Bahasa Malaysia nota, tema 4

Perpaduan

Buku teks Bahasa Melayu Tahun 6 SK (Semakan 2017 untuk Tema 1-5; KSSR cetakan 2015 untuk Tema 6-9), halaman ms. 73–96 (Unit 10–12, Semakan 2017)

Matlamat bab ini

Murid boleh berbincang, memberikan pandangan serta membuat rumusan dan keputusan daripada bahan yang didengar (1.2.3)
Murid boleh menyampaikan cerita dan menceritakan semula dokumentari dengan sebutan, intonasi dan gaya yang sesuai (1.3.1, 1.3.2)
Murid boleh membaca dan menganalisis teks cerita, rencana dan berita untuk membuat ramalan serta menyatakan ilmu dan nilai (2.3.1, 2.3.2)
Murid boleh menulis dengan tulisan berangkai, mengedit teks pidato, dan membina perenggan yang menyatakan pendapat (3.1.1, 3.2.1, 3.3.2)
Murid boleh melafazkan seloka, mempersembahkan syair dan pantun, serta menghasilkan sajak dengan bahasa yang indah dan santun (4.2.1, 4.2.2, 4.3.1)
Murid boleh mengenal pasti dan menggunakan kata berimbuhan serta kata majmuk (rangkai kata bebas, istilah khusus dan kiasan) (5.2.1, 5.2.2)

Tema 4 ialah tentang perpaduan. Rakyat Malaysia terdiri daripada pelbagai kaum, budaya dan agama, tetapi kita boleh hidup harmoni jika kita bekerjasama, saling menghormati dan bersikap prihatin. Tema ini ada tiga unit: Langkah Perpaduan (Unit 10), Gema Perpaduan (Unit 11) dan Semarak Perpaduan (Unit 12). Kita mengikuti Izzah, Molly, Faris, Amna dan Prasad di SK Seri Permai.

Anak-anak muda pelbagai kaum berpakaian tradisional berdiri bersama di bawah bendera Malaysia — Perpaduan: pelbagai kaum berdiri bersama di bawah satu bendera.

Buku teks Bahasa Melayu Tahun 6, ms. 73.

4.1Unit 10: Langkah Perpaduan

Mendengar dan bertutur: Minggu Citra Malaysia (perbincangan)

Persatuan Rukun Negara mengadakan Minggu Citra Malaysia dengan lima kegiatan: Pameran Tokoh Perpaduan, Malam Kebudayaan, Pertandingan Melukis Sepanduk, Larian Amal Perpaduan dan Karnival Perpaduan. Izzah dan rakan-rakannya berbincang untuk memilih kegiatan yang sesuai.

Perbincangan ialah cara beberapa orang bertukar pandangan untuk mencapai satu keputusan. Pengerusi (Izzah) membuka perbincangan, ahli memberikan pandangan atau pertanyaan, kemudian pengerusi membuat rumusan dan keputusan.

Peringkat	Apa yang dilakukan	Contoh ayat
Memberi pandangan	Menyatakan fikiran dengan sopan	Pada pandangan saya, tarian zapin sesuai dipersembahkan.
Bertanya	Meminta penjelasan	Siapakah yang akan menyediakan bahan lukisan?
Merumus	Meringkaskan isi perbincangan	Rumusan daripada perbincangan ini, ...
Membuat keputusan	Memilih satu pilihan dengan alasan	Keputusannya, kita akan mengadakan ...

Cara mudah: Beri pandangan dengan alasan ("... kerana ..."). Keputusan yang baik mempunyai sebab yang boleh diterima oleh semua ahli.

Siapakah yang membuat rumusan dan keputusan dalam perbincangan itu?

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

Izzah, kerana dia ialah pengerusi perbincangan.

Membaca: Sereban Tidak Sebulu (cerita binatang)

Dalam sebuah reban ada dua kumpulan ayam. Ayam tukung tidak berbulu pada bahagian ekor, manakala ayam pelung mempunyai ekor yang cantik dan suara yang merdu. Mereka hidup aman: ayam tukung mencari makanan, ayam pelung menjaga kebersihan reban dan berkokok apabila ternampak musuh seperti helang.

