Geografi nota, bab 12
Panduan kerja lapangan
Buku teks Geografi Tingkatan 3 KSSM, halaman 190–199
Matlamat bab ini
- Murid boleh memilih isu atau tajuk kerja lapangan berdasarkan tema dalam DSKP yang telah dipelajari (12.1)
- Murid boleh menentukan objektif kerja lapangan dengan menggunakan kata kerja yang sesuai (12.2)
- Murid boleh menentukan kaedah kerja lapangan, iaitu pemerhatian, temu bual, soal selidik dan rujukan (12.3)
- Murid boleh merekod, mengumpul dan menganalisis data atau maklumat serta membentangkannya dalam jadual dan rajah (12.4)
- Murid boleh merumus dan membuat pelaporan kerja lapangan mengikut format yang ditetapkan (12.5)
Kerja lapangan ialah kajian di lapangan yang menggunakan pengetahuan dan kemahiran geografi yang dipelajari di dalam bilik darjah. Lima langkah utamanya ialah: memilih tajuk, menentukan objektif, menentukan kaedah, merekod dan menganalisis data, serta merumus dan melapor.
| Langkah | Perkara utama |
|---|---|
| 12.1 Memilih isu atau tajuk | Berdasarkan tema DSKP, boleh dikaji dan praktikal, kawasan kajian yang sesuai |
| 12.2 Menentukan objektif | Boleh diukur, lengkap dan ringkas; dimulakan dengan kata kerja |
| 12.3 Menentukan kaedah | Pemerhatian, temu bual, soal selidik, rujukan |
| 12.4 Merekod dan menganalisis data | Jadual, graf, carta pai dan peta pemikiran |
| 12.5 Merumus dan melapor | Menulis laporan mengikut format yang ditetapkan |
12.1Memilih isu atau tajuk kerja lapangan
Murid memilih satu isu atau tajuk berdasarkan tema dalam DSKP Tingkatan 3 yang telah dipelajari.
Kriteria pemilihan isu atau tajuk
- Berdasarkan idea baharu.
- Tajuk yang dipilih difahami dengan jelas.
- Elakkan masalah atau isu yang terlalu umum.
- Data mudah diperoleh dalam kajian lapangan yang dibuat.
Langkah memilih tajuk
- Kenal pasti isu atau tajuk yang merangkumi kurikulum Geografi yang dipelajari.
- Kenal pasti kepentingan isu atau tajuk itu.
- Pastikan isu atau tajuk itu boleh dikaji dan praktikal untuk mendapatkan data atau maklumat.
- Tentukan kawasan kerja lapangan yang paling sesuai.
Contoh
Tajuk "Pencemaran alam sekitar di seluruh dunia" terlalu umum dan datanya sukar diperoleh. Tajuk "Masalah pelancongan di Presint 6, Putrajaya" lebih khusus: kawasannya jelas dan data boleh dikutip daripada pelancong.
Tajuk yang terlalu luas tidak sesuai untuk kerja lapangan kerana murid tidak dapat mengumpul data yang cukup dalam masa yang terhad.
Nyatakan dua kriteria memilih tajuk kerja lapangan.
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Mana-mana dua: berdasarkan idea baharu; difahami dengan jelas; tidak terlalu umum; data mudah diperoleh.
12.2Menentukan objektif kerja lapangan
Objektif kerja lapangan ialah perkara khusus yang ingin dicapai. Objektif mestilah boleh diukur dan menjelaskan tujuan kerja lapangan dengan lengkap dan ringkas. Objektif dimulakan dengan kata kerja.
| Kata kerja | Maksud |
|---|---|
| Mengenal pasti | Mengetahui sehingga dapat menyatakan dengan pasti |
| Menghuraikan | Memberi keterangan atau penjelasan tentang sesuatu hal |
| Membandingkan | Melihat dua perkara atau lebih untuk mengetahui persamaan dan perbezaan |
| Mencadangkan | Mengemukakan buah fikiran atau usul tentang sesuatu perkara |
| Menjelaskan | Menerangkan secara lanjut sehingga jelas |
| Menentukan | Membuat kesimpulan atau keputusan daripada sesuatu perkara |
| Menganalisis | Menentukan masalah serta cara menyelesaikannya |
| Menilai | Membuat pentaksiran tentang sesuatu perkara |
| Mengkaji | Menyelidik dan memeriksa sesuatu perkara dengan teliti |
Contoh objektif (tajuk: masalah pelancongan di Presint 6)
- Mengenal pasti masalah pelancongan di Presint 6.
- Mencadangkan langkah menangani masalah pelancongan di Presint 6.
Objektif ditulis sebagai kata kerja + perkara yang dikaji + kawasan. Setiap objektif perlu dijawab oleh soalan dalam soal selidik atau temu bual.
Objektif seperti "Sungai itu cantik" bukan objektif kerja lapangan kerana tidak bermula dengan kata kerja dan tidak boleh diukur.
Pilih kata kerja yang sesuai untuk objektif: "...... persamaan dan perbezaan antara dua kawasan perumahan".
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Membandingkan (melihat dua perkara atau lebih untuk mengetahui persamaan dan perbezaan).
