Bahasa Malaysia nota, tema 2

Kesihatan dan Kebersihan

Buku teks Bahasa Melayu Tahun 6 SK (Semakan 2017 untuk Tema 1-5; KSSR cetakan 2015 untuk Tema 6-9), halaman Buku teks Bahasa Melayu Tahun 6 SK (Semakan 2017), ms. 23–46 (Unit 4–6)

Matlamat bab ini

Murid boleh bertutur untuk membuat rumusan dan ramalan secara bertatasusila berdasarkan bahan (1.2.1)
Murid boleh menghujahkan sesuatu perkara dengan idea yang kritis dan kreatif (1.2.2)
Murid boleh membaca teks, merujuk kamus dan media elektronik untuk mencari makna perkataan yang tepat (2.1.2)
Murid boleh membaca teks, membuat rumusan dan membuat ramalan (2.2.1)
Murid boleh mencatat maklumat dan menjanakan idea berdasarkan bahan (3.2.3)
Murid boleh menulis teks prosa dan sajak yang diimlakkan, serta laporan lawatan (3.2.4)
Murid boleh menghasilkan pantun, cerita dan seni kata lagu dengan bahasa yang indah dan santun (4.3.1, 4.3.2, 4.3.3)
Murid boleh mengenal pasti dan menggunakan kata kerja transitif dan kata kerja tak transitif (5.1.2)
Murid boleh mengenal pasti dan menggunakan kata adjektif tunggal, terbitan, ganda dan majmuk (5.1.3)

Tema 2 ialah tentang kesihatan dan kebersihan. Kita mengikuti Izzah dan keluarganya: ibu (Puan Zurina), ayah (Encik Faizal) dan datuk. Tema ini ada tiga unit: Kesihatan Tanggungjawab Kita (Unit 4), Kebersihan Asas Kesejahteraan (Unit 5) dan Bersih Selalu, Sihat Sentiasa (Unit 6). Dua perkara tatabahasa yang diuji ialah kata kerja transitif dan tak transitif serta bentuk kata adjektif.

2.1Unit 4: Kesihatan tanggungjawab kita

Mendengar dan bertutur: obesiti (rumusan dan ramalan)

Izzah dan ibunya menonton rancangan bual bicara tentang obesiti. Pakar pemakanan menyatakan bahawa obesiti berpunca daripada beberapa faktor: keturunan, pengaruh emosi, faktor persekitaran, kurang bersenam dan amalan pemakanan. Kawalan pemakanan ialah cara terbaik untuk mengatasinya, dan obesiti perlu dicegah sejak kanak-kanak lagi.

Rumusan ialah isi penting yang dipendekkan daripada bahan. Ramalan ialah andaian tentang perkara yang akan berlaku, berdasarkan maklumat yang ada. Kata pembuka ramalan: jika..., maka...; pastinya...; akibatnya...

Contoh rumusan dan ramalan

Rumusan: Obesiti berpunca daripada pelbagai faktor, jadi kita mesti mengawal pemakanan dan bersenam.
Ramalan: Jika obesiti tidak dicegah sejak kecil, penyakit itu akan berlanjutan sehingga dewasa.

Membaca: rawatan fisioterapi

Izzah menemani datuknya menjalani rawatan fisioterapi untuk penyakit saraf. Rawatan dijalankan oleh jurupulih anggota. Teks menyebut pelbagai jenis rawatan.

Rawatan	Maksud ringkas (daripada teks)
elektroterapi	rawatan menggunakan alatan elektrik, contohnya mesin shockwave therapy yang mengurangkan kesakitan
terapi ultrabunyi	alat untuk mengesan tindak balas saraf
senaman terapeutik	pergerakan ringan dan berintangan yang dibantu
senaman pasif	untuk pesakit yang tidak mampu bergerak, dibantu melakukan senaman
hidroterapi	rawatan menggunakan air, di hospital tertentu atau pusat fisioterapi swasta

Untuk mencari makna perkataan sukar, rujuk kamus atau media elektronik. Periksa makna, sebutan, ejaan dan penggunaan perkataan itu dalam ayat (2.1.2).