Keadaan berubah apabila Si Jalak (ayam pelung) mengejek Si Bereng (ayam tukung) yang berjalan terkedek-kedek. Ayam tukung membalas dengan menghidangkan jagung kepada ayam pelung yang tidak makan jagung. Kedua-dua kumpulan bermusuhan. Sang Helang menunggu peluang, tetapi penghulu reban, Tuk Merah, menasihati semua ayam supaya tidak berpecah belah.

Sebab (kerana perpaduan wujud)	Kesan
Ayam tukung mencari makanan	Bekalan makanan mencukupi
Ayam pelung menjaga kebersihan reban	Reban sentiasa bersih
Ayam pelung berkokok apabila ada musuh	Keselamatan reban terpelihara

Meramalkan bermaksud menyatakan apa yang mungkin berlaku selepas ini berdasarkan petunjuk dalam teks. Contoh: jika kedua-dua kumpulan terus bermusuhan, Sang Helang mungkin menyerang reban.

Cikgu Nurul meminta murid menulis kata-kata perpaduan pada poster.

Murid-murid memegang enam poster kata-kata perpaduan dengan latar bendera Malaysia — Poster kata-kata perpaduan oleh Izzah dan rakan-rakan.

Buku teks, ms. 77.

Peribahasa atau ungkapan	Maksud
Bagai retak menanti belah	Hubungan yang hampir berpecah
Telur sesangkak, pecah sebiji, pecah semuanya	Jika satu kumpulan ditimpa masalah atau berpecah, semua terkesan
Bersatu kita teguh, bercerai kita roboh	Bersatu menjadikan kita kuat, berpecah membuat kita lemah
Bersepakat membawa berkat	Kerja yang dilakukan dengan sepakat mendatangkan kebaikan

Menulis: Bermula di Bangku Sekolah (mengedit pidato)

Izzah menulis teks pidato "Perpaduan Bermula dari Sekolah". Teks itu ada tiga bahagian: pembukaan (salam dan tajuk), isi (sebab dan cara memupuk perpaduan) dan penutup (kesimpulan dan harapan). Dia perlu membetulkan kesalahan imbuhan dan kata.

Salah	Betul	Sebab
mengalakan	menggalakkan	Kata dasar galak + meng-...-kan; hujung k + -kan menjadi -kkan
mensatukan	menyatukan	Kata dasar satu bermula dengan s, jadi meny- dan s luruh
berbagai	pelbagai	Bentuk baku ialah pelbagai (bukan berbagai)
pekhemahan	perkhemahan	Awalan per- + khemah: ejaan baku ialah perkhemahan
kestabilan juga keharmonian	kestabilan dan keharmonian	Kata hubung dan menyambung dua perkara yang setara

Awas: Jangan tulis mengalakan. Perkataan galak bermula dengan g, jadi awalannya meng- dan g tidak luruh: menggalakkan.

Betulkan: Guru mengalakan murid bergaul dengan rakan yang berbagai kaum.

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

Guru menggalakkan murid bergaul dengan rakan yang pelbagai kaum.

Seni bahasa: Seloka Peribahasa Perpaduan

Seloka ialah puisi tradisional Melayu yang selalunya mengandungi pengajaran atau sindiran. Seloka Peribahasa Perpaduan menggunakan peribahasa untuk mengajak kita bersatu. Lafazkan dengan nada yang sesuai dan lagukan.

Peribahasa dalam seloka	Pengajaran
Bulat air kerana pembetung, bulat manusia kerana muafakat	Keputusan yang baik dicapai melalui perbincangan dan persetujuan bersama
Yang berat sama dipikul, yang ringan sama dijinjing	Kita bekerjasama dalam kerja yang sukar atau mudah
Bukit sama didaki, lurah sama dituruni	Susah dan senang dihadapi bersama-sama
Jangan menangguk di air keruh	Jangan mengambil kesempatan atas kesusahan orang lain

Tatabahasa: Karya Perpaduan (kata berimbuhan)

Peraduan Video Pendek #PerpaduanKita dianjurkan oleh Panitia Sejarah. Iklannya mengandungi banyak kata berimbuhan seperti peraduan, penyertaan, bekerjasama, mempamerkan dan perpaduan.

