Geografi nota, bab 6
Bentuk muka bumi
Buku teks Geografi Tingkatan 1 KSSM, halaman 56–73
Matlamat bab ini
- Murid boleh menyatakan empat bentuk muka bumi di Malaysia, iaitu tanah tinggi, tanah pamah, pinggir laut dan saliran (6.1)
- Murid boleh menentukan lokasi banjaran, gunung, dataran, bentuk muka bumi pinggir laut, sungai dan tasik utama di Malaysia (6.2)
- Murid boleh menghuraikan kepentingan pelbagai bentuk muka bumi di Malaysia kepada kegiatan manusia (6.3)
6.1Bentuk muka bumi di Malaysia
Malaysia mempunyai pelbagai bentuk muka bumi. Ada empat bentuk muka bumi utama:
Bentuk muka bumi Malaysia = tanah tinggi, tanah pamah, pinggir laut dan saliran.
Garis pemisah tanah tinggi dan tanah pamah ialah 180 m dari aras laut.
Garis pemisah tanah tinggi dan tanah pamah ialah 180 m dari aras laut.
| Bentuk muka bumi | Maksud dan ciri | Contoh |
|---|---|---|
| Tanah tinggi | Kawasan melebihi 180 m dari aras laut. Terdiri daripada banjaran gunung dan dataran tinggi. Banjaran terjadi akibat proses lipatan. Suhu rendah (Cameron Highlands purata 19 °C, Kuala Lumpur 27 °C). | Cameron Highlands (Pahang), Banjaran Titiwangsa |
| Tanah pamah | Kawasan rendah, datar atau beralun, tidak melebihi 180 m dari aras laut. Terdapat di lembangan sungai, dataran, delta dan dataran pantai. | Dataran Kelantan, Dataran Kedah–Perlis, Delta Rajang, Delta Segama |
| Pinggir laut | Panjang pantai Malaysia kira-kira 4 800 km. Ada pulau, teluk, tanjung, lagun, tebing tinggi, gerbang laut, batu tunggul dan batu sisa. | Pantai Chenang (Pulau Langkawi) |
| Saliran | Sungai dan tasik. Kebanyakan sungai berpunca dari kawasan tadahan hujan di tanah tinggi. Ada tasik semula jadi dan tasik buatan manusia. | Tasik Kenyir, Sungai Pahang |
Laut di sekeliling Malaysia
Malaysia dikelilingi Laut China Selatan, Laut Sulu, Laut Sulawesi dan Selat Melaka. Lautnya cetek kerana terletak atas pentas benua yang dikenali sebagai Pentas Sunda.
Pentas benua: kawasan pinggir laut yang cetek, berkedalaman sehingga 180 m dari dasar laut.
Rajah pentas benua: buku teks Geografi Tingkatan 1, ms. 59.
Tanah tinggi = melebihi 180 m. Tanah pamah = kurang daripada 180 m. Jangan tulis 180 km atau 1 800 m.
Sebuah kampung terletak 95 m dari aras laut. Kampung itu terletak di tanah tinggi atau tanah pamah?
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Tanah pamah, kerana ketinggiannya kurang daripada 180 m dari aras laut.
6.2Lokasi pelbagai bentuk muka bumi di Malaysia
Tanah tinggi di Semenanjung Malaysia
- Berpunca dari Dataran Tinggi Yunan (China), merentasi Thailand dan menganjur dari utara ke selatan.
- Banjarannya ialah gunung lipat tua yang stabil.
- Banjaran Titiwangsa tinggi di utara dan semakin rendah ke selatan. Ia ialah "tulang belakang" Semenanjung Malaysia.
Buku teks Geografi Tingkatan 1, ms. 60 (Sumber: Spatialworks Sdn. Bhd.).
Gunung lipat muda terbentuk kira-kira 30 hingga 50 juta tahun lalu. Gunung lipat tua terbentuk kira-kira 200 juta tahun lalu.
Tanah tinggi di Sabah dan Sarawak
Tanah tinggi terletak di pedalaman Sabah dan Sarawak.
Buku teks Geografi Tingkatan 1, ms. 61 (Sumber: JUPEM).
| Kawasan | Banjaran | Gunung (ketinggian) |
|---|---|---|
| Semenanjung Malaysia | Banjaran Titiwangsa, Banjaran Tahan, Banjaran Benom | Gunung Tahan (2 187 m), Gunung Korbu (2 182 m) |
| Sabah | Banjaran Crocker, Banjaran Trus Madi, Banjaran Brassey | Gunung Kinabalu (4 095 m), Gunung Trus Madi (2 642 m) |
| Sarawak | Banjaran Tama Abu, Pergunungan Iran, Pergunungan Hose, Banjaran Kapuas Hulu | Gunung Mulu (2 376 m) |
Gunung Kinabalu di Banjaran Crocker, Sabah ialah gunung tertinggi di Malaysia (4 095 m).
Gunung Tahan (2 187 m) ialah gunung tertinggi di Semenanjung sahaja. Gunung Korbu (2 182 m) hanya 5 m lebih rendah. Gunung tertinggi di Malaysia ialah Gunung Kinabalu.
