Pendidikan Islam nota, topik 4

Tajwid: Perbaiki Tajwidmu

Buku teks Pendidikan Islam Tahun 6 SK, halaman 28–36

Matlamat bab ini

Murid boleh membaca dan membezakan mad layyin serta mad 'arid lissukun yang dibaca 2, 4 atau 6 harakat (1.6.1, 1.6.2, 1.6.3, 1.6.4)
Murid boleh membaca dan membezakan mad wajib muttasil dengan mad jaiz munfasil yang dibaca 4 atau 5 harakat (1.7.1, 1.7.2, 1.7.3, 1.7.4)
Murid boleh membaca mad silah tawilah dengan betul (1.7.1, 1.7.2, 1.7.3, 1.7.4)
Murid boleh membaca mad lazim harfi dan mad lazim kalimi (muthaqqal dan mukhaffaf) dengan 6 harakat (1.8.1, 1.8.2, 1.8.3, 1.8.4)
Murid boleh membaca mad farq dengan 6 harakat (1.8.1, 1.8.2, 1.8.3, 1.8.4)
Murid boleh mengelaskan potongan ayat mengikut hukum mad dan mengamalkan bacaan al-Quran yang bertajwid setiap hari (1.6.1 hingga 1.8.4)

Dalam topik ini kita belajar memperbaiki tajwid ممڤرباءيقي تجويد dengan mengenal hukum mad حكوم مد. Mad ialah bacaan yang dipanjangkan. Setiap jenis mad ada sebab dan ukuran harakat حركة yang tertentu. Satu harakat ialah satu ketukan jari.

Ringkasan panjang bacaan: mad layyin dan mad 'arid lissukun dibaca 2, 4 atau 6 harakat. Mad wajib muttasil, mad jaiz munfasil dan mad silah tawilah dibaca 4 atau 5 harakat. Mad lazim dan mad farq dibaca 6 harakat.

Jenis mad	Nama dalam Jawi	Harakat
Mad layyin	مد لين	2, 4 atau 6
Mad 'arid lissukun	مد عارض للسكون	2, 4 atau 6
Mad wajib muttasil	مد واجب متصل	4 atau 5
Mad jaiz munfasil	مد جائز منفصل	4 atau 5
Mad silah tawilah	مد صلة طويلة	4 atau 5
Mad lazim harfi (muthaqqal dan mukhaffaf)	مد لازم حرفي	6
Mad lazim kalimi (muthaqqal dan mukhaffaf)	مد لازم كلمي	6
Mad farq	مد فرق	6

Ringkasan daripada buku teks Pendidikan Islam Tahun 6, ms. 28–34.

4.1Mad layyin مد لين

Mad layyin berlaku pada huruf wau atau ya yang sukun selepas huruf berbaris fathah. Hukumnya berlaku apabila kita berhenti (waqaf). Dibaca 2, 4 atau 6 harakat. Layyin bermaksud lembut atau lembik.

Empat potongan ayat yang mengandungi mad layyin: Quraisy, khauf, 'ainain dan syafatain — Contoh mad layyin yang berwarna: *Quraisy*, *khauf*, *'ainain* dan *syafatain*.

Ayat al-Quran: buku teks, ms. 28.

Apabila waqaf, baca panjang 2, 4 atau 6 harakat.
Apabila wasal (menyambung) dengan huruf lain, mad layyin tidak berlaku. Bacaan tidak dipanjangkan.
Jika kita berhenti dan membaca 2 harakat, waqaf yang lain pun dibaca 2 harakat juga (buku teks ms. 28).

Salah: memanjangkan huruf wau atau ya sukun walaupun kita tidak berhenti. Mad layyin hanya wujud ketika waqaf.

Bilakah mad layyin berlaku dan berapakah harakat bacaannya?

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

Apabila kita berhenti (waqaf). Dibaca 2, 4 atau 6 harakat.

4.2Mad 'arid lissukun مد عارض للسكون

Mad 'arid lissukun berlaku apabila huruf mad (alif, wau atau ya) diikuti huruf yang menjadi sukun kerana waqaf. Biasanya kita berhenti pada akhir ayat. Dibaca 2, 4 atau 6 harakat. 'Arid bermaksud datang sekejap.

Empat potongan ayat yang mengandungi mad 'arid lissukun: yasjudan, yastahzi'un, al-muhsinin dan al-munzarin — Contoh mad 'arid lissukun: *yasjudan*, *yastahzi'un*, *al-muhsinin* dan *al-munzarin*.