Menulis: Piramid Makanan Malaysia 2020

Izzah merancang menu harian berdasarkan Piramid Makanan Malaysia 2020. Piramid ini menunjukkan berapa sajian yang patut kita ambil setiap hari.

Piramid makanan: sayur-sayuran dan buah-buahan di dasar, sumber karbohidrat, sumber protein, susu dan produk tenusu, serta lemak, minyak, gula dan garam di puncak — Piramid Makanan Malaysia 2020.

Buku teks, ms. 28 (Sumber: Kementerian Kesihatan Malaysia).

Kumpulan makanan	Kuantiti sehari
Sayur-sayuran	dua hingga tiga sajian
Buah-buahan	dua sajian
Sumber karbohidrat	tiga hingga lima sajian
Sumber protein	satu hingga dua sajian
Susu dan produk tenusu	dua sajian
Lemak, minyak, gula dan garam	perlu dikurangkan
Air kosong	enam hingga lapan gelas

Lemak, minyak, gula dan garam berada di puncak piramid kerana kita mesti mengurangkannya, bukan kerana langsung tidak boleh diambil.

Berapakah sajian sumber karbohidrat yang disyorkan sehari? Apakah yang patut dikurangkan?

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

Tiga hingga lima sajian. Lemak, minyak, gula dan garam patut dikurangkan.

Seni bahasa: pantun

Izzah mencipta pantun tentang menjaga diri semasa wabak: "Gelap-gelita pasang pelita, / Cahaya terang di tepi tambak; / Marilah kita jaga kita, / Kita sekarang diancam wabak."

Pantun mempunyai pembayang (dua baris pertama) dan maksud (dua baris terakhir). Rima akhir ialah a/b/a/b.

Cara mencipta pantun (buku teks)

Tulis dua baris maksud.
Cari perkataan yang berima sama.
Bina dua baris pembayang menggunakan perkataan itu.
Pastikan setiap baris mempunyai rima akhir a/b/a/b.
Samakan rima tengahnya.

Nasihat norma baharu daripada halaman ini: kerap membasuh tangan, amalkan penjarakan fizikal dan gunakan pelitup muka. Elakkan 3S: tempat sesak, tempat sempit dan tertutup, serta bersembang dekat-dekat.

Tatabahasa: kata kerja transitif dan tak transitif

Dalam rencana "Kesan Penggunaan Gajet terhadap Mata Kanak-kanak", kita menemui ayat seperti Penggunaan gajet memberikan kesan dan Mereka menjadi lesu.

Kata kerja transitif ialah kata kerja yang diikuti oleh objek (penyambut). Ayat tidak lengkap tanpa objek.
Kata kerja tak transitif ialah kata kerja yang tidak mempunyai objek. Ada yang berdiri sendiri, ada yang disusuli pelengkap (bukan objek).

Jenis	Contoh ayat	Penjelasan
Transitif	Cahaya biru menembusi saraf mata.	objek: saraf mata
Transitif	Ibu bapa memantau anak-anak mereka.	objek: anak-anak mereka
Tak transitif tanpa pelengkap	Kanak-kanak itu pengsan.	tiada objek, ayat sudah lengkap
Tak transitif dengan pelengkap	Mereka menjadi lesu.	lesu ialah pelengkap, bukan objek

Ujian pasif: kata kerja transitif boleh dijadikan pasif (Saraf mata ditembusi cahaya biru). Kata kerja tak transitif tidak boleh.

Nyatakan jenis kata kerja bergaris: (a) Doktor merawat pesakit. (b) Pesakit itu tidur.

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

(a) transitif (objek: pesakit). (b) tak transitif (tiada objek).

2.2Unit 5: Kebersihan asas kesejahteraan

Mendengar dan bertutur: Trak Makanan BeSS

Premis makanan yang BeSS ialah yang bersih, selamat dan sihat. Premis BeSS akan sentiasa mengekalkan premis yang bersih, menyediakan makanan yang selamat, menyediakan pilihan makanan yang lebih sihat dan mempromosikan saiz hidangan mengikut keperluan individu. Pengiktirafan ini penting kerana pelanggan yakin akan kebersihan makanan.