Kata berimbuhan ialah kata dasar yang ditambah imbuhan. Empat jenis imbuhan: awalan (di hadapan), akhiran (di belakang), apitan (di hadapan dan belakang serentak) dan sisipan (di tengah).

Jenis	Contoh imbuhan	Contoh perkataan
Awalan	me-, ber-, di-, ter-, pe-	bekerjasama, dihasilkan, bersatu, terpelihara
Akhiran	-an, -kan, -i	hiburan, buatan, kasihi
Apitan	pe-...-an, per-...-an, ke-...-an, me-...-kan, me-...-i	peraduan, penyertaan, perpaduan, kebudayaan, menyatukan, menyertai
Sisipan	-el-, -em-, -er-	gemilang, gerigi, telunjuk

Peraturan penting: Awalan me- bertukar mengikut huruf pertama kata dasar. K, p, s, t luruh (kekal → mengekalkan, pupuk → memupuk, satu → menyatukan, tulis → menulis). G, h dan huruf vokal menjadi meng- tanpa luruh (galak → menggalakkan).

Tambahkan imbuhan me-...-kan pada kata dasar kekal.

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

mengekalkan (huruf k luruh dan -kan ditambah).

4.2Unit 11: Gema Perpaduan

Mendengar dan bertutur: Kafe Salam (menyampaikan cerita)

Pak Cik Ah Seng mewarisi sebuah kedai daripada bapanya tetapi tiada idea untuk mengusahakannya. Abu dan Raju datang dengan cadangan membuka kafe. Mereka mengeluarkan modal bersama-sama dan mengubah suai kedai itu. Logo kafe melambangkan semangat setia kawan. Kafe Salam dikunjungi pelanggan pelbagai kaum dan semakin maju.

Menyampaikan cerita dengan baik: sebut perkataan dengan jelas, ubah nada suara mengikut perasaan, gunakan gaya badan dan ekspresi muka, dan ikut urutan: permulaan, perkembangan, kesudahan.

Membaca: Irama yang Menyatukan Kita (ilmu dan nilai)

Pak Cik Adi Johan melihat Dinesh, Izwan dan Mei Lin bermain muzik dengan baldi, tin susu dan batang buluh. Dia seorang guru muzik lalu mengajar mereka bermain angklung. Pada mulanya mereka tidak mahir tetapi tidak berputus asa. Kemudian mereka membuat persembahan lagu pelbagai kaum di serata tempat.

Ilmu (pengetahuan)	Nilai (amalan baik)
Bahan terpakai boleh dijadikan alat muzik	Baik hati: Pak Cik Adi Johan sudi mengajar kanak-kanak
Angklung dibuat daripada buluh dan ialah idiofon, iaitu muzik yang terhasil daripada bunyi getaran	Tidak berputus asa: mereka berlatih sehingga mahir
Muzik ialah medium untuk memupuk perpaduan, seperti yang dibuktikan oleh penyanyi Allahyarham Dato' Sudirman	Kerjasama: kanak-kanak pelbagai kaum bermain bersama

Ilmu ialah pengetahuan atau kepandaian. Nilai ialah amalan baik yang boleh dijadikan panduan.

Apakah nilai yang ditunjukkan oleh Dinesh, Izwan dan Mei Lin apabila mereka belajar bermain angklung?

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

Kesungguhan dan tidak berputus asa (mereka berlatih sehingga mahir walaupun pada mulanya tidak begitu mahir).

Menulis: Mari Bersyair (syair dan tulisan berangkai)

Izzah menulis syair "Bersatu Padu Teguh Tujuan" dalam tulisan berangkai pada kad ucapan. Syair mempunyai ciri yang khusus.

Ciri syair	Penjelasan
Rangkap	Setiap rangkap ada empat baris
Rima	Hujung keempat-empat baris berima sama (a-a-a-a)
Isi	Setiap baris menyambung cerita atau nasihat yang sama

Dalam tulisan berangkai, huruf bersambung tanpa mengangkat pensel dalam sesuatu perkataan. Jarakkan antara perkataan dan tulis di atas garisan.

