Sains notesnota, unit 2

Manusia

TextbookBuku teks Sains Tahun 6 SK, Buku Teks (KSSR Semakan 2017), pageshalaman 13-32

What this chapter coversMatlamat bab ini

Saya boleh menyatakan organ pembiakan lelaki dan perempuan serta fungsi setiap organ (2.1.1)
Saya boleh menerangkan proses persenyawaan manusia hingga bayi dilahirkan mengikut turutan (2.1.2)
Saya boleh menjelaskan kepentingan pembiakan kepada manusia (2.1.3)
Saya boleh menyatakan jenis sistem saraf manusia dan bahagian yang terlibat (2.2.1)
Saya boleh menerangkan fungsi otak dan saraf tunjang serta membezakan tindakan terkawal, tindakan luar kawal dan tindakan refleks (2.2.2)
Saya boleh menerangkan fungsi sistem saraf periferi dan memberi contoh kegagalan fungsinya (2.2.3, 2.2.4)
Saya boleh menyatakan cara menjaga sistem saraf (2.2.5)

Tubuh kamu boleh menghasilkan hayat baharu dan boleh bergerak balas dalam sekelip mata. Dalam unit ini kamu akan belajar bagaimana manusia membiak dan bagaimana sistem saraf mengawal tubuh.

2.1Pembiakan manusia

Pembiakan: bayi yang baru lahir ialah hasil daripada proses pembiakan manusia. Manusia membiak untuk memastikan kemandirian spesiesnya. Proses ini melibatkan pasangan lelaki dan perempuan. Organ pembiakan lelaki dan perempuan membentuk sistem pembiakan.

Organ pembiakan lelaki

Organ pembiakan lelaki terdiri daripada testis dan zakar.

Organ	Fungsi
testis	Tempat sperma dihasilkan.
zakar	Menyalurkan sperma ke dalam organ pembiakan perempuan.

Organ pembiakan lelaki: testis dan zakar, dengan gambar rajah yang dibesarkan — Organ pembiakan lelaki.

Buku teks Sains Tahun 6 SK, ms. 14.

Organ pembiakan perempuan

Organ pembiakan perempuan terdiri daripada faraj, uterus, tiub Fallopio dan ovari.

Organ	Fungsi
ovari	Tempat ovum atau “telur” dihasilkan setiap bulan.
tiub Fallopio	Tempat proses persenyawaan berlaku antara sperma dengan ovum.
uterus	Tempat untuk embrio berkembang dan membesar. Uterus juga dikenali sebagai rahim.
faraj	Saluran yang menerima sperma daripada zakar.

Organ pembiakan perempuan: uterus, ovari, tiub Fallopio dan faraj dengan label — Organ pembiakan perempuan.

Buku teks Sains Tahun 6 SK, ms. 15.

Tahukah kamu? Apabila seorang lelaki mencapai peringkat akil baligh, testisnya mula menghasilkan sperma. Apabila seorang perempuan mencapai peringkat akil baligh, ovarinya menghasilkan ovum (ms. 17). Sekiranya ovari membebaskan lebih daripada satu ovum pada satu masa, terdapat kemungkinan berlakunya kelahiran kembar jika ovum itu berjaya disenyawakan (ms. 15).

Ovari menghasilkan ovum, tetapi persenyawaan tidak berlaku di ovari. Persenyawaan berlaku di tiub Fallopio. Embrio berkembang dan membesar di uterus.

Organ manakah menghasilkan sperma dan organ manakah menghasilkan ovum?

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

Testis menghasilkan sperma. Ovari menghasilkan ovum.

Proses persenyawaan manusia hingga bayi dilahirkan

Persenyawaan ialah percantuman sperma daripada lelaki dan ovum daripada perempuan.

Langkah 1. Zakar lelaki menyalurkan sperma ke dalam faraj perempuan.
Langkah 2. Sperma berenang ke arah ovum dengan menggunakan ekornya. Hanya satu sperma yang akan bercantum dengan satu ovum. Percantuman ini dikenali sebagai proses persenyawaan dan berlaku di tiub Fallopio.
Langkah 3. Ovum yang telah disenyawakan dengan sperma dikenali sebagai zigot. Zigot akan membahagi dan membentuk banyak sel yang dikenali sebagai embrio.
Langkah 4. Embrio akan berkembang di dalam uterus seorang ibu dan membentuk fetus. Fetus kekal di dalam uterus untuk jangka masa kurang lebih sembilan bulan sehingga fetus cukup lengkap dengan organ-organnya.
Langkah 5. Setelah kurang lebih sembilan bulan, fetus dilahirkan melalui faraj dan dikenali sebagai bayi.