Menghujahkan bermaksud memberikan alasan yang kukuh. Gunakan: pada pendapat saya..., hal ini kerana..., buktinya...

Membaca: penjagaan diri remaja (membuat rumusan)

Teks menyenaraikan enam panduan kebersihan diri remaja.

Panduan	Isi utama
Memelihara kulit	cuci muka dengan pencuci yang sesuai kerana kulit remaja sensitif dan mudah berjerawat
Memberus gigi	berus juga lidah supaya nafas segar dan tidak berbau
Membersihkan badan	gosok badan untuk membuang sel kulit mati; guna sabun yang sesuai
Mengawal bau badan	guna pewangi dan produk antipeluh kerana perubahan hormon
Membersihkan rambut	cuci dua atau tiga kali seminggu untuk mengelakkan kelemumur
Membersihkan kuku	pastikan bersih dan pendek supaya kuman tidak berkumpul

Rumusan yang baik pendek, mengandungi isi utama sahaja dan tidak menyalin ayat penuh. Contoh: Remaja perlu menjaga kulit, gigi, badan, rambut dan kuku supaya sentiasa bersih dan segar.

Menulis: laporan lawatan

Izzah menulis laporan lawatan ke Majlis Perasmian Kempen Kebersihan Tandas di Putrajaya. Tujuan lawatan ialah mendedahkan isu kebersihan dan cara terbaik menjaga kebersihan tandas kepada ahli Kelab Doktor Muda. Dalam laporan itu, teknologi flushometer mengurangkan punca pembiakan nyamuk kerana air tidak ditadah di dalam tangki, dan lantai tandas lebih bersih. Struktur laporan:

Bahagian	Isi
Tajuk	Laporan Lawatan ke ... (apa, di mana)
Pendahuluan	tarikh, bilangan peserta dan tempat
Tujuan	mengapa lawatan diadakan
Isi / aktiviti	perkara yang dilihat dan didengar mengikut urutan (semasa di sana, selepas itu, akhir sekali)
Penutup	waktu tamat dan kesimpulan
Penyedia	nama, jawatan dan tarikh

Laporan menceritakan perkara yang telah berlaku dan menggunakan bahasa yang formal. Gunakan penanda urutan: semasa di sana, selepas itu, akhir sekali, kesimpulannya.

Laporan menyatakan fakta, bukan perasaan atau cerita rekaan. Jangan lupa menulis nama penyedia dan tarikh.

Seni bahasa: cerita kantin bersih

Kantin sekolah Izzah mempunyai tong kompos untuk sisa makanan, pensanitasi tangan, dan notis supaya murid membawa bekas makanan sendiri untuk mengurangkan penggunaan plastik. Kantin itu mesra alam dan menang anugerah. Murid menghasilkan cerita dengan bahasa yang indah dan santun berdasarkan gambar-gambar ini.

Tatabahasa: bentuk kata adjektif

Kata adjektif ialah kata yang menerangkan sifat atau keadaan kata nama. Ada empat bentuk.

Bentuk	Contoh (buku teks)	Ciri
Tunggal	rendah, kuning, indah	satu perkataan dasar
Terbitan	terkecil, semerah, serabut	ada imbuhan (contohnya ter-, se-)
Ganda	baik-baik, kecil-kecilan, gelap-gelita	perkataan diulang
Majmuk	manis buah, hitam legam, terang hati	dua perkataan menjadi satu makna

Daripada petikan "Rumahku Tamanku"

Pokok yang segar-bugar membekalkan udara bersih (ganda).
Kawasan perumahan sebersih taman rekreasi (terbitan).
Daun yang kekuning-kuningan dikumpulkan lalu dibuang (ganda).

Gelap-gelita ialah adjektif ganda, bukan majmuk, kerana perkataan itu diulang dengan sedikit perubahan bunyi. Hitam legam ialah majmuk kerana terdiri daripada dua perkataan berbeza.

Nyatakan bentuk adjektif: terkecil, hijau daun, rapat-rapat, indah.

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

terkecil: terbitan; hijau daun: majmuk; rapat-rapat: ganda; indah: tunggal.