12.3Menentukan kaedah kerja lapangan
Data dan maklumat dikumpul melalui pemerhatian, temu bual, soal selidik dan rujukan. Kaedah yang dipilih mesti sesuai dengan tajuk dan jenis data yang diperlukan.
| Kaedah | Ciri utama | Perkara yang perlu diberi perhatian |
|---|---|---|
| Pemerhatian | Mengumpul data dengan mengamati sesuatu yang dikaji; maklumat diperoleh secara langsung; melihat perkaitan antara ciri fizikal dengan ciri budaya | Sistematik dan berfokus; hasil direkod; guna kamera atau perakam |
| Temu bual | Melibatkan pengkaji dan responden; maklumat diperoleh secara lisan | Jelaskan maksud soalan dan kajian; senaraikan soalan; guna alat perakam |
| Soal selidik | Menyediakan borang soal selidik; soalan merangkumi seluruh objektif | Soalan ringkas, mudah difahami dan jelas; data dianalisis untuk mendapatkan maklumat |
| Rujukan | Merujuk buku teks, buku rujukan, akhbar, majalah ilmiah, jurnal, Internet, orang sumber, agensi kerajaan dan swasta | Nyatakan sumber rujukan dalam laporan |
Responden ialah orang yang menjawab soalan. Dalam temu bual jawapan diberi secara lisan; dalam soal selidik jawapan ditulis pada borang.
Bahan yang dirujuk mesti dinyatakan sumbernya. Menyalin tanpa menyatakan sumber bukan hasil kerja sendiri.
Seorang murid ingin mengetahui keadaan tebing sebuah sungai dengan melihat dan merekodnya terus di lokasi. Kaedah apakah yang sesuai?
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Pemerhatian. Maklumat diperoleh secara langsung dengan mengamati kawasan kajian dan hasilnya direkod.
12.4Merekod, mengumpul dan menganalisis data atau maklumat
Data yang dikumpul dianalisis, kemudian dipersembahkan dalam bentuk jadual, rajah (graf bar, carta pai) atau peta pemikiran yang sesuai.
| Masalah pelancongan di Presint 6 | Bilangan responden | Peratus |
|---|---|---|
| Tiada pengangkutan awam | 9 | 60% |
| Tiada gerai jualan | 4 | 27% |
| Tiada parkir | 2 | 13% |
| Jumlah | 15 | 100% |
Data: Jadual 12.1, buku teks Geografi Tingkatan 3, ms. 195 (sumber: soal selidik). Lajur peratus dikira semula.
Mengira peratus untuk carta pai
Peratus = bilangan responden ÷ jumlah responden × 100.
Tiada pengangkutan awam: 9 ÷ 15 × 100 = 60%
Tiada gerai jualan: 4 ÷ 15 × 100 = 26.7%, dibundarkan kepada 27%
Tiada parkir: 2 ÷ 15 × 100 = 13.3%, dibundarkan kepada 13%
Setiap jadual, graf atau carta perlu ada tajuk, jumlah dan sumber. Gunakan graf bar untuk membandingkan kuantiti; gunakan carta pai untuk menunjukkan bahagian daripada keseluruhan.
Daripada Jadual 12.1, berapakah peratus responden yang menyatakan masalah tiada gerai jualan? (Jumlah responden: 15)
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
4 ÷ 15 × 100 = 26.7%, iaitu kira-kira 27%.
12.5Merumus dan membuat pelaporan tentang kerja lapangan
Rumusan dibuat berdasarkan data atau maklumat yang diperoleh. Pelaporan mengikut format yang ditetapkan. Penulisan laporan dijalankan di dalam bilik darjah pada waktu PdP.
| Bil. | Kandungan laporan |
|---|---|
| 1 | Penghargaan |
| 2 | Pendahuluan |
| 3 | Objektif kerja lapangan |
| 4 | Kawasan kerja lapangan |
| 5 | Kaedah kerja lapangan |
| 6 | Hasil kerja lapangan |
| 7 | Rumusan |
| 8 | Rujukan |
| 9 | Lampiran |
Format: Jadual 12.2, buku teks Geografi Tingkatan 3, ms. 196.
Kriteria dan proses kerja murid
Perancangan
Jadual kerja
Pengagihan kerja
Objektif kajian
Penentuan kaedah kajian
Jadual kerja
Pengagihan kerja
Objektif kajian
Penentuan kaedah kajian
Proses awal
Mengumpul maklumat daripada pelbagai sumber menggunakan kaedah yang sesuai
Mengumpul maklumat daripada pelbagai sumber menggunakan kaedah yang sesuai
Laporan akhir
Grafik
Tafsiran konsep
Isi utama, huraian atau contoh
Grafik
Tafsiran konsep
Isi utama, huraian atau contoh
Susunan mudah diingat: Penghargaan, Pendahuluan, Objektif, Kawasan, Kaedah, Hasil, Rumusan, Rujukan, Lampiran. Rumusan ditulis selepas hasil kajian dan sebelum rujukan.
Surat dan dokumen sokongan
| Dokumen | Tujuan |
|---|---|
| Surat makluman kepada ibu bapa/penjaga | Memaklumkan bahawa murid akan menjalankan kerja lapangan, hasilnya sebahagian daripada pentaksiran sekolah, dan dijalankan di luar waktu persekolahan. Ibu bapa mengisi keratan jawapan untuk membenarkan atau tidak membenarkan. |
| Surat makluman akuan diri murid | Dibawa oleh murid untuk memperkenalkan dirinya kepada pihak yang ditemui dan memohon kerjasama mereka memberi maklumat. |
| Surat perakuan keaslian kajian | Murid mengaku laporan ialah hasil kerja sendiri kecuali petikan, grafik, gambar dan rajah yang dinyatakan sumbernya. |
Perakuan keaslian bermaksud murid ialah penulis laporan itu sendiri. Petikan, gambar atau rajah daripada sumber lain mesti dinyatakan sumber rujukannya.
Nyatakan tiga bahagian laporan kerja lapangan yang ditulis selepas "Kaedah kerja lapangan".
Tunjuk jawapanSembunyi jawapan
Hasil kerja lapangan, Rumusan, Rujukan (dan Lampiran). Tiga daripada empat diterima.