tahun 5 SK, ms. 102.

Pokok bunga kertas dengan daun dan gambar dekat pokok yang hampir tidak berdaun — Pokok bunga kertas meluruhkan daun ketika cuaca panas dan musim kering.

Buku teks Sains Tahun 5 SK, ms. 102.

Info Sains (ms. 102). Kulit yang tebal pada batang tumbuh-tumbuhan dapat melindungi air yang diserap oleh tumbuh-tumbuhan itu daripada membeku akibat iklim sejuk melampau.

Mengapa pokok bunga kertas meluruhkan daun? Buku bertanya soalan ini (ms. 102) tanpa jawapan. Alasannya sama seperti pokok getah, yang dinyatakan buku di ms. 101: untuk mengelakkan kehilangan air ketika cuaca panas dan musim kering. (Persamaan ini ialah kesimpulan nota ini, bukan ayat buku.)

Dalam cuaca panas, bulu halus, daun tergulung, daun berlilin dan daun luruh mempunyai satu tujuan: mengelakkan kehilangan air.

Nyatakan satu ciri khas yang membantu tumbuh-tumbuhan dalam (a) musim angin kencang, (b) musim kering, (c) iklim sejuk.

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

(a) Batang mudah lentur / daun berpecah-pecah / daun berbentuk jarum. (b) Daun terubah suai menjadi duri / batang menyimpan air / akar yang panjang / berbulu halus / menggulungkan daun / daun berlilin / meluruhkan daun (mana-mana satu). (c) Kulit yang tebal.

4.2Pencaran biji benih atau buah

Tumbuh-tumbuhan memencarkan biji benih atau buahnya melalui pelbagai cara untuk memastikan kemandirian spesiesnya. Biji benih atau buah perlu dipencarkan jauh daripada pokok induknya. (Alasan tambahan, tiada dalam buku: supaya anak pokok mempunyai ruang, air dan cahaya matahari yang cukup untuk tumbuh.)

Buku menceritakan kisah biji benih pokok keembung dan induknya. Ada empat cara pencaran: melalui angin, air, haiwan dan manusia serta mekanisme letupan. Ciri biji benih atau buah menunjukkan cara pencarannya.

Cara pencaran	Ciri biji benih atau buah	Contoh dalam buku
Angin	Kecil, nipis, ringan, struktur bersayap, berbulu halus	Buah angsana, dandelion
Air	Kulit yang berlilin, sabut yang berongga	Buah kelapa
Haiwan dan manusia	Isi buah yang boleh dimakan, warna buah yang menarik, bau yang harum; atau kecil, ringan dan bercangkuk	Buah rambutan; biji benih pepulut
Mekanisme letupan	Lenggai mengering dan merekah	Biji benih pokok keembung

Buah angsana yang nipis dengan sayap — Buah angsana: struktur bersayap, dipencarkan oleh angin.

Buku teks Sains Tahun 5 SK, ms. 105.

Buah kelapa dan buah kelapa yang dibelah untuk menunjukkan sabut — Buah kelapa: kulit berlilin dan sabut berongga, dipencarkan oleh air.

Buku teks Sains Tahun 5 SK, ms. 105.

Buah rambutan berkulit merah dengan isi putih — Buah rambutan (isi boleh dimakan, warna menarik, bau harum) dan biji benih pepulut (kecil, ringan, bercangkuk).

Biji benih pepulut yang bercangkuk — Buah rambutan (isi boleh dimakan, warna menarik, bau harum) dan biji benih pepulut (kecil, ringan, bercangkuk).

Buku teks Sains Tahun 5 SK, ms. 106.

Lenggai pokok keembung yang merekah dengan biji benih di dalamnya — Biji benih pokok keembung: lenggai mengering dan merekah.

Buku teks Sains Tahun 5 SK, ms. 107.

Lenggai ialah kulit biji benih yang keras yang memecah apabila matang (Nota guru, ms. 107).

Dua cara haiwan memencarkan. Dalam buku, monyet memakan isi buah rambutan dan kemudian memencarkan biji benihnya di tempat lain. Biji benih pepulut pula terlekat pada bulu badan arnab dan dipencarkan oleh haiwan itu.

