Pendidikan Jasmani dan Pendidikan Kesihatan notesnota, unit 2

Pergerakan Berirama

Notes made with reference toNota dibuat dengan rujukan kepada TextbookBuku teks Pendidikan Jasmani dan Pendidikan Kesihatan Tingkatan 3 (KSSM), pageshalaman 10–24

What this chapter coversMatlamat bab ini

Saya boleh menerangkan pergerakan kreatif dan melakukan pelbagai corak pergerakan mengikut muzik dengan menggunakan prop (1.2.1, 2.2.1, 5.3.1, 5.4.1)
Saya boleh mengenal pasti pergerakan lokomotor, bukan lokomotor dan konsep pergerakan dalam persembahan (2.2.1, 2.2.2)
Saya boleh menerangkan asal-usul, iringan muzik dan langkah asas tarian Zapin Melayu Johor (1.2.2, 2.2.2)
Saya boleh menerangkan asal-usul, gaya dan langkah asas tarian etnik Ngajat kaum Iban (1.2.2, 2.2.2, 5.2.4)
Saya boleh membezakan tarian tradisional dengan tarian etnik (1.2.2)
Saya boleh mereka cipta dan mempersembahkan tarian dengan improvisasi dalam kumpulan serta mencadangkan penambahbaikan (1.2.3, 2.2.3, 5.3.1)

2.1Pergerakan berirama dan pergerakan kreatif

Pergerakan berirama menggalakkan murid bertindak secara fizikal, sosial dan emosi terhadap sesuatu irama atau muzik tertentu melalui pergerakan kreatif dan tarian.

Pergerakan kreatif = satu bentuk ekspresi fikiran, idea atau perasaan melalui pergerakan badan secara simbolik. Ia ialah satu bentuk ekspresi diri yang unik untuk berkomunikasi.

Tarian tradisional = dibentuk oleh rakyat dan melambangkan kehidupan dan pengalaman mereka di sesuatu daerah atau negara.
Tarian etnik = mencerminkan ciri-ciri unik suku kaum tertentu, terutamanya kebudayaan, kaum dan keagamaan mereka.

Jenis tarian	Contoh dalam unit ini	Asalnya
Tradisional	Zapin Melayu Johor	Tarian Melayu tradisional
Etnik	Ngajat	Kaum Iban

Semak diri: Apakah perbezaan antara tarian tradisional dengan tarian etnik?

Show answer

Tarian tradisional dibentuk oleh rakyat dan melambangkan kehidupan serta pengalaman mereka di sesuatu daerah atau negara. Tarian etnik mencerminkan ciri unik suku kaum tertentu (kebudayaan, kaum dan keagamaan).

Pergerakan kreatif dengan prop

Prop yang digunakan menggalakkan imaginasi, inovasi, kelestarian dan nilai estetik murid. Buku teks menggunakan lagu "Jalur Gemilang" dan pool noodle sebagai prop.

Pool noodle (Woggle) = batang foam berbentuk silinder yang biasa digunakan untuk membantu apungan semasa berenang.

Empat susunan pergerakan kreatif dengan pool noodle berwarna: berskip, melentik, mengayun berselang-seli dan mencongklang mengikut arah jam — Pergerakan kreatif dengan pool noodle mengikut lagu "Jalur Gemilang".

Rajah daripada buku teks Pendidikan Jasmani dan Pendidikan Kesihatan Tingkatan 3, m.s. 12.

No.	Pergerakan
1	Berskip dengan pool noodle mengikut warna jalur gemilang
2	Melentik ke sisi kanan dan kiri
3	Mengayun pool noodle secara berselang-seli untuk membentuk ombak
4	Mencongklang mengikut arah jam sambil mengayun pool noodle

Dalam rutin yang berikut (m.s. 13), kumpulan A membentuk bunga raya sambil memusing ke arah lawan jam, kumpulan B melutut dan membentuk jalur gemilang secara berselang-seli, kemudian mereka menukar peranan. Rutin tamat dengan menggelongsor ke formasi segi empat, menggerakkan pool noodle dari tangan kanan ke tangan kiri secara berselang-seli, dan menghulurkan pool noodle ke hadapan.

Syarat aktiviti kumpulan (m.s. 13): sekurang-kurangnya 4 jenis pergerakan lokomotor, 3 jenis pergerakan bukan lokomotor dan 3 konsep pergerakan. Persembahan dinilai oleh kumpulan lain berdasarkan senarai semak (kod QR).

Ingat: berskip, mencongklang dan menggelongsor ialah pergerakan yang berpindah dari satu tempat ke tempat lain, iaitu lokomotor. Melentik dan mengayun di tempat ialah pergerakan bukan lokomotor. Buku teks tidak mentakrifkan dua istilah ini dalam unit ini; pengelasan ini ialah pengetahuan daripada unit pergerakan sebelumnya.

Semak diri: Berapakah jenis pergerakan lokomotor, bukan lokomotor dan konsep pergerakan yang sekurang-kurangnya mesti ada dalam pergerakan kreatif kumpulan?