Seni bahasa: Hidup Harmoni (berbalas pantun)

Enam rangkap pantun tentang perpaduan dalam kotak berwarna — Pantun perpaduan untuk acara berbalas pantun.

Buku teks, ms. 85.

Pantun ialah puisi tradisional Melayu. Pantun empat baris: dua baris pembayang (baris 1 dan 2) dan dua baris maksud (baris 3 dan 4). Rima akhirnya a-b-a-b.

Contoh pantun daripada buku teks

Nasi lemuni beli di kota,
Makan berempat elok berpakat;
Kekal harmoni sesama kita,
Jiran sepakat membawa berkat.
Maksud: jiran yang bersepakat akan mendapat kebaikan dan hidup harmoni.

Dalam pantun di atas, apakah rima akhir bagi baris 1 dan baris 3?

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

Bunyi -ta (kota dan kita). Itulah rima a.

Tatabahasa: Balai Raya Muhibah (surat rasmi dan kata majmuk)

Bapa Izzah, setiausaha persatuan penduduk, menulis surat rasmi untuk memohon sumbangan kewangan membina balai raya.

Surat rasmi Persatuan Penduduk Taman Idaman Jaya kepada Pengarah Urusan Syarikat Limau Kesturi — Surat rasmi memohon sumbangan.

Buku teks, ms. 86.

Bahagian surat rasmi	Contoh daripada surat
Alamat pengirim (di kiri atas)	Persatuan Penduduk Taman Idaman Jaya, Ipoh
Alamat penerima	Pengarah Urusan, Syarikat Limau Kesturi
Tarikh	15 Mei
Salam pembuka	Tuan,
Tajuk surat	Permohonan Sumbangan Kewangan Pembinaan Balai Raya Muhibah
Isi (perenggan bernombor)	tujuan, penjelasan, harapan
Penutup	Sekian. Yang benar, nama, jawatan

Kata majmuk ialah gabungan dua kata dasar atau lebih yang membentuk satu makna. Tiga jenis: rangkai kata bebas (alat tulis, jam tangan, biru laut), istilah khusus (segi tiga, urus setia) dan kiasan (kaki ayam, buah tangan, manis mulut).

Kotak Munsyi Cilik: tiga jenis kata majmuk dan contohnya — Munsyi Cilik: jenis kata majmuk.

Buku teks, ms. 86.

Awas: Kata majmuk ditulis berasingan (jam tangan, alat tulis). Kata majmuk kiasan tidak boleh dibaca secara harfiah: buah tangan bukan buah di tangan, tetapi hadiah yang dibawa pulang.

Kategorikan urus setia dan manis mulut.

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

Urus setia ialah istilah khusus. Manis mulut ialah kata majmuk kiasan.

4.3Unit 12: Semarak Perpaduan

Mendengar dan bertutur: Juadah Perpaduan (dokumentari)

Dokumentari menunjukkan bahawa makanan juga menyatukan rakyat Malaysia. Bazar Ramadan dan hari perayaan menjadi tempat pertemuan masyarakat berbilang kaum. Ada makanan yang telah menjadi identiti masyarakat Malaysia. Kita juga perlu prihatin tentang makanan yang tidak dimakan oleh sesuatu kaum.

Semasa menceritakan semula dokumentari, ingat tajuk, isi utama (tempat, juadah, kaum) dan nilai yang dipelajari.

Membaca: Perpaduan melalui Kokurikulum (rencana dan berita)

Cara memupuk perpaduan (rencana)	Penerangan
Bekerjasama dalam kegiatan kokurikulum	Murid pelbagai latar belakang bekerja bersama
Pelantikan ahli jawatankuasa	Melibatkan semua kaum dalam kelab, persatuan dan unit beruniform
Sikap prihatin	Peka akan sensitiviti kaum lain, contohnya juadah boleh dimakan semua ahli
Kegiatan dengan sekolah lain	Melibatkan murid pelbagai kaum dari sekolah lain

Berita "Menyemai Semangat Perpaduan melalui Perkhemahan" daripada Kudat, Sabah, melaporkan Perkhemahan Perdana Unit Beruniform SK Bitara Jaya selama tiga hari dua malam di Kem Semangat Waja. Kegiatannya ialah merentas hutan, turun cenuram, luncur keluang dan kembara berpandu arah. Guru Besar berkata perpaduan memerlukan proses yang panjang dan berterusan, dan Sabah menjadi contoh melalui 32 suku kaumnya.