Ayat al-Quran: buku teks, ms. 29.

Jika kita tidak berhenti, mad ini bertukar menjadi mad asli (bacaan pendek biasa).
Bezakan dengan mad layyin: mad 'arid lissukun ada huruf mad (alif, wau, ya) selepas baris yang sesuai. Mad layyin ada wau atau ya sukun selepas fathah.

Dua-dua mad ini dibaca 2, 4 atau 6 harakat dan hanya berlaku ketika waqaf. Pilih satu ukuran sahaja dan kekalkan dalam satu bacaan.

Apakah yang berlaku kepada mad 'arid lissukun jika kita tidak berhenti?

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

Ia bertukar menjadi mad asli.

4.3Mad wajib muttasil dan mad jaiz munfasil مد واجب متصل دان مد جائز منفصل

Kedua-dua mad ini dibaca 4 atau 5 harakat. Ia berlaku apabila huruf mad (alif, wau atau ya) bertemu hamzah ء. Bezanya ialah tempat hamzah itu.

Gambar rajah bacaan mad pada 4 atau 5 harakat: mad wajib muttasil dan mad jaiz munfasil dengan contoh ayat — Mad wajib muttasil (kanan) dan mad jaiz munfasil (kiri).

Ayat al-Quran: buku teks, ms. 30.

Perkara	Mad wajib muttasil	Mad jaiz munfasil
Letak huruf mad dan hamzah	Dalam satu kalimah	Dalam dua kalimah
Harakat	4 atau 5	4 atau 5
Contoh dalam buku teks	al-mala'ikah, ja'ahum	wa fi azanihim, amanu awfu

Tanya diri: huruf mad dan hamzah ada di dalam satu perkataan atau dua perkataan? Satu perkataan = muttasil (bersambung). Dua perkataan = munfasil (terpisah).

Apakah perbezaan antara mad wajib muttasil dengan mad jaiz munfasil?

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

Mad wajib muttasil: huruf mad dan hamzah dalam satu kalimah. Mad jaiz munfasil: huruf mad dan hamzah dalam dua kalimah.

4.4Mad silah tawilah مد صلة طويلة

Mad silah tawilah berlaku pada huruf ha ganti nama (ha dhamir) yang terletak di antara dua huruf berbaris dan diikuti hamzah qat'. Dibaca 4 atau 5 harakat. Silah bermaksud sambungan.

Empat potongan ayat yang mengandungi mad silah tawilah: malahu akhladahu, qaumihi, dunihi dan 'indahu — Contoh mad silah tawilah (ha ganti nama): *malahu*, *qaumihi*, *dunihi* dan *'indahu*.

Ayat al-Quran: buku teks, ms. 31.

Ha ganti nama dibaca panjang kerana diikuti hamzah, seolah-olah ada wau atau ya selepasnya.
Latihan buku teks: baca ayat dengan talaqqi musyafahah, iaitu belajar terus daripada guru melihat makhraj dan tajwid.

Salah: mengelirukan mad silah tawilah dengan mad jaiz munfasil. Mad silah tawilah hanya pada ha ganti nama.

Nyatakan dua syarat mad silah tawilah.

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

Huruf ha ganti nama berada di antara dua huruf berbaris, dan diikuti hamzah qat'.

4.5Mad lazim مد لازم

Mad lazim dibaca 6 harakat. Ia berlaku apabila huruf mad bertemu huruf sukun asli. Ada dua kumpulan: harfi dan kalimi.

Mad lazim harfi مد لازم حرفي

Berlaku pada huruf hijaiyyah di awal surah (fawatih al-suwar), contohnya Alif Lam Mim, Ta Sin Mim, Ya Sin dan Alif Lam Ra. Dibaca 6 harakat.

Mad lazim harfi muthaqqal dengan alif lam mim dan ta sin mim, dan mad lazim harfi mukhaffaf dengan ya sin dan alif lam ra — Mad lazim harfi muthaqqal dan mukhaffaf.

Ayat al-Quran: buku teks, ms. 32.

Jenis	Maksud	Contoh
Muthaqqal مُثَقَّل	Berat: ada hukum idgham	Alif Lam Mim, Ta Sin Mim
Mukhaffaf مُخَفَّف	Ringan: tiada hukum idgham	Ya Sin, Alif Lam Ra

Fakta kotak info: ada 14 huruf dan 29 surah yang bermula dengan huruf muqatta'ah (huruf yang dibaca terputus-putus).