Show answer

4 jenis lokomotor, 3 jenis bukan lokomotor dan 3 konsep pergerakan (jumlah 10 perkara).

2.2Tarian Zapin

Tarian Zapin ialah salah satu jenis tarian Melayu tradisional.

Berasal daripada perkataan Arab "Zaffan" yang bererti penari dan "al-Zapin" yang bermaksud gerak kaki.
Diperkenalkan oleh para pedagang dari Timur Tengah pada abad ke-14 dan amat popular di negeri Johor.
Biasanya diiringi alat muzik tradisional: gambus, rebana, gendang dan marwas.
Secara umumnya semua tarian Zapin menggunakan langkah kaki yang sama. Perbezaan dapat dilihat pada pergerakan tangan.
Penari berinteraksi dengan pasangan masing-masing secara mencabar dan bergurau sambil menikmati alunan muzik.

Langkah asas Zapin Melayu Johor

Kaki kiri bersilang di hadapan. Tangan diayun secara berselang-seli.
Kaki kanan bersilang di hadapan.
Kaki kiri melangkah ke kiri dan ambil lajak.
Kaki kanan dan kiri melangkah ke hadapan sambil pusing 180° mengikut arah jam.

Rajah daripada buku teks Pendidikan Jasmani dan Pendidikan Kesihatan Tingkatan 3, m.s. 14.

Variasi langkah Zapin

Asas Zapin Pekajang (m.s. 15) ada empat langkah: (1) kaki kanan menjengket diikuti kaki kiri diangkat dan bersilang di hadapan kaki kanan; (2) kaki kanan melangkah ke hadapan dan mencangkung; (3) pusing ke arah jam menghala ke belakang; (4) pacak tumit kaki kanan (lelaki) atau cecah hujung kaki (perempuan). Ulang langkah 1 hingga 4 ke arah belakang.

Guru boleh mempelbagaikan langkah Zapin Johor dengan Kores, Tenglu Kreasi dan Tanjung Labuh. Kopak ialah langkah yang dibuat pada muzik intermisi.

Kesilapan lazim: menyangka setiap jenis Zapin mempunyai langkah kaki yang berbeza. Buku teks menyatakan langkah kaki adalah sama; yang berbeza ialah pergerakan tangan.

Rutin Tarian Zapin Johor

Rutin berpasangan mengikut muzik instrumental "Zapin Melayu - Riau Rhythm" (m.s. 16). Satu kiraan 1 × 8 bermaksud satu set lapan kiraan.

Bil.	Langkah	Kiraan
Intro	Masuk dari sisi kiri dan kanan	4 × 8
1	Langkah asas	4 × 8
2, 4, 6, 8, 10	Kopak (muzik intermisi)	1 × 8 setiap satu
3	Pekajang	4 × 8
5	Kores	4 × 8
7 dan 11	Tanjung Labuh	4 × 8 setiap satu
9	Tenglu Kreasi	4 × 8
12	Kopak (muzik intermisi)	2 × 8
13	Keluar ke sisi kiri dan kanan	2 × 8

Contoh: jumlah kiraan rutin Zapin

Langkah bukan Kopak: intro 4 + asas 4 + Pekajang 4 + Kores 4 + Tanjung Labuh 4 + Tenglu Kreasi 4 + Tanjung Labuh 4 + keluar 2 = 30 set lapan.
Kopak: lima kali 1 set + satu kali 2 set = 7 set lapan.
Jumlah = 30 + 7 = 37 × 8 = 296 kiraan.

Semak diri: Namakan empat alat muzik tradisional yang mengiringi tarian Zapin.

Show answer

Gambus, rebana, gendang dan marwas.

2.3Tarian Ngajat

Ngajat juga dikenali sebagai "kajat" atau "ajat", berasal daripada perkataan "engkajat" yang bermaksud "lompat setempat". Ia ialah satu tarian etnik kaum Iban yang unik, dilakukan apabila mengadakan sesuatu majlis dan masih ditarikan mengikut perayaan kaum Iban.

Penari lelaki dan perempuan mempunyai gaya yang berbeza dan banyak pergerakan pusingan yang tepat.
Ngajat lelaki: lebih agresif, menggambarkan seorang lelaki yang perkasa atau burung sedang terbang.
Ngajat perempuan: pergerakan yang lembut dan anggun.
Muzik "Taboh Ngajat" dimainkan dengan engkerumong.

Engkerumong = peranggu gong kecil berbentuk mangkuk bercembul, biasanya lima hingga sembilan biji, diletakkan secara mendatar di atas bingkai kayu.

Seorang wanita memukul engkerumong, deretan gong kecil di atas bingkai kayu — Engkerumong.

Gambar daripada buku teks Pendidikan Jasmani dan Pendidikan Kesihatan Tingkatan 3, m.s. 17.

