Bahasa Melayu nota, tema 12

Negaraku jati diriku

Buku teks Bahasa Melayu Tingkatan 2 KSSM, halaman 143–154

Matlamat bab ini

Murid boleh mengulas bahan grafik dengan menyatakan maklumat tersurat dan tersirat menggunakan ayat yang gramatis (1.8.2)
Murid boleh membaca secara ekstensif bahan fiksyen dan bukan fiksyen untuk meneroka maklumat baharu (2.4.1)
Murid boleh menulis ringkasan dan merumus bahan prosa dengan betul menggunakan ayat yang gramatis (3.5.1)
Murid boleh mempersembahkan petikan prosa tradisional secara kreatif (4.4.1)
Murid boleh memahami dan membina ayat tunggal serta jenis ayat dengan betul mengikut konteks (5.5.1)
Murid boleh bersoal jawab menggunakan soalan bercapah secara bertatasusila (1.5.3)
Murid boleh memahami makna rangkai kata dalam teks menggunakan glosari dan kamus (2.2.1)
Murid boleh menulis karangan keperihalan dengan ejaan yang betul serta bahasa yang tepat, indah dan menarik (3.4.4)
Murid boleh mempersembahkan iklan melalui teknik yang menarik dan berkesan (4.4.3)
Murid boleh memahami dan menggunakan kata kerja transitif dengan betul mengikut konteks (5.1.4)

Tema 12 menanamkan jati diri dan semangat cinta akan negara: tokoh sastera yang menyemarakkan patriotisme, rindu kepada tanah air, bahasa sebagai lambang jati diri, kem jati diri, keharmonian masyarakat berbilang kaum, institusi raja dan sejarah Rukun Negara. Pantun pembuka tema: “Jati diri mestilah kental, / Bersemangat waja bangunkan negara.” Fokus bahasa tema ini ialah ayat tunggal dan jenis ayat serta kata kerja transitif.

Unit	Kemahiran	Bahan dalam buku teks	ms.
Unit 23 Semarak Negara	Mendengar dan bertutur (1.8.2)	“Penulis Kebanggaan Nusa”: bahan grafik Fahd Razy	144
	Membaca (2.4.1)	“Lebaran di Rantau” dan “Salam Perantauan”	145
	Menulis (3.5.1)	“Perkasakan Bahasa Kita”: PRPM (rumusan)	146
	Seni bahasa (4.4.1)	“Laksamana Bestari” (Hikayat Hang Tuah)	147
	Tatabahasa (5.5.1)	Ayat tunggal dan jenis ayat: “Waja Bangsa” (Kem Jati Diri)	148
Unit 24 Hayati Rukun Negara	Mendengar dan bertutur (1.5.3)	“Kesopanan dan Kesusilaan”: soalan bercapah, sketsa	149
	Membaca (2.2.1)	“Hidup Saling Memahami”: makna rangkai kata	150
	Menulis (3.4.4)	“Jagat Remaja”: karangan keperihalan	151
	Seni bahasa (4.4.3)	Iklan program bahasa	152
	Tatabahasa (5.1.4)	Kata kerja transitif: “Menjunjung Kasih Tuanku”	153
Bacaan ekstensif		“Sejarah Pembentukan Rukun Negara”	154

12.1Unit 23: Semarak Negara

Mengulas bahan grafik: “Penulis Kebanggaan Nusa” (ms. 144)

Bahan grafik tentang penulis Fahd Razy: latar belakang, nama sebenar dan nama pena, tempat dan tarikh lahir, pekerjaan, tempat bertugas, pendidikan dan senarai pencapaian — Bahan grafik tokoh penulis: maklumat disusun mengikut tajuk kecil.

Buku teks Bahasa Melayu Tingkatan 2, ms. 144.

Maklumat tersurat ialah maklumat yang dinyatakan secara terus dalam bahan. Maklumat tersirat ialah maklumat yang tidak ditulis tetapi boleh disimpulkan daripada maklumat yang ada.

