Sains notesnota, unit 5
Pemeliharaan dan pemuliharaan
TextbookBuku teks Sains Tahun 6 SK, Buku Teks (KSSR Semakan 2017), pageshalaman 67-86
What this chapter coversMatlamat bab ini
- Saya boleh menerangkan maksud pupus dan menamakan haiwan yang telah pupus (5.1.3)
- Saya boleh menamakan haiwan dan tumbuhan yang diancam kepupusan (5.1.4)
- Saya boleh menerangkan faktor yang menyebabkan haiwan dan tumbuhan diancam kepupusan (5.1.5)
- Saya boleh menerangkan maksud pemeliharaan dan pemuliharaan serta memberikan contoh caranya (5.1.1, 5.1.2)
- Saya boleh menjelaskan kepentingan pemeliharaan dan pemuliharaan haiwan dan tumbuhan (5.1.6)
- Saya boleh mencadangkan peranan saya untuk kelestarian alam sekitar (5.1.7)
Ada haiwan yang telah lenyap daripada bumi untuk selama-lamanya. Ada haiwan dan tumbuhan lain yang hampir menyusul. Dalam unit ini kamu akan belajar mengapa perkara ini berlaku dan apakah usaha manusia untuk melindungi hidupan.
5.1Pupus, pemeliharaan dan pemuliharaan
Haiwan yang telah pupus
Pupus bermaksud telah lenyap sama sekali dari muka bumi. Tiada seekor pun haiwan itu yang masih hidup.
| Haiwan yang telah pupus | Sebab kepupusan (menurut buku) |
|---|---|
| Serigala Tasmania | Diburu secara melampau, pemusnahan habitat dan wabak penyakit. |
| Burung Dodo (berasal dari pulau Mauritius, tidak boleh terbang) | Diburu oleh pelayar; telurnya dimakan oleh haiwan seperti tikus dan kucing. |
| Mamot (kelihatan seperti gajah, wujud pada zaman ais) | Berkurangan akibat perubahan cuaca yang melampau dan akhirnya pupus kerana diburu oleh manusia. |
| Dinosaur (contohnya Tyrannosaurus Rex) | Perubahan cuaca yang melampau. |
| Harimau bertaring lengkung (taring sehingga 30 cm, hidup pada zaman ais) | Perubahan cuaca yang melampau. |
| Quagga (separuh badan seperti kuda, separuh lagi seperti kuda belang) | Kulit dan dagingnya diburu oleh manusia. |
Buku teks Sains Tahun 6 SK, ms. 68-69 (gambar disusun semula; label ditulis semula).
Info sains (ms. 68): Brontosaurus bersaiz 20.1 meter panjang dari kepala ke ekor dan beratnya sehingga 34.5 tan. Gajah pula bersaiz sehingga 6.5 meter panjang dan beratnya sehingga 5 tan.
Buku bertanya: apakah contoh haiwan lain yang telah pupus? Contoh jawapan ialah burung Dodo, mamot, serigala Tasmania, dinosaur, Quagga dan harimau bertaring lengkung (Cadangan jawapan, ms. 85).
Haiwan dan tumbuhan yang diancam kepupusan
Apabila bilangan sesuatu haiwan atau tumbuhan semakin berkurangan dan hampir pupus, kita katakan haiwan atau tumbuhan itu sedang mengalami ancaman kepupusan (ia terancam).
| Haiwan terancam | Tumbuhan terancam |
|---|---|
| Gajah, badak sumbu, orang utan, beruang panda, tapir Malaya, harimau Malaya (ms. 70-71 turut menunjukkan burung kenyalang dan dugong) | Meranti, keruing, cengal, bunga pakma, periuk kera, orkid selipar, pokok tongkat ali |
Buku teks Sains Tahun 6 SK, ms. 70.
Soalan KBAT (ms. 71): mengapakah haiwan bersaiz besar lebih berisiko untuk diancam kepupusan? Cadangan jawapan buku: kerana haiwan itu memerlukan saiz habitat yang besar untuk terus hidup berbanding dengan haiwan bersaiz kecil (jawapan di ms. 224).
Pupus dan terancam tidak sama. Pupus: sudah lenyap sama sekali. Terancam: masih hidup tetapi bilangannya semakin berkurangan dan hampir pupus.