Gambar rajah fetus di dalam uterus seorang ibu, berlabel fetus — Fetus di dalam uterus (langkah 4, ms. 17).

Gambar rajah sperma bercantum dengan ovum di tiub Fallopio, zigot membahagi dan embrio sampai ke uterus; langkah 1 hingga 3 dalam buku teks — Dari persenyawaan hingga embrio (langkah 1 hingga 3 dalam buku teks).

Buku teks Sains Tahun 6 SK, ms. 16.

Peringkat	Nama
Sperma bercantum dengan ovum	zigot
Zigot membahagi dan membentuk banyak sel	embrio
Embrio berkembang di dalam uterus	fetus
Fetus dilahirkan melalui faraj selepas kurang lebih sembilan bulan	bayi

Tali pusat. Fetus yang sedang berkembang berhubung dengan ibunya melalui tali pusat. Tali pusat membekalkan nutrien dan oksigen kepada fetus serta menyingkirkan bahan kumuh daripada tubuh fetus (Info Sains, ms. 17).

Susun mengikut turutan: fetus, zigot, bayi, embrio.

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

Zigot, embrio, fetus, bayi.

Kepentingan pembiakan kepada manusia

Buku teks memberi dua situasi (ms. 18). Dalam situasi 1, Encik Ahmad mempunyai tiga orang anak. Kini, bilangan keluarganya berjumlah 12 orang. Dalam situasi 2, buku menunjukkan keadaan di Bumi sekiranya manusia tidak membiak. Rumusan buku (ms. 30):

Pembiakan penting untuk menambah bilangan populasi. Pembiakan menambahkan bilangan individu yang baharu.
Pembiakan penting untuk mengelakkan kepupusan, iaitu memastikan kemandirian spesies manusia.

Tambahan, tiada dalam buku: jika tiada bayi baharu, bilangan manusia tidak bertambah dan lama-kelamaan semua orang menjadi tua. Buku hanya bertanya soalan ini dan tidak memberi jawapan bertulis.

2.2Sistem saraf manusia

Apabila tangan kamu digigit nyamuk, kamu dengan segeranya menggerakkan tangan. Apabila kamu memakan buah oren yang masam, kamu dengan segera merasa masamnya. Setiap tindakan itu disebabkan oleh koordinasi suatu sistem, iaitu sistem saraf. Sistem ini mengawal fungsi semua bahagian tubuh dan memberitahu tubuh cara untuk bergerak balas apabila bersentuhan dengan suatu rangsangan.

Koordinasi badan ialah penyelarasan gerak balas badan dengan sebarang rangsangan di sekeliling kita (ms. 20). Sistem saraf terdiri daripada otak, saraf tunjang dan rangkaian saraf di seluruh tubuh. Unit asasnya dikenali sebagai sel saraf atau neuron.

Jenis sistem saraf manusia

Rajah tubuh manusia menunjukkan otak dan saraf tunjang, serta rangkaian saraf — Sistem saraf pusat (otak dan saraf tunjang) dan sistem saraf periferi (rangkaian saraf).

Buku teks Sains Tahun 6 SK, ms. 21.

Jenis	Terdiri daripada	Keterangan
Sistem saraf pusat	Otak dan saraf tunjang	Bertindak sebagai pusat untuk menerima maklumat dari organ deria dan mengkoordinasi gerak balas.
Sistem saraf periferi	Rangkaian saraf	Dikawal oleh sistem saraf pusat. Menghantar isyarat antara bahagian tubuh dengan sistem saraf pusat.

Otak: tindakan terkawal dan tindakan luar kawal

Sistem saraf mengesan dan bergerak balas kepada rangsangan, dan berkomunikasi dengan bahagian tubuh melalui penghantaran isyarat. Otak mengkoordinasi tindakan terkawal dan tindakan luar kawal.

Tindakan	Maksud	Contoh
Tindakan terkawal	Tindakan yang disedari di bawah kawalan kita.	Menari, memerhati, makan
Tindakan luar kawal	Tindakan yang berlaku tanpa disedari.	Denyutan jantung, pernafasan, pencernaan, peredaran darah

Buku teks Sains Tahun 6 SK, ms. 22 dan 23. Di bawah tajuk Tindakan Luar Kawal, buku juga menunjukkan gambar minum, peredaran darah dan bercakap, dan meminta kamu menyatakan tindakan bagi setiap gambar (tiada jawapan dalam buku). Tambahan, tiada dalam buku: minum dan bercakap disedari dan di bawah kawalan kita, jadi ialah tindakan terkawal; peredaran darah ialah tindakan luar kawal.