Jenis	Contoh daripada bahan grafik
Tersurat	Fahd Razy lahir di Kuala Lumpur pada 1 Mac 1984; beliau seorang pegawai perubatan di Hospital Sultanah Nur Zahirah, Terengganu.
Tersurat	Beliau menubuhkan Grup Karyawan Luar Negara semasa belajar di Ireland.
Tersirat	Beliau mencintai tanah air kerana menubuhkan kumpulan karyawan untuk menyemarakkan semangat patriotik walaupun berada di luar negara.
Tersirat	Beliau seorang yang tekun dan berbakat kerana berjaya memenangi hadiah sastera sejak tahun 2000 sambil menjadi doktor.

Cara mengulas: (1) baca semua tajuk kecil dalam grafik; (2) nyatakan maklumat tersurat dengan ayat penuh; (3) kaitkan dua atau lebih maklumat untuk mendapatkan maklumat tersirat; (4) gunakan ayat yang gramatis dan jangan menyalin senarai.

Berapa kali Fahd Razy memenangi Hadiah Utama Puisi, Hadiah Sastera Kumpulan Utusan, mengikut senarai pencapaian di ms. 144?

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

Lima kali: 2006, 2007, 2008, 2009 dan 2013.

Membaca: “Lebaran di Rantau” dan “Salam Perantauan” (ms. 145)

Amir menuntut ilmu di New York. Pada pukul 12:30 pagi dia masih belum tidur kerana merindui tanah airnya. Waktu di New York berbeza 12 jam dengan Malaysia, jadi di Malaysia ketika itu ialah waktu makan tengah hari (12:30 tengah hari).

Unsur	Dalam bahan
Watak	Amir (pelajar di luar negara), ibunya Puan Hashimah, ayah Amir
Latar	Pangsapuri Amir di New York; suasana Hari Raya Aidilfitri
Peristiwa	Amir menggoreng keropok lekor kiriman ibunya; ibu membuat panggilan video melalui Skype; Amir terharu mendengar cerita sambutan raya di kampung
Jati diri	Walaupun hampir tiga tahun di luar negara, Amir tidak melupakan budaya dan adat resam Malaysia; dia rindu makanan tanah air
Nilai	Cinta akan tanah air, kasih sayang keluarga, berazam menamatkan pengajian

Salam Perantauan ialah ucapan di akhbar yang dihantar oleh rakyat Malaysia di luar negara kepada keluarga dan rakan di tanah air. Format: daripada, kepada dan ucapan. Dalam bahan ini, ucapan raya dihantar oleh Mazuan bin Lin dan isteri dari Venice International University, Itali.

Mengapakah Amir masih menginginkan makanan lain walaupun sudah menjamah spageti, sosej dan bebola daging?

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

Dia masih menginginkan makanan tanah air seperti rendang, nasi lemak dan roti canai kerana merindui Malaysia (maklumat tersirat: citarasa dan jati dirinya tetap Malaysia).

Menulis rumusan: “Perkasakan Bahasa Kita” (ms. 146)

Mardiah memperkenalkan PRPM (Pusat Rujukan Persuratan Melayu) kepada adiknya Farhana. PRPM ialah gerbang maya yang disediakan oleh Dewan Bahasa dan Pustaka (DBP) dan boleh diakses melalui prpm.dbp.gov.my.

Perkara	Isi dalam bahan
Perkhidmatan	kamus dalam talian, tesaurus, peribahasa, simpulan bahasa, kamus teknologi, kamus sains dan buku berkaitan perkataan yang dicari
Cara mencari makna	1. layari gerbang maya PRPM; 2. taip perkataan di ruang yang disediakan; 3. klik butang “Cari”; 4. enjin carian menyenaraikan makna
Mengapa guna bahasa Melayu	bahasa lambang jati diri yang utama, mencerminkan bangsa, agama, budaya dan negara; bahasa Melayu ialah bahasa kebangsaan

Rumusan ialah ringkasan isi penting dalam bahan yang ditulis dengan ayat sendiri, ringkas dan tidak mengubah maksud asal.