Info Geografi
Taman Negara Gunung Mulu mempunyai rangkaian gua terpanjang di dunia. Di sini ada Sarawak Chamber, ruang bawah tanah terbesar di dunia (boleh memuatkan 40 buah kapal terbang Boeing 747), dan Gua Rusa, gua terpanjang di Asia Tenggara.
Bario terletak di Tanah Tinggi Kelabit (1 000 m), Sarawak. Ia terkenal dengan padi yang ditanam di tanah tinggi.
Namakan banjaran yang menjadi "tulang belakang" Semenanjung Malaysia dan nyatakan satu cirinya.
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Banjaran Titiwangsa. Ciri: tinggi di utara dan semakin rendah ke selatan / gunung lipat tua yang stabil.
Tanah pamah
Tanah pamah ialah kawasan datar atau beralun, kurang daripada 180 m. Ia terdiri daripada delta, dataran pantai dan lembangan sungai.
Buku teks Geografi Tingkatan 1, ms. 62.
| Tanah pamah | Ciri | Kegunaan |
|---|---|---|
| Dataran Kedah–Perlis | Dari utara Perlis hingga selatan Kedah; rata; tanih aluvium | Penanaman padi |
| Dataran Kelantan | Rendah dan rata; tanih aluvium; subur | Pertanian |
| Dataran Hulu Sungai Perak | Jaluran dari utara ke selatan Perak; luas | Pelbagai kegiatan ekonomi |
| Delta Rajang (Sarawak) | Luas dan subur; tanih subur akibat mendapan banjir | Pertanian (kegiatan utama) |
| Dataran Pantai Timur Sabah | Lebih luas daripada pantai barat; banyak kawasan berpaya | Kelapa sawit, getah, koko |
| Dataran Pantai Barat Sabah | Sempit dan terputus-putus; di kaki Banjaran Crocker | Perindustrian (Likas, Kepayan) |
| Dataran Pantai Barat Sarawak | Luas; tanih subur | Lada hitam, padi, nanas; pusat petempatan dan pentadbiran |
Di Semenanjung, tanah pamah lebih luas di pantai barat. Di Sabah, dataran pantai timur lebih luas daripada pantai barat.
Pinggir laut
Semua negeri ada pinggir laut kecuali Wilayah Persekutuan Kuala Lumpur dan Putrajaya. Kedalaman laut di pesisiran Malaysia cetek, lebih kurang 180 m.
Rajah 6.1 Bentuk muka bumi pinggir laut: buku teks Geografi Tingkatan 1, ms. 64–65.
| Bentuk muka bumi | Cara terbentuk | Contoh |
|---|---|---|
| Tebing tinggi | Hakisan ombak semasa air pasang | Pulau Denawan, Sabah |
| Gua | Lekukan akibat tindakan ombak terhadap tebing tinggi | Pulau Siamil, Sabah |
| Gerbang laut | Hakisan ombak berterusan menembusi dinding gua laut | Batu Sapi, Sandakan, Sabah |
| Batu tunggul | Hasil runtuhnya gerbang laut | Taman Negara Bako, Sarawak |
| Tanjung | Ombak menghakis batuan lembut; batuan keras yang kekal menganjur ke laut | Tanjung Datu (Sarawak), Tanjung Bungah (Pulau Pinang), Tanjung Piai (Johor) |
| Teluk | Hakisan ombak terhadap batuan lembut di pinggir pantai | Teluk Batik (Perak), Teluk Kemang (Negeri Sembilan), Teluk Darvel (Sabah), Teluk Chempedak (Pahang) |
| Pulau | Daratan yang dikelilingi laut | Pulau Langkawi (Kedah), Pulau Redang (Terengganu), Pulau Sipadan dan Pulau Tatagan (Sabah) |
Urutan hakisan: tebing tinggi → gua → gerbang laut → batu tunggul → batu sisa.
Info Geografi
Pulau Sipadan ialah satu-satunya pulau laut (oceanic island) di Malaysia. Ia terbentuk akibat letusan gunung berapi di dasar laut.
Tanjung dan teluk kedua-duanya terbentuk akibat hakisan ombak. Teluk = batuan lembut terhakis ke dalam. Tanjung = batuan keras tinggal dan menganjur ke laut.
Batu tunggul terbentuk daripada bentuk muka bumi apa?
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Gerbang laut yang runtuh.
Saliran
Sungai di Malaysia pada umumnya pendek, beraliran deras dan berliku-liku. Ada tasik semula jadi dan tasik buatan manusia.
Peta 6.2 Sungai dan tasik utama di Malaysia: buku teks Geografi Tingkatan 1, ms. 66–67 (Sumber: Spatialworks Sdn. Bhd.).
| Kawasan | Sungai utama |
|---|---|
| Semenanjung Malaysia | S1 Sungai Muda, S2 Sungai Perak, S3 Sungai Kelantan, S4 Sungai Bernam, S5 Sungai Pahang, S6 Sungai Endau |
| Sabah | S7 Sungai Sugut, S8 Sungai Padas, S9 Sungai Kinabatangan |
| Sarawak | S10 Sungai Baram, S11 Sungai Rajang, S12 Sungai Batang Lupar |
| Tasik | Tasik Kenyir (Terengganu), Tasik Chini dan Tasik Bera (Pahang) |
Nyatakan tiga ciri sungai di Malaysia.