Faktor yang menyebabkan haiwan dan tumbuhan diancam kepupusan
Aktiviti manusia ialah ancaman terbesar kepada haiwan dan tumbuhan. Penggunaan sumber yang berlebihan dan tidak terkawal menyebabkan jumlah atau bilangannya semakin berkurangan. Buku teks menyenaraikan lima faktor.
| Faktor | Apa yang berlaku (menurut buku) |
|---|---|
| Pemusnahan habitat | Pembinaan jalan raya dan pembangunan bandar baharu yang tidak terancang memusnahkan habitat semula jadi. Hutan turut dibakar untuk membuka kawasan pertanian baharu. |
| Pemburuan haram | Manusia menangkap pelbagai spesies haiwan dan tumbuhan secara berleluasa untuk dijadikan ubat-ubatan, makanan, perhiasan dan pakaian. Contohnya bunga pakma dijual untuk ubat tradisional, tenggiling dijual untuk dijadikan makanan, gading gajah dijadikan perhiasan, kulit buaya dijadikan beg dan kulit harimau dijadikan pakaian. |
| Pencemaran | Sisa plastik menjerat haiwan dan menyebabkan banjir kilat. Tumpahan minyak dan sisa toksik membunuh haiwan dan tumbuhan di kawasan laut dan pantai. |
| Bencana alam | Puting beliung, tanah runtuh, banjir dan gempa bumi turut memusnahkan habitat. |
| Pemanasan global | Pembebasan gas seperti karbon dioksida menghasilkan satu lapisan di atmosfera yang memerangkap haba. Suhu bumi meningkat, ais di kawasan kutub melebur dan paras air laut meningkat. Habitat di kawasan pantai tenggelam dan musnah. |
Buku teks Sains Tahun 6 SK, ms. 74.
Terangkan bagaimana pemanasan global mengancam haiwan dan tumbuhan di kawasan pantai.
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Ais di kawasan kutub melebur dan paras air laut meningkat. Habitat haiwan dan tumbuhan di kawasan pantai tenggelam dan musnah (ms. 74).
Pemeliharaan haiwan dan tumbuhan
Pemeliharaan bermaksud langkah mengekalkan haiwan dan tumbuhan kepada keadaan asal yang seimbang. Usaha ini melindungi haiwan dan tumbuhan daripada terus diancam kepupusan.
| Cara pemeliharaan | Penerangan (menurut buku) |
|---|---|
| Menjalankan pembalakan terpilih | Hanya pokok yang sesuai ditebang dan pokok yang belum matang dibiarkan membesar. Impak kepada alam sekitar berkurang dan habitat haiwan dan tumbuhan dilindungi. |
| Mendidik masyarakat | Masyarakat dididik tentang kepentingan melindungi haiwan dan tumbuhan, contohnya melalui Kempen Hari Hidupan Liar Sedunia. |
| Memboikot penjualan produk daripada spesies yang terancam | Pengguna tidak membeli produk daripada haiwan dan tumbuhan yang terancam, contohnya telur penyu dan periuk kera. |
| Menguatkuasakan undang-undang | Haiwan yang dilindungi di Malaysia termasuklah harimau Malaya, tapir Malaya, orang utan, gajah, penyu dan tikus kesturi. |
| Mengitar semula barangan | Mengguna semula dan mengitar semula barangan (contohnya beg plastik dan kertas) membantu menyelamatkan haiwan dan tumbuhan daripada terus dieksploitasi. Mengurangkan penggunaan kertas atau mengitar semula kertas mengurangkan penebangan pokok. |
| Mewartakan hutan dan taman marin sebagai kawasan yang dilindungi | Hutan simpan seperti Taman Negara, Taman Marin dan Tapak RAMSAR dilindungi oleh undang-undang dan sesiapa yang melanggar undang-undang itu akan dikenakan hukuman. |
Buku teks Sains Tahun 6 SK, ms. 75.
Info sains (ms. 77): RAMSAR bermaksud senarai tanah lembap yang dipersetujui melalui Konvensyen Tanah Lembap yang diadakan di Ramsar, Iran pada tahun 1971. Tasik Bera ialah Tapak RAMSAR pertama di Malaysia.