Cara merumus: baca dahulu; garis isi penting (jangan ambil contoh dan dialog); ubah dialog kepada ayat penyata; sambung isi dengan ayat padu menggunakan penanda wacana seperti selain itu dan oleh itu; semak ejaan dan kurangkan jumlah patah perkataan.

Contoh rumusan

PRPM ialah gerbang maya DBP yang menyediakan kamus dalam talian, tesaurus dan peribahasa. Penggunanya hanya perlu menaip perkataan dan mengklik butang “Cari”. Bahasa Melayu perlu diperkasakan kerana bahasa ialah lambang jati diri bangsa.

Seni bahasa: “Laksamana Bestari” (ms. 147)

Petikan prosa tradisional daripada Hikayat Hang Tuah (Dewan Bahasa dan Pustaka, 1993). Laksamana berjaya menunggang kuda tezi yang tidak dapat ditunggang oleh hulubalang lain. Dia mengikut syarat daripada gembala kuda, lalu menundukkan kepala di balik telinga kuda. Raja Kisna Rayan memuji kehebatannya dan menganugerahkan persalin emas dan perak.

Ciri bahasa klasik	Contoh
Ayat bermula dengan “Maka”, “Hatta”	Maka laksamana pun berjalanlah …; Hatta dua tiga kali dipecutnya …
Kata istana / arkaik	titah, sembah, patik, daulat, balairung, hulubalang, persalin
Perbandingan	kuda itu melompat seperti kilat

Persembahan kreatif: prosa tradisional boleh dipersembahkan melalui lakonan, jalur komik, kerusi panas dan teater pembaca (ms. 147). Nilai dalam petikan: bijaksana, berani, taat setia kepada raja.

Namakan dua cara mempersembahkan prosa tradisional secara kreatif.

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

Mana-mana dua: lakonan, jalur komik, kerusi panas, teater pembaca.

Tatabahasa: ayat tunggal dan jenis ayat, “Waja Bangsa” (ms. 148)

Poster Kem Jati Diri SMK Darul Ehsan dengan tarikh, tempat, objektif kem dan aktiviti tiga hari — Poster “Kem Jati Diri SMK Darul Ehsan”: sumber ayat untuk dianalisis.

Buku teks Bahasa Melayu Tingkatan 2, ms. 148.

Ayat tunggal ialah ayat yang mengandungi satu klausa, iaitu satu subjek dan satu predikat. Subjek ialah frasa nama; predikat boleh terdiri daripada frasa nama, frasa kerja, frasa adjektif atau frasa sendi nama.

Jenis ayat	Fungsi	Contoh (berdasarkan poster)
Ayat penyata	menyatakan atau menerangkan sesuatu	Kem ini terbuka kepada semua warga SMK Darul Ehsan.
Ayat tanya	bertanya sesuatu; berakhir dengan tanda soal	Apakah objektif Kem Jati Diri SMK Darul Ehsan?
Ayat perintah	menyuruh, melarang, mengajak atau meminta	Bawa peralatan mandi. / Mari sertai Kem Jati Diri.
Ayat seruan	menyatakan perasaan seperti kagum atau terkejut; bermula dengan kata seru	Wah, banyak kelebihan menanti anda!

Analisis ayat tunggal

Objektif kem ini / ialah untuk membina jati diri peserta.
Subjek: Objektif kem ini. Predikat: ialah untuk membina jati diri peserta.
Jenis ayat: penyata.

Kesalahan lazim: ayat seruan tidak sama dengan ayat penyata yang berakhir dengan tanda seru. Pastikan ada kata seru (wah, amboi, aduhai, syabas). Ayat tanya perlu kata tanya (apakah, siapakah, mengapakah) atau intonasi yang naik.

Nyatakan jenis ayat: “Bawa pakaian secukupnya.”

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

Ayat perintah (menyuruh peserta membawa sesuatu). Tiada kata tanya atau kata seru.