Tiga gambar tindakan luar kawal: denyutan jantung, pernafasan dan pencernaan — Tindakan luar kawal.

Buku teks Sains Tahun 6 SK, ms. 23.

Aliran isyarat dalam tindakan terkawal, contohnya melihat sekuntum bunga:

Aliran: rangsangan (bunga ros), dikesan oleh organ deria (mata), menghantar isyarat kepada otak, menghasilkan gerak balas — Rangsangan, organ deria, otak, gerak balas.

Buku teks Sains Tahun 6 SK, ms. 22.

Isyarat bergerak pada kelajuan beberapa ratus kilometer sejam. Isyarat hanya mengambil masa kurang daripada satu saat untuk bergerak dari bahagian kepala ke bahagian kaki (Info Sains, ms. 23).

Saraf tunjang dan tindakan refleks

Saraf tunjang bersambung dengan otak. Saraf tunjang membawa maklumat dari seluruh tubuh ke otak dan dari otak ke seluruh tubuh. Saraf tunjang juga mengawal sebahagian daripada tindakan refleks.

Tindakan refleks ialah tindakan tanpa disedari yang berlaku dengan pantasnya. Dalam situasi tertentu, saraf tunjang menerima isyarat dan mengarahkan tubuh untuk bergerak balas. Tindakan refleks berlaku secara serta-merta tanpa perlu difikirkan.

Tindakan refleks: terpijak benda tajam, bersin apabila hidung dimasuki habuk, tersentuh benda panas — Contoh tindakan refleks.

Aliran: rangsangan (paku), dikesan oleh organ deria (kaki), menghantar isyarat kepada saraf tunjang, menghasilkan gerak balas — Rangsangan, organ deria, saraf tunjang, gerak balas.

Buku teks Sains Tahun 6 SK, ms. 24.

Dalam tindakan terkawal, isyarat melalui otak. Dalam tindakan refleks yang dikawal oleh saraf tunjang, saraf tunjang menerima isyarat dan mengarahkan tubuh bergerak balas. Tambahan, tiada dalam buku: otak tidak perlu memikirkannya dahulu, sebab itu tindakan ini sangat pantas.

Fungsi sistem saraf periferi

Sistem saraf periferi terdiri daripada rangkaian saraf yang berada di luar otak dan saraf tunjang. Sistem ini menghantar isyarat dari bahagian tubuh ke sistem saraf pusat dan menghantar isyarat arahan dari sistem saraf pusat ke seluruh bahagian tubuh.

Dua rajah: isyarat dari tangan dihantar ke sistem saraf pusat, dan isyarat arahan dari sistem saraf pusat dihantar ke tangan untuk bergerak balas — Isyarat dari bahagian tubuh ke sistem saraf pusat dan isyarat arahan ke bahagian tubuh.

Buku teks Sains Tahun 6 SK, ms. 25.

Kegagalan fungsi sistem saraf periferi

Kerosakan sistem saraf periferi menyebabkan perjalanan isyarat dari otak dan saraf tunjang ke bahagian tubuh terganggu.

Bell’s palsy: saraf periferi di bahagian otot muka rosak. Kawalan otot muka terganggu dan separuh daripada bahagian muka menjadi herot. Pesakit sukar untuk senyum atau menutup mata.
Masalah keseimbangan tubuh: kerosakan pada saraf di bahagian kaki menyebabkan tubuh hilang keseimbangan ketika berjalan.

Menjaga sistem saraf

Langkah	Sebab (ms. 26-27)
Makan makanan yang seimbang	Makanan seimbang yang mengandungi vitamin B kompleks serta mineral penting untuk menjaga sistem saraf.
Elakkan minum minuman beralkohol	Tabiat ini boleh melambatkan penghantaran isyarat dalam sistem saraf.
Tidur yang mencukupi	Tidur antara tujuh hingga lapan jam sehari dapat menguatkan rangkaian sistem saraf dan daya ingatan.
Memakai alat pelindung tubuh	Topi keledar yang dipakai ketika menunggang motosikal dapat mengelakkan kecederaan pada otak sekiranya berlaku kemalangan.
Menjalankan aktiviti harian dengan postur yang betul	Postur yang betul semasa berdiri, duduk dan menjalankan aktiviti harian dapat mengelakkan kecederaan pada sistem saraf.

Namakan bahagian sistem saraf yang membuat kamu menarik tangan apabila tersentuh cerek yang panas.

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

Saraf tunjang (tindakan refleks, sebahagian daripada sistem saraf pusat). Buku memberi jawapan yang sama dalam Asah Minda soalan 5(a), ms. 223.