Rencana ialah karangan yang menghuraikan sesuatu perkara. Berita melaporkan peristiwa yang berlaku, lengkap dengan tempat, tarikh dan orang yang terlibat.

Menulis: Sukan Wadah Perpaduan (perenggan pendapat)

Prasad membaca maklumat bahawa sukan memupuk perpaduan. Pasukan badminton negara menjuarai Piala Thomas pada tahun 1992. Seorang bekas pemain bola sepak negara berkata, perpaduan pemain sudah wujud sejak di bangku sekolah.

Pihak	Cara perpaduan wujud
Pemain	Pelbagai kaum berlatih bersama-sama
Penyokong	Memberi sokongan tanpa mengira kaum
Kemudahan	Gelanggang untuk semua kaum dan peralatan sukan dikongsi

Perenggan pendapat: (1) ayat topik yang menyatakan pendapat, (2) dua atau tiga ayat isi dengan contoh, (3) ayat penutup. Gunakan penanda wacana seperti pertama, kedua, selain itu, oleh itu.

Seni bahasa: Perpaduan Teras Kejayaan (sajak)

Sajak ialah puisi moden yang bebas: tiada bilangan baris tetap dan rima tidak wajib. Izzah menggunakan frasa seperti bersatu hati, hidup sepakat, berpadu tenaga dan seberkas lidi tak mudah patah untuk menulis sajaknya. Gunakan bahasa yang indah (kiasan, perumpamaan) dan santun (sopan).

Contoh sajak pendek (ditulis semula dengan ayat sendiri)

Kita berbeza budaya,
namun satu bumi satu bendera;
seberkas lidi tak mudah patah,
bersatu hati kita berjaya.

Tatabahasa: Buku Jalanan Chow Kit (kata majmuk dalam teks)

Buku Jalanan Chow Kit (BJCK) di Kuala Lumpur ialah pusat sumber dan ruang belajar untuk golongan miskin bandar tanpa mengira bangsa. Kegiatannya ialah Sekolah BJCK, Kelab Bola Sepak, Kelas Malam Hujung Minggu, Arus Maker Academy dan Kolektif Anak Chow Kit. Dalam teks ada kata majmuk seperti kaki bola, anak emas, suri teladan dan pusat sumber. Anak emas ialah kiasan (orang yang disayangi).

Apakah maksud anak emas dalam teks BJCK?

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

Anak yang disayangi dan dibanggakan (kata majmuk kiasan).

4.4Pemulihan, pengayaan dan penilaian

Pemulihan: dalam cerita Muafakat Lebah dengan Tempua, Sang Lebah mengajar Sang Tempua membuat sarang. Ilmu: lebah bersarang dan membuat madu di pokok; tempua membuat sarang rendah. Nilai: baik hati dan bermuafakat.

Pengayaan: permainan membina kata majmuk, contohnya balai + raya, gulung + tikar dan bertolak + ansur (padankan dua perkataan, kemudian bina ayat). Padanan yang betul mestilah membentuk kata majmuk yang bermakna dalam ayat.

Penilaian: bercerita tentang cara perpaduan dipupuk melalui pendidikan (mempelajari bahasa Melayu, menyertai kegiatan kokurikulum, memahami sejarah negara, menerapkan elemen sivik). Kemudian betulkan petikan yang mengandungi kesalahan imbuhan.

Salah	Betul
pemhubungan	perhubungan
mengelakan	mengelakkan
adalah bahasa rasmi	ialah bahasa rasmi
merasa bangga	berasa bangga

Ingat: Ialah digunakan untuk menghuraikan maksud sesuatu benda atau orang (bahasa Melayu ialah bahasa rasmi). Berasa bermaksud mengalami perasaan; merasa bermaksud mencuba rasa.