12.2Unit 24: Hayati Rukun Negara

Mendengar dan bertutur: “Kesopanan dan Kesusilaan” (ms. 149)

Murid bersoal jawab dengan rakan menggunakan soalan bercapah, iaitu soalan terbuka yang menggalakkan lebih daripada satu jawapan, dan melakonkan sketsa kehidupan masyarakat Malaysia yang harmoni. Kesopanan dan kesusilaan ialah prinsip kelima Rukun Negara.

Soalan tertutup	Soalan bercapah
Adakah kamu suka sambutan Hari Merdeka?	Mengapakah sambutan Hari Merdeka penting kepada masyarakat berbilang kaum?
Siapakah Ketua Negara kita?	Pada pendapat kamu, bagaimanakah rakyat boleh menghormati institusi raja?

Bertatasusila: pandang rakan, guna kata yang sopan (“Maafkan saya”, “Pada pendapat saya”), dengar sehingga rakan selesai bercakap dan jangan memotong percakapan.

Membaca: “Hidup Saling Memahami” (ms. 150)

Kim Ong ke rumah Najmi untuk menyiapkan teks pidato bertajuk “Kepentingan Menghayati Rukun Negara”. Segaraja tidak dapat hadir kerana mengikut ibu bapanya ke kuil, manakala ibu bapa Najmi ke masjid untuk kursus haji. Apabila azan Asar berkumandang, Kim Ong akur dan memahami tanggungjawab Najmi sebagai Muslim.

Rangkai kata	Makna
terpacul kata-kata	terkeluar tiba-tiba daripada mulut
langkahnya dihayun kemas	berjalan dengan teratur dan yakin
kalau tiada aral melintang	kalau tidak ada halangan
bibirnya menguntumkan senyuman	tersenyum perlahan
ralit menelaah	asyik; leka
laungan azan berkumandang	kedengaran jelas dan bergema
Kim Ong akur	bersetuju; menurut
sikap saling memahami terasuh dalam jiwa	telah dididik dan sebati

Hidup harmoni: Perkara 3(1) Perlembagaan Persekutuan menyatakan Islam ialah agama Persekutuan, tetapi agama lain boleh diamalkan dengan aman. Rakyat Malaysia menghormati agama, budaya dan amalan keagamaan pelbagai bangsa (ms. 150).

Usaha mengekalkan keharmonian: saling menghormati agama dan budaya, menyertai perayaan dan aktiviti sukan bersama, mematuhi undang-undang, bertolak ansur, tidak menyebarkan berita palsu yang menimbulkan perbalahan.

Menulis karangan keperihalan: “Jagat Remaja” (ms. 151)

Bahan: gambar karnival Rukun Negara (reruai pameran, persembahan drama, sukan rakyat, pertandingan kuiz). Penulis diminta mengenal pasti bahasa yang indah dan menulis karangan keperihalan.

Ciri karangan keperihalan (ms. 151)
Menggambarkan apa-apa yang dilihat, didengar, dialami, dibaca atau ditonton
Boleh memerihalkan orang, tempat, peristiwa atau benda
Tidak memerlukan format yang khusus
Bahasa indah, menarik dan berkesan

Ayat yang indah (daripada bahan)

Tembok perkauman dirobohkan apabila para peserta bersama-sama menjayakan acara sukan rakyat. (kiasan: sikap perkauman dihapuskan)
Reruai pameran mewarnai karnival. (personifikasi: reruai memberi warna)

Gunakan pancaindera (bunyi gamat, bau makanan, warna reruai), kata yang tepat, dan perumpamaan atau kiasan. Jangan menulis senarai kosong.

Seni bahasa: iklan “Bulan Bahasa Kebangsaan” (ms. 152)

Iklan program bahasa di Inap Desa Kampung Sepakat, Sabak Bernam, Selangor, pada 23 Oktober, 9:00 pagi hingga 5:00 petang. Aktiviti: berbalas pantun, membaca naskhah sastera lama, Sahibba, Roda Kata dan Kembara Bahasa. Murid mempersembahkan iklan dengan teknik yang menarik dan berkesan.

