Sains notesnota, unit 4

Interaksi antara hidupan

TextbookBuku teks Sains Tahun 6 SK, Buku Teks (KSSR Semakan 2017), pageshalaman 51-66

What this chapter coversMatlamat bab ini

Saya boleh menerangkan maksud interaksi antara hidupan (4.1.1)
Saya boleh menerangkan interaksi mangsa-pemangsa antara haiwan dan memberi contoh (4.1.1)
Saya boleh menyatakan faktor persaingan antara haiwan serta membezakan persaingan intraspesies dengan persaingan interspesies (4.1.2)
Saya boleh menerangkan mutualisme, parasitisme dan komensalisme antara haiwan dengan contoh (4.1.3)
Saya boleh menyiasat ruang, air, cahaya matahari dan nutrien sebagai faktor yang menyebabkan tumbuhan bersaing (4.2.1)
Saya boleh menerangkan komensalisme dan parasitisme antara tumbuhan dengan contoh (4.2.2)
Saya boleh menjelaskan kepentingan interaksi antara hidupan kepada ekosistem (4.2.3)

Tiada hidupan yang hidup bersendirian. Haiwan dan tumbuhan dalam sesebuah habitat bertemu dan saling mempengaruhi setiap hari. Dalam unit ini kamu akan belajar bagaimana hidupan berinteraksi dan mengapa interaksi itu menjaga keseimbangan alam.

4.1Interaksi antara haiwan

Interaksi antara hidupan ialah hubungan antara hidupan yang saling bergantung antara satu sama lain untuk mendapatkan keperluan asas bagi meneruskan hidup.

Terdapat tiga jenis interaksi antara haiwan, iaitu mangsa-pemangsa, persaingan dan simbiosis.

Mangsa-pemangsa

Pemangsa ialah haiwan yang memburu haiwan lain untuk dimakan. Haiwan yang diburu atau dimakan oleh pemangsa dinamakan mangsa.

Seekor citah mengejar seekor rusa di padang rumput — Citah ialah pemangsa yang memburu rusa. Rusa ialah mangsa yang dimakan oleh citah.

Buku teks Sains Tahun 6 SK, ms. 52.

Info sains (ms. 52): interaksi mangsa-pemangsa juga berlaku antara haiwan dan tumbuhan. Pokok perangkap lalat Venus ialah pokok pemangsa kepada serangga kecil seperti lalat.

Contoh: siapakah mangsa? (gambar ms. 53)

Burung menangkap ikan: burung ialah pemangsa, ikan ialah mangsa. Burung helang memburu arnab: helang (pemangsa), arnab (mangsa). Penyu memakan obor-obor: penyu (pemangsa), obor-obor (mangsa). Labah-labah menangkap belalang: labah-labah (pemangsa), belalang (mangsa).

Mangsa ialah haiwan yang dimakan, bukan haiwan yang lebih besar. Labah-labah kecil tetapi ialah pemangsa kepada belalang.

Persaingan antara haiwan

Apabila keperluan asas adalah terhad, haiwan akan bersaing antara satu sama lain untuk terus hidup.

Jenis	Siapa yang bersaing	Contoh dalam buku
Persaingan intraspesies	Haiwan daripada spesies yang sama	Dubuk bersaing untuk makanan. Kuda belang bersaing untuk air. Badak air bersaing untuk mempertahankan kawasan. Burung tiung jantan bersaing untuk mendapatkan burung tiung betina untuk mengawan.
Persaingan interspesies	Haiwan daripada spesies yang berlainan	Burung hering dan singa bersaing untuk makanan. Kuda belang dan gnu bersaing untuk air. Burung tiram menghalau burung camar daripada kawasannya.

Faktor persaingan antara haiwan ialah makanan, air, tempat tinggal atau kawasan dan pasangan. Dalam buku, pasangan hanya disenaraikan bagi persaingan intraspesies (ms. 54); persaingan interspesies berlaku apabila sumber makanan, air, tempat tinggal atau kawasan adalah terhad (ms. 55).

Burung tiram menghalau burung camar daripada mendekati kawasannya. Adakah ini persaingan intraspesies atau interspesies? Apakah faktor persaingannya?

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

Persaingan interspesies, kerana kedua-dua burung berlainan spesies. Faktornya ialah tempat tinggal atau kawasan.

Simbiosis antara haiwan

Simbiosis ialah hubungan rapat antara dua spesies haiwan. Terdapat tiga jenis interaksi simbiosis, iaitu mutualisme, parasitisme dan komensalisme.