Mad lazim kalimi مد لازم كلمي

Berlaku apabila huruf mad bertemu huruf sukun asli dalam satu kalimah yang sama. Dibaca 6 harakat. Muthaqqal ada syaddah. Mukhaffaf tidak ada syaddah.

Mad lazim kalimi muthaqqal dengan walad-dallin dan al-haqqah, dan mad lazim kalimi mukhaffaf dengan a'al-ana — Mad lazim kalimi muthaqqal dan mukhaffaf.

Ayat al-Quran: buku teks, ms. 33.

Muthaqqal: wa lad-dallin, al-haqqah.
Mukhaffaf: a'al-ana. Mad lazim kalimi mukhaffaf hanya ada pada satu kalimah dalam al-Quran, iaitu dalam surah Yunus ayat 51 dan 91.

Ingat: harfi = huruf di awal surah. Kalimi = dalam kalimah (perkataan) biasa. Kedua-duanya 6 harakat.

Apakah beza mad lazim kalimi muthaqqal dengan mad lazim kalimi mukhaffaf?

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

Muthaqqal ada syaddah pada huruf selepas huruf mad dan dibaca berat. Mukhaffaf tiada syaddah dan dibaca ringan.

4.6Mad farq مد فرق

Mad farq berlaku apabila hamzah istifham (hamzah soalan) bertemu hamzah wasal pada al ma'rifah. Dibaca 6 harakat. Farq bermaksud membezakan: bacaan panjang ini membezakan ayat soalan daripada ayat berita.

Ayat yang mengandungi mad farq, iaitu a-zzakarain dan a-llahu — Contoh mad farq: *a-zzakarain* dan *a-llahu*.

Ayat al-Quran: buku teks, ms. 34.

Mad farq hanya ada empat tempat dalam al-Quran.
Pesanan buku teks: al-Quran dibaca dengan perlahan-lahan dan berkaedah.

Berapakah harakat bacaan mad farq dan apakah dua hamzah yang bertemu?

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

6 harakat. Hamzah istifham dan hamzah wasal pada al ma'rifah.

4.7Cerdik tajwid dan latihan چرديق تجويد

Dalam aktiviti PAK-21 buku teks, murid bekerja dalam kumpulan: sediakan 10 kalimah yang mengandungi hukum mad, bacakan, kemudian lekatkan kad pada carta yang betul. Carta ini mengikut dua kumpulan: bacaan 2, 4, 6 harakat (layyin dan 'arid lissukun) dan bacaan 4 atau 5 harakat (wajib muttasil, jaiz munfasil), diikuti bacaan 6 harakat (lazim harfi, lazim kalimi, farq).

Potongan ayat al-Quran untuk latihan mengenal pasti mad: ta sin mim, ha mim 'ain sin qaf, qul a-llahu, tsumma innakum dan a'al-ana — Latihan buku teks: baca bersama rakan dan kenal pasti jenis mad pada huruf berwarna.

Ayat al-Quran: buku teks, ms. 36.

Langkah mengenal pasti mad

Cari huruf mad atau huruf wau atau ya sukun selepas fathah.
Lihat apa yang datang selepasnya: hamzah (4 atau 5), sukun asli (6), atau sukun kerana waqaf (2, 4 atau 6).
Jika hamzah, semak sama ada ia dalam satu kalimah (muttasil) atau dua kalimah (munfasil).
Ingat panjang bacaan dan baca dengan tenang.

Buku teks berpesan: mempelajari ilmu tajwid menjadikan bacaan mudah difahami. Amalkan membaca al-Quran dalam kehidupan harian.

Rumusan روموسن

Mad layyin dan mad 'arid lissukun: 2, 4 atau 6 harakat, ketika waqaf.
Mad wajib muttasil (satu kalimah) dan mad jaiz munfasil (dua kalimah): 4 atau 5 harakat.
Mad silah tawilah: ha ganti nama diikuti hamzah qat', 4 atau 5 harakat.
Mad lazim harfi (huruf di awal surah) dan mad lazim kalimi: 6 harakat; harfi muthaqqal ada idgham, harfi mukhaffaf tiada; kalimi muthaqqal ada syaddah, kalimi mukhaffaf tiada.
Mad farq: hamzah istifham bertemu hamzah wasal pada al ma'rifah, 6 harakat.