Unsur iklan yang baik: slogan pendek dan mudah diingat, butir lengkap (tarikh, tempat, masa), bahasa persuasif, nada dan intonasi yang bersemangat, gerak geri dan alat bantu.

Tatabahasa: kata kerja transitif, “Menjunjung Kasih Tuanku” (ms. 153)

Bahan: peranan Yang di-Pertuan Agong sebagai Ketua Negara dan Istana Negara. Contoh: Baginda memelihara kedudukan istimewa orang Melayu; baginda melantik menteri; Baginda membubarkan Parlimen.

Kata kerja transitif ialah kata kerja yang diikuti objek (penyambut) dan tidak lengkap maksudnya tanpa objek itu. Kata kerja tak transitif tidak memerlukan objek.

Jenis	Ciri	Contoh
Transitif aktif	subjek melakukan perbuatan; biasanya berawalan meN-	Baginda melantik menteri.
Transitif pasif	objek menjadi subjek; berawalan di-	Menteri dilantik oleh baginda.
Tak transitif	tiada objek	Baginda bersemayam di Istana Negara.

Peranan Yang di-Pertuan Agong (ms. 153)	Contoh ayat dengan kata kerja transitif
Ketua Negara dalam sistem Demokrasi Berparlimen dan Raja Berperlembagaan	Baginda memelihara kedudukan istimewa orang Melayu dan bumiputera serta kepentingan sah kaum lain.
Berkuasa terhadap Parlimen	Baginda memanggil, menangguhkan dan membubarkan Parlimen.
Berkuasa melantik menteri dan timbalan menteri	Baginda melantik dan membatalkan lantikan menteri.
Pemerintah Tertinggi Angkatan Tentera Persekutuan	Baginda mengisytiharkan darurat.

Istana Negara ialah tempat bersemayam rasmi Yang di-Pertuan Agong dan Raja Permaisuri Agong di Kuala Lumpur. Bangunannya mempunyai tiga komponen utama, iaitu Komponen Rasmi, Komponen Diraja dan Komponen Pentadbiran.

Ujian objek: tanya “apa?” atau “siapa?” selepas kata kerja. Baginda memanggil … ? Jawapan: Parlimen (objek), jadi memanggil ialah transitif.

Kesalahan lazim: “Kerajaan menubuhkan.” tanpa objek tidak lengkap. Kata kerja transitif perlu objek: Kerajaan menubuhkan MAGERAN.

Tulis kata kerja transitif dalam ayat: “Baginda mempunyai kuasa untuk menangguhkan Parlimen.”

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

menangguhkan (objek: Parlimen). mempunyai juga transitif (objek: kuasa).

Bacaan ekstensif: sejarah pembentukan Rukun Negara (ms. 154)

Peringkat	Peristiwa
Zaman penjajah	Dasar pecah dan perintah British memisahkan Melayu, Cina dan India dari segi tempat tinggal dan pekerjaan; hubungan antara kaum renggang.
1969	Provokasi parti politik semasa pilihan raya umum mencetuskan peristiwa 13 Mei 1969.
Selepas 13 Mei	Sistem berparlimen digantung; MAGERAN (Majlis Gerakan Negara) ditubuhkan; Tun Abdul Razak bin Dato’ Hussein dilantik sebagai Pengarah untuk memulihkan keamanan dan memupuk perpaduan.
1970	Majlis Perundingan Negara dan Jabatan Perpaduan Negara ditubuhkan; ideologi baharu dirumuskan.
31 Ogos 1970	Rukun Negara diisytiharkan oleh Yang di-Pertuan Agong Keempat sempena ulang tahun ke-13 kemerdekaan.

Dua masalah utama MAGERAN: masalah perpaduan kaum dan ketidakseimbangan ekonomi antara kaum.

Mengapakah 31 Ogos 1970 dipilih untuk mengisytiharkan Rukun Negara?

Tunjuk jawapanSembunyi jawapan

Kerana bersempena dengan ulang tahun ke-13 kemerdekaan negara (1957 + 13 = 1970).