Jenis	Apa yang berlaku	Contoh
Mutualisme	Memberikan manfaat kepada kedua-dua pihak	Buaya dan burung; ikan badut dan buran
Parasitisme	Memberi manfaat kepada satu pihak (parasit) dan merugikan pihak yang lain (perumah)	Sengkenit dan kucing; cacing pita dan manusia
Komensalisme	Memberikan manfaat kepada satu pihak, tetapi tidak merugikan atau memberikan manfaat kepada pihak lain	Teritip dan ketam; ikan remora dan ikan jerung

Seekor buaya membuka mulut dan seekor burung kecil berdiri di atas rahangnya — Mutualisme: burung memakan sisa makanan pada celah gigi buaya, dan buaya dapat membersihkan giginya.

Buku teks Sains Tahun 6 SK, ms. 56.

Contoh mutualisme yang lain (ms. 56): ikan badut bersembunyi di sebalik buran. Sengat pada buran melindungi ikan badut daripada dimakan oleh ikan pemangsa. Pada masa yang sama, ikan badut menakutkan pemangsa buran seperti ikan rama-rama.

Seekor sengkenit dibesarkan di sebelah seekor kucing yang menggaru badannya — Parasitisme: sengkenit menghisap darah kucing. Kucing berasa gatal dan kehilangan darah.

Buku teks Sains Tahun 6 SK, ms. 57.

Info sains (ms. 56): parasitisme juga berlaku antara haiwan dengan manusia. Cacing pita ialah parasit yang menyerap makanan di dalam usus manusia. Perumah boleh mendapat penyakit atau kehilangan berat badan.

Seekor ketam dengan teritip melekat pada cangkerangnya — Ketam dengan teritip pada cangkerangnya.

Sekumpulan teritip dibesarkan — Teritip (dibesarkan).

Komensalisme: teritip mendapat pengangkutan percuma apabila melekatkan dirinya pada cangkerang ketam. Ikan remora melekatkan dirinya pada badan ikan jerung dan mendapat pengangkutan, perlindungan percuma dan cebisan makanan yang terlepas daripada mulut ikan jerung (ms. 57).

Buku teks Sains Tahun 6 SK, ms. 57.

Jangan keliru antara parasitisme dengan komensalisme. Dalam kedua-duanya, satu pihak mendapat manfaat. Tanya: adakah pihak yang lain dirugikan? Jika ya, parasitisme. Jika tidak terjejas, komensalisme.

Ikan badut bersembunyi di sebalik buran. Sengat buran melindungi ikan badut, dan ikan badut menakutkan pemangsa buran. Apakah jenis simbiosis ini?

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

Mutualisme, kerana kedua-dua ikan badut dan buran mendapat manfaat.

Aktiviti Drama Interaksi (ms. 58): murid membuat topi haiwan daripada kad manila dan melakonkan interaksi antara haiwan yang dicabut daripada kotak, seperti mangsa-pemangsa. Cuba cakap dengan kata-katamu sendiri: maksud interaksi antara hidupan, jenis interaksi, faktor persaingan antara haiwan dan jenis simbiosis.

4.2Interaksi antara tumbuhan

Terdapat dua jenis interaksi antara tumbuhan, iaitu persaingan dan simbiosis.

Persaingan antara tumbuhan

Tumbuhan bersaing untuk mendapatkan keperluan asas yang terhad. Buku teks menyiasat empat faktor dengan biji benih kacang hijau (Aktiviti 1 hingga 4, ms. 59-61). Anak pokok disiram dengan jumlah air yang sama setiap hari dan dibandingkan selepas tiga minggu.

Faktor	Penyiasatan (biji benih kacang hijau)	Apa yang diperhatikan
Ruang	15 biji benih dalam pasu kecil dan 15 biji benih dalam pasu besar	Tumbuhan dalam pasu kecil bersaing untuk mendapatkan ruang yang terhad.
Air	10 biji benih dalam pasu A dan 3 biji benih dalam pasu B	Akar tumbuhan dalam pasu B tumbuh lebih sihat kerana kurang bersaing untuk mendapatkan air yang terhad.
Cahaya matahari	15 biji benih dalam pasu A dan 3 biji benih dalam pasu B; setiap pasu ditutup kotak yang berlubang kecil di atas	Pokok dalam pasu A tumbuh lebih tinggi kerana bersaing untuk mendapatkan cahaya matahari yang terhad.
Nutrien	15 biji benih dalam setiap bekas pada jarak 5 cm; baja ditaburkan dalam bekas B sahaja	Tumbuhan dalam bekas A bersaing untuk mendapatkan nutrien yang terhad.

Empat pasangan pasu atau bekas anak pokok kacang hijau untuk menunjukkan persaingan — Gambar rajah ms. 61: anak pokok bersaing apabila ruang, air, cahaya matahari atau nutrien adalah terhad. Kiri atas: ruang. Kanan atas: air. Kiri bawah: cahaya matahari. Kanan bawah: nutrien.