2.3Unit 6: Bersih selalu, sihat sentiasa

Mendengar dan bertutur: Nyamuk Wolbachia

Program kawalan denggi menggunakan nyamuk berwolbachia. Wolbachia ialah bakteria yang hidup dalam sel serangga dan diwarisi melalui telur. Nyamuk berwolbachia tidak berbahaya kepada manusia dan tidak menyebabkan demam denggi. Apabila nyamuk jantan berwolbachia mengawan dengan nyamuk Aedes betina, tiada jentik-jentik yang terhasil, maka populasi Aedes berkurang. Kaedah ini mesra alam kerana tidak menggunakan racun atau bahan kimia.

Untuk menghujahkan idea kreatif, berikan pendapat, sebab dan contoh. Contoh: persekitaran yang bersih penting supaya bekas hitam tidak terganggu dan tiada tempat pembiakan nyamuk Aedes yang lain.

Membaca: evolusi ambulans

Ambulans	Ciri
Pertahanan Awam (1952 hingga 1960-an)	bersaiz besar, hanya membawa pesakit, memuatkan lapan pesakit
Hospital Universiti Malaya (1963)	lebih kecil dan pantas, dua pesakit dan seorang petugas
Kementerian Kesihatan Malaysia (kini)	spesifikasi tinggi, alat pemantau jantung dan bantuan pernafasan

Cara membuat ramalan: lihat arah perubahan (kecil, pantas, lebih lengkap), kemudian andaikan kesinambungannya. Contoh: ambulans masa hadapan mungkin lebih canggih dan dapat memberikan rawatan awal semasa perjalanan.

Menulis: sajak "Terasing di Kamar" dan bilik isolasi

Sajak ini ditulis oleh Izzah tentang pengalamannya dalam bilik isolasi. Sajak tidak terikat dengan rima seperti pantun, tetapi menggunakan bahasa yang indah dan berbait-bait. Bilik isolasi menempatkan murid bergejala dan kontak rapat. Suhu perlu direkod semula selepas 15 minit dan waktu masuk serta keluar dicatat dalam buku.

Semasa menulis teks imlak, dengar dengan teliti, tulis ejaan yang betul, dan semak tanda baca serta huruf besar.

Seni bahasa: seni kata lagu "Jagalah Tangan Kita"

Seni kata lagu dihasilkan daripada langkah penjagaan tangan. Susun langkah mengikut urutan: basuh tangan dengan cara yang betul, tekap tangan pada tuala, sapu krim, jangan gunakan bahan antipenuaan, elakkan bahan yang mengandungi retinol, dan sapu vaselin sebelum tidur.

Tatabahasa: adjektif dalam dialog dan peta alir

Dalam dialog Izzah dan Amna, banyak adjektif digunakan: lena (tunggal), selunak buluh perindu (terbitan), manis-manis (ganda) dan harum semerbak (majmuk).

Peta alir digunakan untuk menyusun langkah mengikut urutan. Dalam teks "Penjagaan dan Penggunaan Kanta Sentuh": bersihkan tangan, gosok kanta dengan cecair khas dan lekapkan pada mata, simpan dalam bekas berisi cecair pencuci, tanggalkan selepas lapan jam, dan ganti kanta baharu selepas sebulan.

Pengukuhan: gigi kekal tercabut

Poster langkah menyelamatkan gigi kekal: cari gigi, pegang korona, basuh 10 saat, masukkan ke soket, simpan dalam susu segar, berjumpa doktor — Langkah menyelamatkan gigi kekal yang tercabut.

Buku teks, ms. 45 (Sumber: Kementerian Kesihatan Malaysia).

Cari gigi yang tercabut.
Pegang bahagian korona gigi.
Basuh gigi selama 10 saat.
Cuba masukkan gigi ke dalam soket.
Jika tidak berjaya, simpan gigi dalam susu segar.
Segera berjumpa dengan doktor.

Mengapakah gigi disimpan dalam susu segar?

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

Apabila gigi tidak dapat dimasukkan semula ke dalam soket, susu segar menyimpan gigi sementara sebelum berjumpa doktor, supaya gigi kekal dapat diselamatkan.