Contoh: meramal cara pencaran (ms. 108)

Buku meminta kita berpandukan ciri-ciri tadi untuk meramalkan cara pencaran dandelion, buah nipah, buah manggis dan buah getah. Buku hanya memberi jawapan untuk dandelion, iaitu melalui angin (Asah Minda 3(c), ms. 232; biji benihnya ringan dan berbulu halus). Ramalan lain ialah kesimpulan nota ini daripada ciri dalam jadual: buah nipah (sabut berongga) melalui air; buah manggis (isi manis dan warna menarik) melalui haiwan dan manusia; buah getah (lenggai kering yang merekah) melalui mekanisme letupan.

Buku teks Sains Tahun 5 SK, ms. 108.

Soalan KBAT (ms. 108). Cara pencaran manakah yang memencarkan biji benih paling jauh daripada pokok induk? Cadangan jawapan buku (ms. 232): pencaran melalui angin, kerana biji benih atau buahnya kecil, nipis, ringan, bersayap dan berbulu halus.

Durian (ms. 110). Buah durian berduri tajam untuk melindungi dirinya, namun haiwan dan manusia juga ialah agen pencaran durian. Cadangan jawapan buku (ms. 232): buah durian berbau harum, berwarna menarik dan mempunyai isi yang boleh dimakan, maka haiwan dan manusia tertarik untuk memencarkan biji benihnya.

Dua contoh haiwan dalam buku: biji benih pepulut yang bercangkuk terlekat pada bulu badan arnab, manakala isi buah rambutan yang boleh dimakan, berwarna menarik dan berbau harum dimakan oleh monyet.

Santai Sains: letupan lenggai biji benih (ms. 111)

Murid membuat simulasi pencaran melalui mekanisme letupan. Mereka memasukkan 100 g manik ke dalam belon melalui corong turas, meniup dan mengikat belon, kemudian mencucuknya dengan pensel yang tajam. Akhir sekali mereka mengukur jarak manik yang tersebar dari tempat belon dipecahkan dengan pita pengukur.

Namakan cara pencaran: (a) biji benih ringan dan berbulu halus, (b) buah dengan sabut berongga, (c) lenggai yang mengering dan merekah, (d) buah dengan isi yang boleh dimakan dan warna yang menarik.

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

(a) Melalui angin. (b) Melalui air. (c) Melalui mekanisme letupan. (d) Melalui haiwan dan manusia.

Kepentingan kemandirian spesies haiwan dan tumbuh-tumbuhan

Pelbagai hidupan saling bergantung untuk mengekalkan keseimbangan alam (ms. 109).

Tumbuh-tumbuhan ialah sumber makanan kepada hidupan lain seperti haiwan dan manusia.
Haiwan dan manusia membekalkan baja atau nutrien kepada tumbuh-tumbuhan melalui proses pereputan. Hanya sebahagian daripada najis haiwan dan manusia dapat dijadikan baja.
Haiwan dan manusia membantu memencarkan biji benih dan buah, lalu menyumbang kepada kemandirian spesies tumbuh-tumbuhan.
Haiwan membina sarang daripada tumbuh-tumbuhan untuk mendapatkan perlindungan.
Tumbuh-tumbuhan membekalkan oksigen kepada hidupan lain ketika proses fotosintesis.

Buku bertanya apakah yang akan berlaku sekiranya tumbuh-tumbuhan tidak mampu memastikan kemandirian spesiesnya. Buku tidak memberi jawapan. Kesimpulan nota ini daripada fakta di atas: haiwan dan manusia akan kehilangan sumber makanan, tempat perlindungan (sarang) dan oksigen, dan keseimbangan alam akan terganggu.

Buku teks Sains Tahun 5 SK, ms. 93-114 (gambar pada ms. 94-96, 99-102, 105-108).

Ringkasan

Tajuk	Perkara penting (Imbas Kembali, ms. 112)
Melindungi diri daripada musuh	Berduri tajam, mengeluarkan getah, berbulu halus, beracun, berbau busuk
Musim angin kencang	Batang mudah lentur, daun berpecah-pecah, daun berbentuk jarum
Iklim panas dan musim kering	Daun terubah suai menjadi duri, batang menyimpan air, akar yang panjang, berbulu halus, menggulungkan daun, daun berlilin, meluruhkan daun, daun berbentuk jarum
Iklim sejuk	Kulit yang tebal
Pencaran biji benih atau buah	Angin, air, haiwan dan manusia, mekanisme letupan
Keseimbangan alam	Tumbuh-tumbuhan, haiwan dan manusia saling bergantung