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Pendek, beraliran deras dan berliku-liku.
6.3Kepentingan pelbagai bentuk muka bumi di Malaysia
Setiap bentuk muka bumi sesuai untuk kegiatan manusia yang berbeza.
Tanah tinggi
| Kepentingan | Sebab | Contoh |
|---|---|---|
| Pelancongan | Pemandangan menarik, suhu nyaman | Bukit Bendera (Pulau Pinang), Gunung Kinabalu (Sabah), Genting Highlands (Pahang) |
| Pertanian | Suhu rendah, sesuai tanaman hawa sederhana: sayur, bunga, buah (strawberi) | Cameron Highlands (Pahang), Kundasang (Sabah) |
| Jana kuasa hidroelektrik | Menerima hujan yang banyak | Empangan Kenyir (Terengganu), Temenggor dan Chenderoh (Perak), Bakun dan Batang Ai (Sarawak), Tenom Pangi (Sabah) |
Tanah pamah
| Kepentingan | Sebab | Contoh |
|---|---|---|
| Petempatan | Tanah rata dan struktur tanah stabil | Kuala Lumpur, Alor Setar, Johor Bahru, Sandakan |
| Perindustrian dan perdagangan | Ada kemudahan infrastruktur asas | Perai (Pulau Pinang), Shah Alam (Selangor), Kamunting (Perak) |
| Perhubungan dan pengangkutan | Mudah membina jalan raya, landasan kereta api, lapangan terbang | Lebuhraya Utara–Selatan, KLIA, Laluan Pantai Barat |
| Pertanian | Tanih aluvium subur | Padi (Dataran Kedah–Perlis, Dataran Kelantan, Delta Rajang); getah, kelapa sawit, nanas (Dataran Johor) |
Saliran
| Kepentingan | Contoh |
|---|---|
| Sempadan | Sungai Golok: sempadan antarabangsa Malaysia–Thailand. Sungai Bernam: sempadan negeri Selangor–Perak |
| Perikanan (ikan air tawar) | Sungai Endau, Sungai Pahang, Sungai Rajang, Tasik Kenyir |
| Perhubungan dan pengangkutan (kayu balak) | Sungai Kinabatangan, Sungai Rajang, Sungai Baram |
| Pengairan dan hidroelektrik | Empangan Tenom Pangi (Sabah), Murum (Sarawak), Kenering (Perak), Pergau (Kelantan) |
Info Geografi
Temerloh (Pahang) digelar "Bandar Ikan Patin" kerana ikan patin banyak diternak dalam sangkar di Sungai Pahang. Pada tahun 2015, eksport barangan getah Malaysia kira-kira RM18 bilion.
Pinggir laut
| Kepentingan | Contoh |
|---|---|
| Perikanan | Kuala Selangor (Selangor), Kuala Muda (Kedah), Sandakan (Sabah) |
| Pelancongan | Pulau Pangkor (Perak), Pulau Sipadan (Sabah), Pulau Tioman (Pahang) |
| Perlombongan (petroleum, gas asli) | Luar pesisir Terengganu, Sarawak dan Sabah |
| Pelabuhan (kawasan berteluk dan terlindung daripada angin kencang) | Pelabuhan Klang (Selangor), Pelabuhan Pasir Gudang (Johor) |
Hidroelektrik ialah kepentingan tanah tinggi dan saliran, bukan pinggir laut. Perlombongan petroleum ialah kepentingan pinggir laut.
Pesisir pantai kita semakin terhakis akibat ombak. Cadangkan dua langkah untuk mengurangkannya.
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Mana-mana dua: menanam pokok bakau / ru di pantai; membina tembok laut atau benteng batu; meletakkan pemecah ombak; melarang pengorekan pasir pantai; tidak menebang hutan bakau.
Rumusan
| Bentuk muka bumi | Fakta penting | Kepentingan |
|---|---|---|
| Tanah tinggi | Melebihi 180 m. Banjaran Titiwangsa = "tulang belakang". Gunung Kinabalu (4 095 m, Banjaran Crocker) tertinggi di Malaysia. | Pelancongan, pertanian hawa sederhana, hidroelektrik |
| Tanah pamah | Kurang daripada 180 m. Lebih luas di pantai barat Semenanjung. Tanih aluvium. | Petempatan, pertanian, perindustrian dan perdagangan, perhubungan dan pengangkutan |
| Saliran | Sungai pendek, deras, berliku-liku; bermula di tanah tinggi (Sungai Pahang, Sungai Rajang). Tasik semula jadi dan buatan manusia. | Sempadan, perikanan air tawar, pengangkutan, pengairan dan hidroelektrik |
| Pinggir laut | Kira-kira 4 800 km. Pulau, teluk, tanjung, tebing tinggi, gerbang laut, batu tunggul, batu sisa. | Perikanan, pelancongan, perlombongan, pelabuhan |