Sembilan langkah asas Ngajat

No.	Langkah	Ciri utama (m.s.)
1	Burung Semalau	Kaki kiri dienjut lebih kuat daripada kaki kanan; kedua-dua tangan diayunkan serentak di hadapan badan (17)
2	Bersilang	Kaki kanan bersilang di hadapan kaki kiri dan fleksi, kaki kiri dibuka ke sisi; kemudian bertukar sebelah (18)
3	Burung Kenyalang (lelaki dan perempuan)	Kaki bersilang dan fleksi; tangan diayun berselang-seli ke atas dan ke bawah, mata memandang tangan atas. Tangan lelaki dibuka luas, tangan perempuan rapat pada badan (18)
4	Burung Merak	Kaki bersilang dan fleksi, kedua-dua tangan ditarik ke dada; kaki dibuka ke sisi, kedua-dua tangan ditolak ke hadapan (19)
5	Bunga Ajat	Berat badan pada satu kaki, tumit kaki lain dinaikkan dan mengenjut, tangan ke dada; satu tangan diangkat ke atas dan satu ditolak ke bawah (19)
6	Pusing ke Baruh (Bawah)	Badan berpusing 360° ke arah lawan jam, diturunkan dan duduk di atas kedua-dua kaki, tangan di atas paha (20)
7	Mengaut Air	Duduk di atas kaki, tangan menadah air; satu tangan dibawa ke belakang seperti mengaut air, badan mencondong ke sisi yang bertentangan (20)
8	Titi Tiung (lelaki dan perempuan)	Melompat kecil ke kanan seperti burung tiung; bergerak ke kiri dengan kaki kiri dihentak-hentakkan; tangan seperti Burung Terbang (21)
9	Titi Batang (lelaki dan perempuan)	Bergerak ke kanan dan ke kiri dengan langkah step-close; tangan diayun ke sisi berselang-seli (21)

Step-close = satu langkah ke sisi kanan, rapatkan kaki kiri ke kaki kanan (2 kali). Tukar ke sisi kiri dengan kaki kiri.

Dalam gambar tapak kaki, pacak tumit kaki ialah untuk lelaki dan pacak hujung kaki untuk perempuan. Huruf L ialah kaki kiri dan R kaki kanan.

Rutin Taboh Ngajat

Rutin berpasangan (m.s. 22) dimulakan dengan intro setempat 1 × 8, kemudian langkah berikut mengikut susunan:

Bil.	Langkah	Kiraan
1	Burung Semalau	2 × 8
2	Burung Merak	2 × 8
3	Bunga Ajat	2 × 8
4	Burung Kenyalang	2 × 8
5	Titi Tiung	2 × 8
6	Pusing Baruh ke Bawah	1 × 8
7	Mengaut Air	2 × 8
8	Pusing Baruh Naik	1 × 8
9	Bersilang	2 × 8
10	Titi Batang	2 × 8
11	Burung Semalau	1 × 8

Contoh: jumlah kiraan rutin Ngajat

1 (intro) + 2 + 2 + 2 + 2 + 2 + 1 + 2 + 1 + 2 + 2 + 1 = 20 × 8 = 160 kiraan.

Susunan langkah dalam rutin tidak sama dengan susunan langkah belajar (Burung Semalau, Bersilang, Burung Kenyalang, Burung Merak ...). Rutin juga menamatkan tarian dengan Burung Semalau 1 × 8.

Semak diri: Apakah maksud "engkajat"?

Show answer

"Lompat setempat"; ini ialah perkataan asal bagi nama tarian Ngajat.

2.4Reka cipta tarian dan penilaian

Dalam kumpulan kecil, murid mereka cipta dan mempersembahkan tarian Zapin dan tarian Ngajat mengikut muzik pilihan dengan improvisasi langkah tarian (m.s. 23).

Setiap tarian sekurang-kurangnya 3 jenis pergerakan lokomotor, 2 jenis pergerakan bukan lokomotor dan 3 konsep pergerakan.
Rakamkan persembahan kumpulan sendiri dan kumpulan lain.
Cadangkan penambahbaikan persembahan.
Praktikkan tarian sebagai aktiviti meningkatkan kecergasan semasa waktu lapang.
Beri justifikasi pemilihan pergerakan lokomotor, bukan lokomotor dan konsep pergerakan.

Aktiviti	Lokomotor	Bukan lokomotor	Konsep pergerakan
Pergerakan kreatif (m.s. 13)	sekurang-kurangnya 4	sekurang-kurangnya 3	sekurang-kurangnya 3
Reka cipta tarian (m.s. 23)	sekurang-kurangnya 3	sekurang-kurangnya 2	sekurang-kurangnya 3

Latihan pengukuhan (m.s. 24): cadangkan pergerakan lokomotor, bukan lokomotor, konsep pergerakan dan prop yang sesuai dengan sesuatu tema (4 cadangan bagi setiap ruang), dan lakarkan enam formasi persembahan pergerakan kreatif anda.

Semak diri: Pada pergerakan kreatif, bilangan minimum pergerakan lokomotor ialah 4. Berapakah bilangan minimum bagi reka cipta tarian?

Show answer

3 jenis pergerakan lokomotor.