Pemuliharaan haiwan dan tumbuhan
Pemuliharaan bermaksud mengembalikan haiwan dan tumbuhan kepada keadaan asal.
| Cara pemuliharaan | Contoh (menurut buku) |
|---|---|
| Membina pusat pemuliharaan | Pusat pemuliharaan penyu memantau aktiviti penyu bertelur dan melindungi penyu betina daripada gangguan, supaya lebih banyak anak penyu menetas dan berjaya dilepaskan ke laut. Pusat rehabilitasi orang utan menyelamatkan anak orang utan yang terpisah daripada ibunya dan melatihnya sebelum dilepaskan ke habitat hutan sebenar. |
| Menanam semula pokok | Biji benih atau anak pokok ditanam di kawasan yang telah dibalak untuk menggantikan hutan yang musnah, termasuk di kawasan paya bakau. |
Buku teks Sains Tahun 6 SK, ms. 78-79.
Jangan keliru. Pemeliharaan mengekalkan keadaan asal yang seimbang (undang-undang, pembalakan terpilih, kawasan dilindungi). Pemuliharaan mengembalikan keadaan asal (pusat pemuliharaan, menanam semula pokok). Cadangan jawapan buku (ms. 85) mengelaskan cara-cara ini sama seperti jadual di atas.
Pusat pemuliharaan penyu ialah pemeliharaan atau pemuliharaan?
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Pemuliharaan. Buku (ms. 78 dan 85) menyenaraikan pembinaan pusat pemuliharaan di bawah pemuliharaan.
Kepentingan pemeliharaan dan pemuliharaan
- Mengelakkan kepupusan: faktor ancaman dikurangkan dan populasi haiwan dan tumbuhan dapat ditingkatkan.
- Memastikan haiwan dan tumbuhan tidak dieksploitasi secara melampau: amalan mengguna dan mengitar semula barangan mengurangkan kebergantungan kepada sumber semula jadi.
- Mengekalkan persekitaran yang bersih dan sihat: pembalakan terkawal seperti pembalakan terpilih dan penanaman semula mengekalkan keseimbangan gas oksigen dan gas karbon dioksida.
- Mengelakkan kehilangan habitat: hutan simpan, taman marin dan tapak RAMSAR mengelakkan haiwan dan tumbuhan kehilangan habitat.
Buku teks Sains Tahun 6 SK, ms. 80-81. Info sains (ms. 81): tumbuh-tumbuhan hanya membekalkan sebahagian kecil bekalan oksigen kepada manusia; pengeluar oksigen terbesar di dunia ialah alga yang tumbuh di laut dalam.
Contoh: tenggiling (ms. 79)
Tenggiling ialah antara haiwan yang terancam di Malaysia. Sisik, daging dan kulitnya dipercayai mempunyai khasiat perubatan. Buku meminta kamu mencadangkan cara mengatasinya dan menjelaskan maksud pemeliharaan dan pemuliharaan pada cadangan itu. Contoh jawapan (tambahan, tiada dalam buku; buku tidak memberi jawapan): pemeliharaan ialah menguatkuasakan undang-undang dan memboikot produk tenggiling; pemuliharaan ialah membina pusat pemuliharaan untuk menjaga tenggiling yang diselamatkan.Kelestarian alam sekitar ialah tanggungjawab untuk memelihara sumber semula jadi dan melindungi ekosistem global untuk menyokong kesihatan dan kesejahteraan pada masa sekarang dan pada masa akan datang (ms. 83). Aktiviti Pameran Visual (ms. 82-83) meminta kamu menerangkan faktor ancaman dan mencadangkan langkah pemeliharaan dan pemuliharaan serta peranan kamu untuk kelestarian alam sekitar.
Tambahan, tiada dalam buku: contoh peranan murid di rumah atau di sekolah ialah mengurangkan, mengguna semula dan mengitar semula kertas dan plastik serta tidak membuang sampah merata-rata.
Ringkasan
| Istilah | Maksud | Contoh |
|---|---|---|
| Pupus | Telah lenyap sama sekali dari muka bumi | Burung Dodo |
| Diancam kepupusan | Bilangan semakin berkurangan dan hampir pupus | Harimau Malaya |
| Pemeliharaan | Mengekalkan kepada keadaan asal yang seimbang | Menguatkuasakan undang-undang |
| Pemuliharaan | Mengembalikan kepada keadaan asal | Menanam semula pokok |