Buku teks Sains Tahun 6 SK, ms. 61.

Tambahan, tiada dalam buku: dalam ujian adil, hanya satu perkara diubah (bilangan biji benih, saiz pasu atau baja). Perkara lain, seperti jumlah air setiap hari, dikekalkan sama. Buku teks Aktiviti 1 hingga 4 hanya menyatakan bahawa air yang sama disiram setiap hari.

Buku juga menyatakan (ms. 59) bahawa biji benih kacang hijau boleh digantikan dengan biji benih lain seperti cili atau bendi.

Simbiosis antara tumbuhan

Simbiosis ialah hubungan rapat antara dua spesies tumbuhan. Terdapat dua jenis interaksi simbiosis, iaitu komensalisme dan parasitisme.

Jenis	Apa yang berlaku	Contoh
Komensalisme	Satu pihak mendapat manfaat; pokok perumah tidak terjejas dan tidak mendapat sebarang manfaat.	Pokok langsuyar dan pokok orkid yang menumpang pada batang pokok perumah
Parasitisme	Parasit mendapat air dan nutrien serta merugikan pokok perumah.	Bunga pakma; pokok dedalu

Pokok langsuyar tumbuh pada batang sebuah pokok besar — Pokok langsuyar hidup di batang pokok perumah untuk mendapatkan sokongan dan cahaya matahari. Akar dan batangnya tidak menembusi pokok perumah, jadi pokok perumah tidak rosak.

Buku teks Sains Tahun 6 SK, ms. 62.

Pokok orkid menumpang di batang pokok perumah untuk mendapatkan sokongan, cahaya matahari dan nutrien daripada persekitaran. Pokok perumah tidak terjejas dan tidak mendapat sebarang manfaat (ms. 62).

Sekuntum bunga pakma yang besar dan berwarna merah di lantai hutan — Bunga pakma tidak boleh menjalankan proses fotosintesis, jadi ia menumpang pada pokok perumah dan menyerap air serta nutrien daripadanya.

Buku teks Sains Tahun 6 SK, ms. 62.

Pokok dedalu yang menumpang pada batang pokok perumah mendapatkan nutrien dan air daripada batang itu. Interaksi ini merugikan pokok perumah dan dapat menyebabkan bahagian batang pokok perumah mati (ms. 63).

Mengapakah bunga pakma ialah parasit?

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

Bunga pakma tidak boleh menjalankan proses fotosintesis, jadi ia menumpang pada pokok perumah dan menyerap air dan nutrien daripada pokok perumah. Hal ini merugikan pokok perumah.

4.2.3Kepentingan interaksi antara hidupan kepada ekosistem

Buku bertanya: mengapakah hidupan perlu berinteraksi antara satu sama lain? (ms. 63)

Barisan pokok kelapa sawit di sebuah ladang — Ladang kelapa sawit: populasi tikus dapat dikawal dengan kehadiran haiwan pemangsa seperti burung hantu.

Buku teks Sains Tahun 6 SK, ms. 63.

Mengawal populasi hidupan: interaksi berbentuk persaingan dan mangsa-pemangsa mengawal populasi hidupan dalam suatu habitat.
Memastikan kemandirian spesies: di dalam sebuah kolam, ikan besar bergantung pada ikan kecil untuk memastikan kemandirian spesiesnya.
Mengekalkan sumber semula jadi: persaingan antara tumbuhan membenarkan tumbuhan yang berjaya bersaing sahaja untuk kekal hidup dan menghasilkan baka-baka anak yang berkualiti.
Menjaga keseimbangan alam: semua jenis interaksi dalam suatu habitat dapat menjaga keseimbangan alam (ms. 64-65).

Sebuah kolam dengan rumpai air, berudu, ikan kecil dan ikan besar — Di dalam kolam: rumpai air, berudu, ikan kecil dan ikan besar.

Buku teks Sains Tahun 6 SK, ms. 63.

Contoh: bagaimana jika burung hantu hilang? (tambahan, tiada dalam buku)

Buku hanya menyatakan bahawa kehadiran burung hantu mengawal populasi tikus. Jika burung hantu hilang, pemangsa berkurang, jadi tikus akan bertambah banyak dan boleh merosakkan hasil ladang. Keseimbangan alam terjejas.

Berikan satu cara persaingan antara tumbuhan memberi manfaat kepada ekosistem.

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

Persaingan membenarkan tumbuhan yang berjaya bersaing sahaja untuk kekal hidup dan menghasilkan baka-baka anak yang berkualiti, jadi sumber semula jadi dapat dikekalkan. (Persaingan juga mengawal populasi hidupan.)